UtshovSarga 39
39.1
ते प्रयाता महात्मानः पार्थिवास्ते प्रहृष्टवत् ।
गजवाजिसहस्रौघैः कम्पयन्तो वसुन्धराम् ।। ७.३९.१ ॥
Te prayata mahatmanah parthivaste prahrishtavat
Gajavajisahasraughaih kampayanto vasundharam
39.2
अक्षौहिण्यो हि तत्रासन्राघवार्थे समुद्यताः ।
भरतस्याज्ञया ऽनेकाः प्रहृष्टा बलवाहनाः ।। ७.३९.२ ॥
Akshauhinyo hi tatrasanraghavarthe samudyatah
Bharatasyagyaya nekah prahrishta balavahanah
39.3
ऊचुस्ते च महीपाला बलदर्पसमन्विताः ।
न रामरावणं युद्धे पश्यामः पुरतः स्थितम् ।। ७.३९.३ ॥
Uchuste cha mahipala baladarpasamanvitah
Na ramaravanam yuddhe pashyamah puratah sthitam
39.4
भरतेन वयं पश्चात्समानीता निरर्थकम् ।
हता हि राक्षसाः क्षिप्रं पार्थिवैः स्युर्न संशयः ।। ७.३९.४ ॥
Bharatena vayam pashchatsamanita nirarthakam
Hata hi rakshasah kshipram parthivaih syurna sanshayah
39.5
रामस्य बाहुवीर्येण रक्षिता लक्ष्मणस्य च ।
सुखं पारेसमुद्रस्य युध्येम विगतज्वराः ।। ७.३९.५ ॥
Ramasya bahuviryena rakshita lakshmanasya cha
Sukham paresamudrasya yudhyema vigatajvarah
39.6
एताश्चान्याश्च राजानः कथास्तत्र सहस्रशः ।
कथयन्तः स्वराज्यानि जग्मुर्हर्षसमन्विताः ।। ७.३९.६ ॥
Etashchanyashcha rajanah kathastatra sahasrashah
Kathayantah svarajyani jagmurharshasamanvitah
39.7
स्वानि राज्यानि मुख्यानि ऋद्धानि मुदितानि च ।
समृद्धधनधान्यानि पूर्णानि वसुमन्ति च ।। ७.३९.७ ॥
Svani rajyani mukhyani riddhani muditani cha
Samriddhadhanadhanyani purnani vasumanti cha
39.8
यथापुराणि ते गत्वा रत्नानि विविधान्यथ ।
रामस्य प्रियकामार्थमुपहारान् नृपा ददुः ।। ७.३९.८ ॥
Yathapurani te gatva ratnani vividhanyatha
Ramasya priyakamarthamupaharan nripa daduh
39.9
अश्वान्यानानि रत्नानि हस्तिनश्च मदोत्कटान् ।
चन्दनानि च मुख्यानि दिव्यान्याभरणानि च ।। ७.३९.९ ॥
Ashvanyanani ratnani hastinashcha madotkatan
Chandanani cha mukhyani divyanyabharanani cha
39.10
मणिमुक्ताप्रवालांस्तु दास्यो रूपसमन्विताः ।
अजाविकांश्च विविधान् रथांस्तु विविधान्ददुः ।। ७.३९.१० ॥
Manimuktapravalanstu dasyo rupasamanvitah
Ajavikanshcha vividhan rathanstu vividhandaduh
39.11
भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलाः ।
आदाय तानि रत्नानि स्वां पुरीं पुनरागताः ।। ७.३९.११ ॥
Bharato lakshmanashchaiva shatrughnashcha mahabalah
Adaya tani ratnani svam purim punaragatah
39.12
आगम्य च पुरीं रम्यामयोध्यां पुरुषर्षभाः ।
तानि रत्नानि चित्राणि रामाय समुपाहरन् ।। ७.३९.१२ ॥
Agamya cha purim ramyamayodhyam purusharshabhah
Tani ratnani chitrani ramaya samupaharan
39.13
प्रतिगृह्य च तत्सर्वं रामः प्रीतिसमन्वितः ।
सुग्रीवाय ददौ राज्ञे महात्मा कृतकर्मणे ।। ७.३९.१३ ॥
Pratigrihya cha tatsarvam ramah pritisamanvitah
Sugrivaya dadau ragye mahatma kritakarmane
39.14
बिभीषणाय च ददौ तथान्येभ्यो ऽपि राघवः ।
राक्षसेभ्यः कपिभ्यश्च यैर्वृतो जयमाप्तवान् ।। ७.३९.१४ ॥
Bibhishanaya cha dadau tathanyebhyo pi raghavah
Rakshasebhyah kapibhyashcha yairvrito jayamaptavan
39.15
ते सर्वे रामदत्तानि रत्नानि कपिराक्षसाः ।
शिरोभिर्धारयामासुर्बाहुभिश्च महाबलाः ।। ७.३९.१५ ॥
Te sarve ramadattani ratnani kapirakshasah
Shirobhirdharayamasurbahubhishcha mahabalah
39.16
