UtshovChapter 106
106.1
धृतराष्ट्र उवाच
यौ तौ कर्णश्च भीमश्च संप्रयुद्धौ महाबलौ
अर्जुनस्य रथोपान्ते कीदृशः सोऽभवद्रणः
Dhritarashtra uvacha
Yau tau karnashcha bhimashcha samprayuddhau mahabalau
Arjunasya rathopante kidrishah sobhavadranah
106.2
पूर्वं हि निर्जितः कर्णो भीमसेनेन संयुगे
कथं भूयस्तु राधेयो भीममागान्महारथः
Purvam hi nirjitah karno bhimasenena sanyuge
Katham bhuyastu radheyo bhimamaganmaharathah
106.3
भीमो वा सूततनयं प्रत्युद्यातः कथं रणे
महारथसमाख्यातं पृथिव्यां प्रवरं रथम्
Bhimo va sutatanayam pratyudyatah katham rane
Maharathasamakhyatam prithivyam pravaram ratham
106.4
भीष्मद्रोणावतिक्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
नान्यतो भयमादत्त विना कर्णं धनुर्धरम्
Bhishmadronavatikramya dharmaputro yudhishthirah
Nanyato bhayamadatta vina karnam dhanurdharam
106.5
भयान्न शेते सततं चिन्तयन्वै महारथम्
तं कथं सूतपुत्रं हि भीमोऽयुध्यत संयुगे
Bhayanna shete satatam chintayanvai maharatham
Tam katham sutaputram hi bhimoyudhyata sanyuge
106.6
ब्रह्मण्यं वीर्यसंपन्नं समरेष्वनिवर्तिनम्
कथं कर्णं युधां श्रेष्ठं भीमोऽयुध्यत संयुगे
Brahmanyam viryasampannam samareshvanivartinam
Katham karnam yudham shreshtham bhimoyudhyata sanyuge
106.7
यौ तौ समीयतुर्वीरावर्जुनस्य रथं प्रति
कथं नु तावयुध्येतां सूतपुत्रवृकोदरौ
Yau tau samiyaturviravarjunasya ratham prati
Katham nu tavayudhyetam sutaputravrikodarau
106.8
भ्रातृत्वं दर्शितं पूर्वं घृणी चापि स सूतजः
कथं भीमेन युयुधे कुन्त्या वाक्यमनुस्मरन्
Bhratritvam darshitam purvam ghrini chapi sa sutajah
Katham bhimena yuyudhe kuntya vakyamanusmaran
106.9
भीमो वा सूतपुत्रेण स्मरन्वैरं पुरा कृतम्
सोऽयुध्यत कथं वीरः कर्णेन सह संयुगे
Bhimo va sutaputrena smaranvairam pura kritam
Soyudhyata katham virah karnena saha sanyuge
106.10
आशास्ते च सदा सूत पुत्रो दुर्योधनो मम
कर्णो जेष्यति संग्रामे सहितान्पाण्डवानिति
Ashaste cha sada suta putro duryodhano mama
Karno jeshyati sangrame sahitanpandavaniti
106.11
जयाशा यत्र मन्दस्य पुत्रस्य मम संयुगे
स कथं भीमकर्माणं भीमसेनमयुध्यत
Jayasha yatra mandasya putrasya mama sanyuge
Sa katham bhimakarmanam bhimasenamayudhyata
106.12
यं समाश्रित्य पुत्रैर्मे कृतं वैरं महारथैः
तं सूततनयं तात कथं भीमो ह्ययोधयत्
Yam samashritya putrairme kritam vairam maharathaih
Tam sutatanayam tata katham bhimo hyayodhayat
106.13
अनेकान्विप्रकारांश्च सूतपुत्रसमुद्भवान्
स्मरमाणः कथं भीमो युयुधे सूतसूनुना
Anekanviprakaranshcha sutaputrasamudbhavan
Smaramanah katham bhimo yuyudhe sutasununa
106.14
योऽजयत्पृथिवीं सर्वां रथेनैकेन वीर्यवान्
तं सूततनयं युद्धे कथं भीमो ह्ययोधयत्
