UtshovChapter 133
133.1
वैशंपायन उवाच
पाण्डवास्तु रथान्युक्त्वा सदश्वैरनिलोपमैः
आरोहमाणा भीष्मस्य पादौ जगृहुरार्तवत्
Vaishampayana uvacha
Pandavastu rathanyuktva sadashvairanilopamaih
Arohamana bhishmasya padau jagrihurartavat
133.2
राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य द्रोणस्य च महात्मनः
अन्येषां चैव वृद्धानां विदुरस्य कृपस्य च
Ragyashcha dhritarashtrasya dronasya cha mahatmanah
Anyesham chaiva vriddhanam vidurasya kripasya cha
133.3
एवं सर्वान्कुरून्वृद्धानभिवाद्य यतव्रताः
समालिङ्ग्य समानांश्च बालैश्चाप्यभिवादिताः
Evam sarvankurunvriddhanabhivadya yatavratah
Samalingya samananshcha balaishchapyabhivaditah
133.4
सर्वा मातॄस्तथापृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्
सर्वाः प्रकृतयश्चैव प्रययुर्वारणावतम्
Sarva matristathaprishtva kritva chaiva pradakshinam
Sarvah prakritayashchaiva prayayurvaranavatam
133.5
विदुरश्च महाप्राज्ञस्तथान्ये कुरुपुंगवाः
पौराश्च पुरुषव्याघ्रानन्वयुः शोककर्शिताः
Vidurashcha mahapragyastathanye kurupungavah
Paurashcha purushavyaghrananvayuh shokakarshitah
133.6
तत्र केचिद्ब्रुवन्ति स्म ब्राह्मणा निर्भयास्तदा
शोचमानाः पाण्डुपुत्रानतीव भरतर्षभ
Tatra kechidbruvanti sma brahmana nirbhayastada
Shochamanah panduputranativa bharatarshabha
133.7
विषमं पश्यते राजा सर्वथा तमसावृतः
धृतराष्ट्रः सुदुर्बुद्धिर्न च धर्मं प्रपश्यति
Vishamam pashyate raja sarvatha tamasavritah
Dhritarashtrah sudurbuddhirna cha dharmam prapashyati
133.8
न हि पापमपापात्मा रोचयिष्यति पाण्डवः
भीमो वा बलिनां श्रेष्ठः कौन्तेयो वा धनंजयः
कुत एव महाप्राज्ञौ माद्रीपुत्रौ करिष्यतः
Na hi papamapapatma rochayishyati pandavah
Bhimo va balinam shreshthah kaunteyo va dhananjayah
Kuta eva mahapragyau madriputrau karishyatah
133.9
तद्राज्यं पितृतः प्राप्तं धृतराष्ट्रो न मृष्यते
अधर्ममखिलं किं नु भीष्मोऽयमनुमन्यते
विवास्यमानानस्थाने कौन्तेयान्भरतर्षभान्
Tadrajyam pitritah praptam dhritarashtro na mrishyate
Adharmamakhilam kim nu bhishmoyamanumanyate
Vivasyamananasthane kaunteyanbharatarshabhan
133.10
पितेव हि नृपोऽस्माकमभूच्छांतनवः पुरा
विचित्रवीर्यो राजर्षिः पाण्डुश्च कुरुनन्दनः
Piteva hi nriposmakamabhuchchhantanavah pura
Vichitraviryo rajarshih pandushcha kurunandanah
133.11
स तस्मिन्पुरुषव्याघ्रे दिष्टभावं गते सति
राजपुत्रानिमान्बालान्धृतराष्ट्रो न मृष्यते
Sa tasminpurushavyaghre dishtabhavam gate sati
Rajaputranimanbalandhritarashtro na mrishyate
133.12
वयमेतदमृष्यन्तः सर्व एव पुरोत्तमात्
गृहान्विहाय गच्छामो यत्र याति युधिष्ठिरः
Vayametadamrishyantah sarva eva purottamat
Grihanvihaya gachchhamo yatra yati yudhishthirah
133.13
तांस्तथावादिनः पौरान्दुःखितान्दुःखकर्शितः
उवाच परमप्रीतो धर्मराजो युधिष्ठिरः
Tanstathavadinah pauranduhkhitanduhkhakarshitah
Uvacha paramaprito dharmarajo yudhishthirah
133.14
पिता मान्यो गुरुः श्रेष्ठो यदाह पृथिवीपतिः
अशङ्कमानैस्तत्कार्यमस्माभिरिति नो व्रतम्
Pita manyo guruh shreshtho yadaha prithivipatih
Ashankamanaistatkaryamasmabhiriti no vratam
133.15
भवन्तः सुहृदोऽस्माकमस्मान्कृत्वा प्रदक्षिणम्
आशीर्भिरभिनन्द्यास्मान्निवर्तध्वं यथागृहम्
Bhavantah suhridosmakamasmankritva pradakshinam
Ashirbhirabhinandyasmannivartadhvam yathagriham
133.16
यदा तु कार्यमस्माकं भवद्भिरुपपत्स्यते
