UtshovSarga 40
40.1
तथा स्म तेषां वसतामृक्षवानररक्षसाम् ।
राघवस्तु महातेजाः सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।। ७.४०.१ ॥
Tatha sma tesham vasatamrikshavanararakshasam
Raghavastu mahatejah sugrivamidamabravit
40.2
गम्यतां सौम्य किष्किन्धां दुराधर्षां सुरासुरैः ।
पालयस्व सहामात्यो राज्यं निहतकण्टकम् ।। ७.४०.२ ॥
Gamyatam saumya kishkindham duradharsham surasuraih
Palayasva sahamatyo rajyam nihatakantakam
40.3
अङ्गदं च महाबाहो प्रीत्या परमया युतः ।
पश्य त्वं हनुमन्तं च नलं च सुमहाबलम् ।। ७.४०.३ ॥
Angadam cha mahabaho pritya paramaya yutah
Pashya tvam hanumantam cha nalam cha sumahabalam
40.4
सुषेणं श्वशुरं वीरं तारं च बलिनां वरम् ।
कुमुदं चैव दुर्धर्षं नीलं चैव महाबलम् ।। ७.४०.४ ॥
Sushenam shvashuram viram taram cha balinam varam
Kumudam chaiva durdharsham nilam chaiva mahabalam
40.5
वीरं शतवलिं चैव मैन्दं द्विविदमेव च ।
गजं गवाक्षं गवयं शरभं च महाबलम् ।पश्य प्रीतिसमायुक्तो गन्धमादनमेव च ।। ७.४०.५ ॥
Viram shatavalim chaiva maindam dvividameva cha
Gajam gavaksham gavayam sharabham cha mahabalam, pashya pritisamayukto gandhamadanameva cha
40.6
ऋषभं च सुविक्रान्तं जाम्बवन्तं महाबलम् ।
ये चेमे सुमहात्मानो मदर्थे त्यक्तजीविताः ।। ७.४०.६ ॥
Rishabham cha suvikrantam jambavantam mahabalam
Ye cheme sumahatmano madarthe tyaktajivitah
40.7
पश्य त्वं प्रीतिसंयुक्तो मा चैषां विप्रियं कृथाः ।
। ७.४०.७ ॥
Pashya tvam pritisanyukto ma chaisham vipriyam krithah
40.8
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवमाश्लिष्य च पुनः पुनः ।
विभीषणमुवाचाथ रामो मधुरया गिरा ।। ७.४०.८ ॥
Evamuktva tu sugrivamashlishya cha punah punah
Vibhishanamuvachatha ramo madhuraya gira
40.9
लङ्कां प्रशाधि धर्मेण धर्मज्ञस्त्वं मतो मम ।
पुरस्य राक्षसानां च स्वभ्रातुस्सम्मतो ह्यसि ।। ७.४०.९ ॥
Lankam prashadhi dharmena dharmagyastvam mato mama
Purasya rakshasanam cha svabhratussammato hyasi
40.10
मा च बुद्धिमधर्मे त्वं कुर्या राजन्कथञ्चन ।
बुद्धिमन्तो हि राजानो ध्रुवमश्नन्ति मेदिनीम् ।। ७.४०.१० ॥
Ma cha buddhimadharme tvam kurya rajankathanchana
Buddhimanto hi rajano dhruvamashnanti medinim
40.11
अहं च नित्यशो राजन्सुग्रीवसहितस्त्वया ।
स्मर्तव्यः परया प्रीत्या गच्छ त्वं विगतज्वरः ।। ७.४०.११ ॥
Aham cha nityasho rajansugrivasahitastvaya
Smartavyah paraya pritya gachchha tvam vigatajvarah
40.12
रामस्य भाषितं श्रुत्वा ऋक्षवानरराक्षसाः ।
साधुसाध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुः पुनः पुनः ।। ७.४०.१२ ॥
Ramasya bhashitam shrutva rikshavanararakshasah
Sadhusadhviti kakutstham prashashansuh punah punah
40.13
तव बुद्धिर्महाबाहो वीर्यमद्भुतमेव च ।
माधुर्यं परमं राम स्वयम्भोरिव नित्यदा ।। ७.४०.१३ ॥
Tava buddhirmahabaho viryamadbhutameva cha
Madhuryam paramam rama svayambhoriva nityada
40.14
तेषामेवं ब्रुवाणानां वानराणां च राक्षसाम् ।
हनूमान्प्रवणः भूत्वा राघवं वाक्यमब्रवीत् ।। ७.४०.१४ ॥
Teshamevam bruvananam vanaranam cha rakshasam
Hanumanpravanah bhutva raghavam vakyamabravit
40.15
स्नेहो मे परमो राजंस्त्वयि तिष्ठतु नित्यदा ।
भक्तिश्च नियता वीर भावो नान्यत्र गच्छतु ।। ७.४०.१५ ॥
Sneho me paramo rajanstvayi tishthatu nityada