Yojayatprithivim sarvam rathenaikena viryavan
Tam sutatanayam yuddhe katham bhimo hyayodhayat
106.15
यो जातः कुण्डलाभ्यां च कवचेन सहैव च
तं सूतपुत्रं समरे भीमः कथमयोधयत्
Yo jatah kundalabhyam cha kavachena sahaiva cha
Tam sutaputram samare bhimah kathamayodhayat
106.16
यथा तयोर्युद्धमभूद्यश्चासीद्विजयी तयोः
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्यसि संजय
Yatha tayoryuddhamabhudyashchasidvijayi tayoh
Tanmamachakshva tattvena kushalo hyasi sanjaya
106.17
संजय उवाच
भीमसेनस्तु राधेयमुत्सृज्य रथिनां वरम्
इयेष गन्तुं यत्रास्तां वीरौ कृष्णधनंजयौ
Sanjaya uvacha
Bhimasenastu radheyamutsrijya rathinam varam
Iyesha gantum yatrastam virau krishnadhananjayau
106.18
तं प्रयान्तमभिद्रुत्य राधेयः कङ्कपत्रिभिः
अभ्यवर्षन्महाराज मेघो वृष्ट्येव पर्वतम्
Tam prayantamabhidrutya radheyah kankapatribhih
Abhyavarshanmaharaja megho vrishtyeva parvatam
106.19
फुल्लता पङ्कजेनेव वक्त्रेणाभ्युत्स्मयन्बली
आजुहाव रणे यान्तं भीममाधिरथिस्तदा
Phullata pankajeneva vaktrenabhyutsmayanbali
Ajuhava rane yantam bhimamadhirathistada
106.20
भीमसेनस्तदाह्वानं कर्णान्नामर्षयद्युधि
अर्धमण्डलमावृत्य सूतपुत्रमयोधयत्
Bhimasenastadahvanam karnannamarshayadyudhi
Ardhamandalamavritya sutaputramayodhayat
106.21
अवक्रगामिभिर्बाणैरभ्यवर्षन्महायसैः
द्वैरथे दंशितं यत्तं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
Avakragamibhirbanairabhyavarshanmahayasaih
Dvairathe danshitam yattam sarvashastrabhritam varam
106.22
विधित्सुः कलहस्यान्तं जिघांसुः कर्णमक्षिणोत्
तं च हत्वेतरान्सर्वान्हन्तुकामो महाबलः
Vidhitsuh kalahasyantam jighansuh karnamakshinot
Tam cha hatvetaransarvanhantukamo mahabalah
106.23
तस्मै प्रासृजदुग्राणि विविधानि परंतपः
अमर्षी पाण्डवः क्रुद्धः शरवर्षाणि मारिष
Tasmai prasrijadugrani vividhani parantapah
Amarshi pandavah kruddhah sharavarshani marisha
106.24
तस्य तानीषुवर्षाणि मत्तद्विरदगामिनः
सूतपुत्रोऽस्त्रमायाभिरग्रसत्सुमहायशाः
Tasya tanishuvarshani mattadviradagaminah
Sutaputrostramayabhiragrasatsumahayashah
106.25
स यथावन्महाराज विद्यया वै सुपूजितः
आचार्यवन्महेष्वासः कर्णः पर्यचरद्रणे
Sa yathavanmaharaja vidyaya vai supujitah
Acharyavanmaheshvasah karnah paryacharadrane
106.26
संरम्भेण तु युध्यन्तं भीमसेनं स्मयन्निव
अभ्यपद्यत राधेयस्तममर्षी वृकोदरम्
Sanrambhena tu yudhyantam bhimasenam smayanniva
Abhyapadyata radheyastamamarshi vrikodaram
106.27
तन्नामृष्यत कौन्तेयः कर्णस्य स्मितमाहवे
युध्यमानेषु वीरेषु पश्यत्सु च समन्ततः
Tannamrishyata kaunteyah karnasya smitamahave
Yudhyamaneshu vireshu pashyatsu cha samantatah
106.28
तं भीमसेनः संप्राप्तं वत्सदन्तैः स्तनान्तरे