तदा करिष्यथ मम प्रियाणि च हितानि च
Yada tu karyamasmakam bhavadbhirupapatsyate
Tada karishyatha mama priyani cha hitani cha
133.17
ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा चैतान्प्रदक्षिणम्
आशीर्भिरभिनन्द्यैनाञ्जग्मुर्नगरमेव हि
Te tatheti pratigyaya kritva chaitanpradakshinam
Ashirbhirabhinandyainanjagmurnagarameva hi
133.18
पौरेषु तु निवृत्तेषु विदुरः सर्वधर्मवित्
बोधयन्पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्
प्राज्ञः प्राज्ञं प्रलापज्ञः सम्यग्धर्मार्थदर्शिवान्
Paureshu tu nivritteshu vidurah sarvadharmavit
Bodhayanpandavashreshthamidam vachanamabravit
Pragyah pragyam pralapagyah samyagdharmarthadarshivan
133.19
विज्ञायेदं तथा कुर्यादापदं निस्तरेद्यथा
अलोहं निशितं शस्त्रं शरीरपरिकर्तनम्
यो वेत्ति न तमाघ्नन्ति प्रतिघातविदं द्विषः
Vigyayedam tatha kuryadapadam nistaredyatha
Aloham nishitam shastram shariraparikartanam
Yo vetti na tamaghnanti pratighatavidam dvishah
133.20
कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः
न दहेदिति चात्मानं यो रक्षति स जीवति
Kakshaghnah shishiraghnashcha mahakakshe bilaukasah
Na dahediti chatmanam yo rakshati sa jivati
133.21
नाचक्षुर्वेत्ति पन्थानं नाचक्षुर्विन्दते दिशः
नाधृतिर्भूतिमाप्नोति बुध्यस्वैवं प्रबोधितः
Nachakshurvetti panthanam nachakshurvindate dishah
Nadhritirbhutimapnoti budhyasvaivam prabodhitah
133.22
अनाप्तैर्दत्तमादत्ते नरः शस्त्रमलोहजम्
श्वाविच्छरणमासाद्य प्रमुच्येत हुताशनात्
Anaptairdattamadatte narah shastramalohajam
Shvavichchharanamasadya pramuchyeta hutashanat
133.23
चरन्मार्गान्विजानाति नक्षत्रैर्विन्दते दिशः
आत्मना चात्मनः पञ्च पीडयन्नानुपीड्यते
Charanmarganvijanati nakshatrairvindate dishah
Atmana chatmanah pancha pidayannanupidyate
133.24
अनुशिष्ट्वानुगत्वा च कृत्वा चैनान्प्रदक्षिणम्
पाण्डवानभ्यनुज्ञाय विदुरः प्रययौ गृहान्
Anushishtvanugatva cha kritva chainanpradakshinam
Pandavanabhyanugyaya vidurah prayayau grihan
133.25
निवृत्ते विदुरे चैव भीष्मे पौरजने तथा
अजातशत्रुमामन्त्र्य कुन्ती वचनमब्रवीत्
Nivritte vidure chaiva bhishme paurajane tatha
Ajatashatrumamantrya kunti vachanamabravit
133.26
क्षत्ता यदब्रवीद्वाक्यं जनमध्येऽब्रुवन्निव
त्वया च तत्तथेत्युक्तो जानीमो न च तद्वयम्
Kshatta yadabravidvakyam janamadhyebruvanniva
Tvaya cha tattathetyukto janimo na cha tadvayam
133.27
यदि तच्छक्यमस्माभिः श्रोतुं न च सदोषवत्
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं संवादं तव तस्य च
Yadi tachchhakyamasmabhih shrotum na cha sadoshavat
Shrotumichchhami tatsarvam sanvadam tava tasya cha
133.28
युधिष्ठिर उवाच
विषादग्नेश्च बोद्धव्यमिति मां विदुरोऽब्रवीत्
पन्थाश्च वो नाविदितः कश्चित्स्यादिति चाब्रवीत्
Yudhishthira uvacha
Vishadagneshcha boddhavyamiti mam vidurobravit
Panthashcha vo naviditah kashchitsyaditi chabravit
133.29
जितेन्द्रियश्च वसुधां प्राप्स्यसीति च माब्रवीत्
विज्ञातमिति तत्सर्वमित्युक्तो विदुरो मया
Jitendriyashcha vasudham prapsyasiti cha mabravit
Vigyatamiti tatsarvamityukto viduro maya
133.30
वैशंपायन उवाच
अष्टमेऽहनि रोहिण्यां प्रयाताः फल्गुनस्य ते
वारणावतमासाद्य ददृशुर्नागरं जनम्
Vaishampayana uvacha
Ashtamehani rohinyam prayatah phalgunasya te
Varanavatamasadya dadrishurnagaram janam