Bhaktishcha niyata vira bhavo nanyatra gachchhatu
40.16
वायद्रामकथा वीर चरिष्यति महीतले ।
तावच्छरीरे वत्स्यन्ति प्राणा मम न संशयः ।। ७.४०.१६ ॥
Vayadramakatha vira charishyati mahitale
Tavachchharire vatsyanti prana mama na sanshayah
40.17
यच्चैतच्चरितं दिव्यं कथा ते रघुनन्दन ।
तन्मयाप्सरसो नाम श्रावयेयुर्नरर्षभ ।। ७.४०.१७ ॥
Yachchaitachcharitam divyam katha te raghunandana
Tanmayapsaraso nama shravayeyurnararshabha
40.18
तच्छ्रुत्वाहं ततो वीर तव चर्यामृतं प्रभो ।
उत्कण्ठां तां हरिष्यामि मेघलेखामिवानिलः ।। ७.४०.१८ ॥
Tachchhrutvaham tato vira tava charyamritam prabho
Utkantham tam harishyami meghalekhamivanilah
40.19
एवं ब्रुवाणं रामस्तु हनूमन्तं वरासनात् ।
उत्थाय सस्वजे स्नेहाद्वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.४०.१९ ॥
Evam bruvanam ramastu hanumantam varasanat
Utthaya sasvaje snehadvakyametaduvacha ha
40.20
एवमेतत्कपिश्रेष्ठ भविता नात्र संशयः ।
चरिष्यति कथा यावदेषा लोके च मामिका ।तावत्ते भविता कीर्तिः शरीरे ऽप्यसवस्तथा ।। ७.४०.२० ॥
Evametatkapishreshtha bhavita natra sanshayah
Charishyati katha yavadesha loke cha mamika, tavatte bhavita kirtih sharire pyasavastatha
40.21
लोका हि यावत्स्थास्यन्ति तावत्स्थास्यति मे कथा ।
। ७.४०.२१ ।।
Loka hi yavatsthasyanti tavatsthasyati me katha
40.22
लोके च मामिका ।
एकैकस्योपकारस्य प्राणान्दास्यामि ते कपे ।नरः प्रत्युपकाराणामापस्त्वायाति पात्रताम् ।। ७.४०.२२ ॥
Loke cha mamika
Ekaikasyopakarasya pranandasyami te kape, narah pratyupakaranamapastvayati patratam
40.23
ततो ऽस्य हारं चन्द्राभं मुच्य कण्ठात्स राघवः ।
वैडूर्यतरलं कण्ठे बबन्ध च हनूमतः ।। ७.४०.२३ ॥
Tato sya haram chandrabham muchya kanthatsa raghavah
Vaiduryataralam kanthe babandha cha hanumatah
40.24
तेनोरसि निबद्धेन हारेण महता कपिः ।
रराज हेमशैलेन्द्रश्चन्द्रेणाक्रान्तमस्तकः ।। ७.४०.२४ ॥
Tenorasi nibaddhena harena mahata kapih
Raraja hemashailendrashchandrenakrantamastakah
40.25
श्रुत्वा तु राघवस्यैतदुत्थायोत्थाय वानराः ।
प्रणम्य शिरसा पादौ निर्जग्मुस्ते महाबलाः ।। ७.४०.२५ ॥
Shrutva tu raghavasyaitadutthayotthaya vanarah
Pranamya shirasa padau nirjagmuste mahabalah
40.26
सुग्रीवः स च रामेण निरन्तरमुरोगतः ।
विभीषणश्च धर्मात्मा सर्वे ते बाष्पविक्लवाः ।। ७.४०.२६ ॥
Sugrivah sa cha ramena nirantaramurogatah
Vibhishanashcha dharmatma sarve te bashpaviklavah
40.27
सर्वे च ते बाष्पकलाः साश्रुनेत्रा विचेतसः ।
सम्मूढा इव दुःखेन त्यजन्तो राघवं तदा ।। ७.४०.२७ ॥
Sarve cha te bashpakalah sashrunetra vichetasah
Sammudha iva duhkhena tyajanto raghavam tada
40.28
कृतप्रसादास्तेनैवं राघवेण महात्मना ।
जग्मुः स्वं स्वं गृहं सर्वे देही देहमिव त्यजन् ।। ७.४०.२८ ॥
Kritaprasadastenaivam raghavena mahatmana
Jagmuh svam svam griham sarve dehi dehamiva tyajan
40.29
ततस्तु ते राक्षसऋक्षवानराः प्रणम्य रामं रघुवंशवर्धनम् ।
वियोगजाश्रुप्रतिपूर्णलोचनाः प्रतिप्रयातास्तु यथा निवासिनः ।। ७.४०.२९ ॥
Tatastu te rakshasarikshavanarah pranamya ramam raghuvanshavardhanam
Viyogajashrupratipurnalochanah pratiprayatastu yatha nivasinah
40.30
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः ।
। ४० ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimaduttarakande chatvarinshah sargah