विव्याध बलवान्क्रुद्धस्तोत्त्रैरिव महाद्विपम्
Tam bhimasenah sampraptam vatsadantaih stanantare
Vivyadha balavankruddhastottrairiva mahadvipam
106.29
सूतं तु सूतपुत्रस्य सुपुङ्खैर्निशितैः शरैः
सुमुक्तैश्चित्रवर्माणं निर्बिभेद त्रिसप्तभिः
Sutam tu sutaputrasya supunkhairnishitaih sharaih
Sumuktaishchitravarmanam nirbibheda trisaptabhih
106.30
कर्णो जाम्बूनदैर्जालैः संछन्नान्वातरंहसः
विव्याध तुरगान्वीरः पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
Karno jambunadairjalaih sanchhannanvataranhasah
Vivyadha turaganvirah panchabhih panchabhih sharaih
106.31
ततो बाणमयं जालं भीमसेनरथं प्रति
कर्णेन विहितं राजन्निमेषार्धाददृश्यत
Tato banamayam jalam bhimasenaratham prati
Karnena vihitam rajannimeshardhadadrishyata
106.32
सरथः सध्वजस्तत्र ससूतः पाण्डवस्तदा
प्राच्छाद्यत महाराज कर्णचापच्युतैः शरैः
Sarathah sadhvajastatra sasutah pandavastada
Prachchhadyata maharaja karnachapachyutaih sharaih
106.33
तस्य कर्णश्चतुःषष्ट्या व्यधमत्कवचं दृढम्
क्रुद्धश्चाप्यहनत्पार्श्वे नाराचैर्मर्मभेदिभिः
Tasya karnashchatuhshashtya vyadhamatkavacham dridham
Kruddhashchapyahanatparshve narachairmarmabhedibhih
106.34
ततोऽचिन्त्य महावेगान्कर्णकार्मुकनिःसृतान्
समाश्लिष्यदसंभ्रान्तः सूतपुत्रं वृकोदरः
Tatochintya mahavegankarnakarmukanihsritan
Samashlishyadasambhrantah sutaputram vrikodarah
106.35
स कर्णचापप्रभवानिषूनाशीविषोपमान्
बिभ्रद्भीमो महाराज न जगाम व्यथां रणे
Sa karnachapaprabhavanishunashivishopaman
Bibhradbhimo maharaja na jagama vyatham rane
106.36
ततो द्वात्रिंशता भल्लैर्निशितैस्तिग्मतेजनैः
विव्याध समरे कर्णं भीमसेनः प्रतापवान्
Tato dvatrinshata bhallairnishitaistigmatejanaih
Vivyadha samare karnam bhimasenah pratapavan
106.37
अयत्नेनैव तं कर्णः शरैरुप समाकिरत्
भीमसेनं महाबाहुं सैन्धवस्य वधैषिणम्
Ayatnenaiva tam karnah sharairupa samakirat
Bhimasenam mahabahum saindhavasya vadhaishinam
106.38
मृदुपूर्वं च राधेयो भीममाजावयोधयत्
क्रोधपूर्वं तथा भीमः पूर्ववैरमनुस्मरन्
Mridupurvam cha radheyo bhimamajavayodhayat
Krodhapurvam tatha bhimah purvavairamanusmaran
106.39
तं भीमसेनो नामृष्यदवमानममर्षणः
स तस्मै व्यसृजत्तूर्णं शरवर्षममित्रजित्
Tam bhimaseno namrishyadavamanamamarshanah
Sa tasmai vyasrijatturnam sharavarshamamitrajit
106.40
ते शराः प्रेषिता राजन्भीमसेनेन संयुगे
निपेतुः सर्वतो भीमाः कूजन्त इव पक्षिणः
Te sharah preshita rajanbhimasenena sanyuge
Nipetuh sarvato bhimah kujanta iva pakshinah
106.41
हेमपुङ्खा महाराज भीमसेनधनुश्च्युताः
अभ्यद्रवंस्ते राधेयं वृकाः क्षुद्रमृगं यथा
Hemapunkha maharaja bhimasenadhanushchyutah