हनूमन्तं च नृपतिरिक्ष्वाकूणां महारथः ।
अङ्गदं च महाबाहुमङ्कमारोप्य वीर्यवान् ।। ७.३९.१६ ॥
Hanumantam cha nripatirikshvakunam maharathah
Angadam cha mahabahumankamaropya viryavan
39.17
रामः कमलपत्राक्षः सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।
अङ्गदस्ते सुपुत्रो ऽयं मन्त्री चाप्यनिलात्मजः ।। ७.३९.१७ ॥
Ramah kamalapatrakshah sugrivamidamabravit
Angadaste suputro yam mantri chapyanilatmajah
39.18
सुग्रीवमन्त्रिते युक्तौ मम चापि हिते रतौ ।
अर्हतो विविधां पूजां त्वत्कृते वै हरीश्वर ।। ७.३९.१८ ॥
Sugrivamantrite yuktau mama chapi hite ratau
Arhato vividham pujam tvatkrite vai harishvara
39.19
इत्युक्त्वा व्यवमुच्याङ्गाद्भूषणानि महायशाः ।
स बबन्ध महार्हाणि तदाङ्गदहनूमतोः ।। ७.३९.१९ ॥
Ityuktva vyavamuchyangadbhushanani mahayashah
Sa babandha maharhani tadangadahanumatoh
39.20
आभाष्य च महावीर्यान्राघवो यूथपर्षभान् ।
नीलं नलं केसरिणं कुमुदं गन्धमादनम् ।। ७.३९.२० ॥
Abhashya cha mahaviryanraghavo yuthaparshabhan
Nilam nalam kesarinam kumudam gandhamadanam
39.21
सुषेणं पनसं वीरं मैन्दं द्विविदमेव च ।
जाम्बवन्तं गवाक्षं च विनतं धूम्रमेव च ।। ७.३९.२१ ॥
Sushenam panasam viram maindam dvividameva cha
Jambavantam gavaksham cha vinatam dhumrameva cha
39.22
वलीमुखं प्रजङ्घं च सन्नादं च महाबलम् ।
दरीमुखं दधिमुखमिन्द्रजानुं च यूथपम् ।। ७.३९.२२ ॥
Valimukham prajangham cha sannadam cha mahabalam
Darimukham dadhimukhamindrajanum cha yuthapam
39.23
मधुरं श्लक्ष्णया वाचा नेत्राभ्यामापिबन्निव ।
सुहृदो मे भवन्तश्च शरीरं भ्रातरस्तथा ।। ७.३९.२३ ॥
Madhuram shlakshnaya vacha netrabhyamapibanniva
Suhrido me bhavantashcha shariram bhratarastatha
39.24
युष्माभिरुद्धृतश्चाहं व्यसनात्काननौकसः ।
धन्यो राजा च सुग्रीवो भवद्भिः सुहृदां वरैः ।। ७.३९.२४ ॥
Yushmabhiruddhritashchaham vyasanatkananaukasah
Dhanyo raja cha sugrivo bhavadbhih suhridam varaih
39.25
एवमुक्त्वा ददौ तेभ्यो भूषणानि यथार्हतः ।
वज्राणि च महार्हाणि सस्वजे च नरर्षभः ।। ७.३९.२५ ॥
Evamuktva dadau tebhyo bhushanani yatharhatah
Vajrani cha maharhani sasvaje cha nararshabhah
39.26
ते पिबन्तः सुगन्धीनि मधूनि मधुपिङ्गलाः ।
मांसानि च सुमृष्टानि मूलानि च फलानि च ।। ७.३९.२६ ॥
Te pibantah sugandhini madhuni madhupingalah
Mansani cha sumrishtani mulani cha phalani cha
39.27
एवं तेषां निवसतां मासः साग्रो ययौ तदा ।
मुहूर्तमिव ते सर्वे रामभक्त्या च मेनिरे ।। ७.३९.२७ ॥
Evam tesham nivasatam masah sagro yayau tada
Muhurtamiva te sarve ramabhaktya cha menire
39.28
रामो ऽपि रेमे तैः सार्धं वानरैः कामरूपिभिः ।
राक्षसैश्च महावीर्यैर्ऋक्षैश्चैव महाबलैः ।। ७.३९.२८ ॥
Ramo pi reme taih sardham vanaraih kamarupibhih
Rakshasaishcha mahaviryairrikshaishchaiva mahabalaih
39.29
एवं तेषां ययौ मासो द्वितीयः शिशिरः सुखम् ।
वानराणां प्रहृष्टानां राक्षसानां च सर्वशः ।। ७.३९.२९ ॥
Evam tesham yayau maso dvitiyah shishirah sukham
Vanaranam prahrishtanam rakshasanam cha sarvashah
39.30
इक्ष्वाकुनगरे रम्ये परां प्रीतिमुपासताम् ।
रामस्य प्रीतिकरणैः कालस्तेषां सुखं ययौ ।। ७.३९.३० ।।
Ikshvakunagare ramye param pritimupasatam
Ramasya pritikaranaih kalastesham sukham yayau