UtshovChapter 105
105.1
संजय उवाच
तस्मिन्विलुलिते सैन्ये सैन्धवायार्जुने गते
सात्वते भीमसेने च पुत्रस्ते द्रोणमभ्ययात्
त्वरन्नेकरथेनैव बहुकृत्यं विचिन्तयन्
Sanjaya uvacha
Tasminvilulite sainye saindhavayarjune gate
Satvate bhimasene cha putraste dronamabhyayat
Tvarannekarathenaiva bahukrityam vichintayan
105.2
स रथस्तव पुत्रस्य त्वरया परया युतः
तूर्णमभ्यपतद्द्रोणं मनोमारुतवेगवान्
Sa rathastava putrasya tvaraya paraya yutah
Turnamabhyapataddronam manomarutavegavan
105.3
उवाच चैनं पुत्रस्ते संरम्भाद्रक्तलोचनः
अर्जुनो भीमसेनश्च सात्यकिश्चापराजितः
Uvacha chainam putraste sanrambhadraktalochanah
Arjuno bhimasenashcha satyakishchaparajitah
105.4
विजित्य सर्वसैन्यानि सुमहान्ति महारथाः
संप्राप्ताः सिन्धुराजस्य समीपमरिकर्शनाः
व्यायच्छन्ति च तत्रापि सर्व एवापराजिताः
Vijitya sarvasainyani sumahanti maharathah
Sampraptah sindhurajasya samipamarikarshanah
Vyayachchhanti cha tatrapi sarva evaparajitah
105.5
यदि तावद्रणे पार्थो व्यतिक्रान्तो महारथः
कथं सात्यकिभीमाभ्यां व्यतिक्रान्तोऽसि मानद
Yadi tavadrane partho vyatikranto maharathah
Katham satyakibhimabhyam vyatikrantosi manada
105.6
आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्समुद्रस्येव शोषणम्
निर्जयं तव विप्राग्र्य सात्वतेनार्जुनेन च
Ashcharyabhutam lokesminsamudrasyeva shoshanam
Nirjayam tava vipragrya satvatenarjunena cha
105.7
तथैव भीमसेनेन लोकः संवदते भृशम्
कथं द्रोणो जितः संख्ये धनुर्वेदस्य पारगः
Tathaiva bhimasenena lokah sanvadate bhrisham
Katham drono jitah sankhye dhanurvedasya paragah
105.8
नाश एव तु मे नूनं मन्दभाग्यस्य संयुगे
यत्र त्वां पुरुषव्याघ्रमतिक्रान्तास्त्रयो रथाः
Nasha eva tu me nunam mandabhagyasya sanyuge
Yatra tvam purushavyaghramatikrantastrayo rathah
105.9
एवं गते तु कृत्येऽस्मिन्ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
यद्गतं गतमेवेह शेषं चिन्तय मानद
Evam gate tu krityesminbruhi yatte vivakshitam
Yadgatam gatameveha shesham chintaya manada
105.10
यत्कृत्यं सिन्धुराजस्य प्राप्तकालमनन्तरम्
तद्ब्रवीतु भवान्क्षिप्रं साधु तत्संविधीयताम्
Yatkrityam sindhurajasya praptakalamanantaram
Tadbravitu bhavankshipram sadhu tatsanvidhiyatam
105.11
द्रोण उवाच
चिन्त्यं बहु महाराज कृत्यं यत्तत्र मे शृणु
त्रयो हि समतिक्रान्ताः पाण्डवानां महारथाः
यावदेव भयं पश्चात्तावदेषां पुरःसरम्
Drona uvacha
Chintyam bahu maharaja krityam yattatra me shrinu
Trayo hi samatikrantah pandavanam maharathah
Yavadeva bhayam pashchattavadesham purahsaram
105.12
तद्गरीयस्तरं मन्ये यत्र कृष्णधनंजयौ
सा पुरस्ताच्च पश्चाच्च गृहीता भारती चमूः
Tadgariyastaram manye yatra krishnadhananjayau
Sa purastachcha pashchachcha grihita bharati chamuh
105.13
तत्र कृत्यमहं मन्ये सैन्धवस्याभिरक्षणम्
स नो रक्ष्यतमस्तात क्रुद्धाद्भीतो धनंजयात्
Tatra krityamaham manye saindhavasyabhirakshanam
Sa no rakshyatamastata kruddhadbhito dhananjayat
105.14
गतौ हि सैन्धवं वीरौ युयुधानवृकोदरौ
संप्राप्तं तदिदं द्यूतं यत्तच्छकुनिबुद्धिजम्
Gatau hi saindhavam virau yuyudhanavrikodarau
Sampraptam tadidam dyutam yattachchhakunibuddhijam
105.15
न सभायां जयो वृत्तो नापि तत्र पराजयः
इह नो ग्लहमानानामद्य तात जयाजयौ
Na sabhayam jayo vritto napi tatra parajayah
Iha no glahamananamadya tata jayajayau
105.16
यान्स्म तान्ग्लहते घोराञ्शकुनिः कुरुसंसदि
अक्षान्संमन्यमानः स प्राक्शरास्ते दुरासदाः
Yansma tanglahate ghoranshakunih kurusansadi
Akshansammanyamanah sa praksharaste durasadah
105.17
यत्र ते बहवस्तात कुरवः पर्यवस्थिताः
सेनां दुरोदरं विद्धि शरानक्षान्विशां पते
Yatra te bahavastata kuravah paryavasthitah
Senam durodaram viddhi sharanakshanvisham pate
105.18
ग्लहं च सैन्धवं राजन्नत्र द्यूतस्य निश्चयः