Abhyadravanste radheyam vrikah kshudramrigam yatha
106.42
कर्णस्तु रथिनां श्रेष्ठश्छाद्यमानः समन्ततः
राजन्व्यसृजदुग्राणि शरवर्षाणि संयुगे
Karnastu rathinam shreshthashchhadyamanah samantatah
Rajanvyasrijadugrani sharavarshani sanyuge
106.43
तस्य तानशनिप्रख्यानिषून्समरशोभिनः
चिच्छेद बहुभिर्भल्लैरसंप्राप्तान्वृकोदरः
Tasya tanashaniprakhyanishunsamarashobhinah
Chichchheda bahubhirbhallairasampraptanvrikodarah
106.44
पुनश्च शरवर्षेण छादयामास भारत
कर्णो वैकर्तनो युद्धे भीमसेनं महारथम्
Punashcha sharavarshena chhadayamasa bharata
Karno vaikartano yuddhe bhimasenam maharatham
106.45
तत्र भारत भीमं तु दृष्टवन्तः स्म सायकैः
समाचिततनुं संख्ये श्वाविधं शललैरिव
Tatra bharata bhimam tu drishtavantah sma sayakaih
Samachitatanum sankhye shvavidham shalalairiva
106.46
हेमपुङ्खाञ्शिलाधौतान्कर्णचापच्युताञ्शरान्
दधार समरे वीरः स्वरश्मीनिव भास्करः
Hemapunkhanshiladhautankarnachapachyutansharan
Dadhara samare virah svarashminiva bhaskarah
106.47
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो भीमसेनो व्यरोचत
तपनीयनिभैः पुष्पैः पलाश इव कानने
Rudhirokshitasarvango bhimaseno vyarochata
Tapaniyanibhaih pushpaih palasha iva kanane
106.48
तत्तु भीमो महाराज कर्णस्य चरितं रणे
नामृष्यत महेष्वासः क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी
Tattu bhimo maharaja karnasya charitam rane
Namrishyata maheshvasah krodhadudvritya chakshushi
106.49
स कर्णं पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत्
महीधरमिव श्वेतं गूढपादैर्विषोल्बणैः
Sa karnam panchavinshatya narachanam samarpayat
Mahidharamiva shvetam gudhapadairvisholbanaih
106.50
तं विव्याध पुनर्भीमः षड्भिरष्टाभिरेव च
मर्मस्वमरविक्रान्तः सूतपुत्रं महारणे
Tam vivyadha punarbhimah shadbhirashtabhireva cha
Marmasvamaravikrantah sutaputram maharane
106.51
ततः कर्णस्य संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान्
चिच्छेद कार्मुकं तूर्णं सर्वोपकरणानि च
Tatah karnasya sankruddho bhimasenah pratapavan
Chichchheda karmukam turnam sarvopakaranani cha
106.52
जघान चतुरश्चाश्वान्सूतं च त्वरितः शरैः
नाराचैरर्करश्म्याभैः कर्णं विव्याध चोरसि
Jaghana chaturashchashvansutam cha tvaritah sharaih
Narachairarkarashmyabhaih karnam vivyadha chorasi
106.53
ते जग्मुर्धरणीं सर्वे कर्णं निर्भिद्य मारिष
यथा हि जलदं भित्त्वा राजन्सूर्यस्य रश्मयः
Te jagmurdharanim sarve karnam nirbhidya marisha
Yatha hi jaladam bhittva rajansuryasya rashmayah
106.54
स वैकल्यं महत्प्राप्य छिन्नधन्वा शरार्दितः
तथा पुरुषमानी स प्रत्यपायाद्रथान्तरम्
Sa vaikalyam mahatprapya chhinnadhanva shararditah
Tatha purushamani sa pratyapayadrathantaram