सैन्धवे हि महाद्यूतं समासक्तं परैः सह
Glaham cha saindhavam rajannatra dyutasya nishchayah
Saindhave hi mahadyutam samasaktam paraih saha
105.19
अत्र सर्वे महाराज त्यक्त्वा जीवितमात्मनः
सैन्धवस्य रणे रक्षां विधिवत्कर्तुमर्हथ
तत्र नो ग्लहमानानां ध्रुवौ तात जयाजयौ
Atra sarve maharaja tyaktva jivitamatmanah
Saindhavasya rane raksham vidhivatkartumarhatha
Tatra no glahamananam dhruvau tata jayajayau
105.20
यत्र ते परमेष्वासा यत्ता रक्षन्ति सैन्धवम्
तत्र याहि स्वयं शीघ्रं तांश्च रक्षस्व रक्षिणः
Yatra te parameshvasa yatta rakshanti saindhavam
Tatra yahi svayam shighram tanshcha rakshasva rakshinah
105.21
इहैव त्वहमासिष्ये प्रेषयिष्यामि चापरान्
निरोत्स्यामि च पाञ्चालान्सहितान्पाण्डुसृञ्जयैः
Ihaiva tvahamasishye preshayishyami chaparan
Nirotsyami cha panchalansahitanpandusrinjayaih
105.22
ततो दुर्योधनः प्रायात्तूर्णमाचार्यशासनात्
उद्यम्यात्मानमुग्राय कर्मणे सपदानुगः
Tato duryodhanah prayatturnamacharyashasanat
Udyamyatmanamugraya karmane sapadanugah
105.23
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ
बाह्येन सेनामभ्येत्य जग्मतुः सव्यसाचिनम्
Chakrarakshau tu panchalyau yudhamanyuttamaujasau
Bahyena senamabhyetya jagmatuh savyasachinam
105.24
तौ हि पूर्वं महाराज वारितौ कृतवर्मणा
प्रविष्टे त्वर्जुने राजंस्तव सैन्यं युयुत्सया
Tau hi purvam maharaja varitau kritavarmana
Pravishte tvarjune rajanstava sainyam yuyutsaya
105.25
ताभ्यां दुर्योधनः सार्धमगच्छद्युद्धमुत्तमम्
त्वरितस्त्वरमाणाभ्यां भ्रातृभ्यां भारतो बली
Tabhyam duryodhanah sardhamagachchhadyuddhamuttamam
Tvaritastvaramanabhyam bhratribhyam bharato bali
105.26
तावभिद्रवतामेनमुभावुद्यतकार्मुकौ
महारथसमाख्यातौ क्षत्रियप्रवरौ युधि
Tavabhidravatamenamubhavudyatakarmukau
Maharathasamakhyatau kshatriyapravarau yudhi
105.27
युधामन्युस्तु संक्रुद्धः शरांस्त्रिंशतमायसान्
व्यसृजत्तव पुत्रस्य त्वरमाणः स्तनान्तरे
Yudhamanyustu sankruddhah sharanstrinshatamayasan
Vyasrijattava putrasya tvaramanah stanantare
105.28
दुर्योधनोऽपि राजेन्द्र पाञ्चाल्यस्योत्तमौजसः
जघान चतुरश्चाश्वानुभौ च पार्ष्णिसारथी
Duryodhanopi rajendra panchalyasyottamaujasah
Jaghana chaturashchashvanubhau cha parshnisarathi
105.29
उत्तमौजा हताश्वस्तु हतसूतश्च संयुगे
आरुरोह रथं भ्रातुर्युधामन्योरभित्वरन्
Uttamauja hatashvastu hatasutashcha sanyuge
Aruroha ratham bhraturyudhamanyorabhitvaran
105.30
स रथं प्राप्य तं भ्रातुर्दुर्योधनहयाञ्शरैः
बहुभिस्ताडयामास ते हताः प्रापतन्भुवि
Sa ratham prapya tam bhraturduryodhanahayansharaih
Bahubhistadayamasa te hatah prapatanbhuvi
105.31
हयेषु पतितेष्वस्य चिच्छेद परमेषुणा
युधामन्युर्धनुः शीघ्रं शरावापं च संयुगे
Hayeshu patiteshvasya chichchheda parameshuna
Yudhamanyurdhanuh shighram sharavapam cha sanyuge
105.32
हताश्वसूतात्स रथादवप्लुत्य महारथः
गदामादाय ते पुत्रः पाञ्चाल्यावभ्यधावत
Hatashvasutatsa rathadavaplutya maharathah
Gadamadaya te putrah panchalyavabhyadhavata
105.33
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य क्रुद्धं परपुरंजयम्
अवप्लुतौ रथोपस्थाद्युधामन्यूत्तमौजसौ
Tamapatantam samprekshya kruddham parapuranjayam
Avaplutau rathopasthadyudhamanyuttamaujasau
105.34
ततः स हेमचित्रं तं स्यन्दनप्रवरं गदी
गदया पोथयामास साश्वसूतध्वजं रणे
Tatah sa hemachitram tam syandanapravaram gadi
Gadaya pothayamasa sashvasutadhvajam rane
105.35
हत्वा चैनं स पुत्रस्ते हताश्वो हतसारथिः
मद्रराजरथं तूर्णमारुरोह परंतपः
Hatva chainam sa putraste hatashvo hatasarathih
Madrarajaratham turnamaruroha parantapah
105.36
पाञ्चालानां तु मुख्यौ तौ राजपुत्रौ महाबलौ
रथमन्यं समारुह्य धनंजयमभीयतुः
Panchalanam tu mukhyau tau rajaputrau mahabalau
Rathamanyam samaruhya dhananjayamabhiyatuh