UtshovSarga 59
59.1
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले प्लवङ्गमानामृषभेण युद्धे ।
भीमायुधं सागरतुल्यवेगं विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ।। ६.५९.१ ।।।।
Tasmin hate rakshasasainyapale plavangamanamrishabhena yuddhe
Bhimayudham sagaratulyavegam vidudruve rakshasarajasainyam
59.2
गत्वा ऽथ रक्षोधिपतेः शशंसुः सेनापतिं पावकसूनुशस्तम् ।
तच्चापि तेषां वचनं निशम्य रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ।। ६.५९.२ ।।।।
Gatva tha rakshodhipateh shashansuh senapatim pavakasunushastam
Tachchapi tesham vachanam nishamya rakshodhipah krodhavasham jagama
59.3
सङ्ख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य शोकार्दितः क्रोधपरीतचेताः ।
उवाच तान्नैर्ऋतयोधमुख्यानिन्द्रो यथा चामरयोधमुख्यान् ।। ६.५९.३ ।।।।
Sankhye prahastam nihatam nishamya shokarditah krodhaparitachetah
Uvacha tannairritayodhamukhyanindro yatha chamarayodhamukhyan
59.4
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसूदनः ।
सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ।। ६.५९.४ ।।।।
Navagya ripave karya yairindrabalasudanah
Suditah sainyapalo me sanuyatrah sakunjarah
59.5
सो ऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन् ।
स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ।। ६.५९.५ ।।।।
So ham ripuvinashaya vijayayavicharayan
Svayameva gamishyami ranashirsham tadadbhutam
59.6
अद्य तद्वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम् ।
निर्दहिष्यामि वाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः ।। ६.५९.६ ।।।।
Adya tadvanaranikam ramam cha sahalakshmanam
Nirdahishyami vanaughairvanam diptairivagnibhih
59.7
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं रथं तुरङ्गोत्तमराजयुक्तम् ।
प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं समारुरोहामरराजशत्रुः ।। ६.५९.७ ।।।।
Sa evamuktva jvalanaprakasham ratham turangottamarajayuktam
Prakashamanam vapusha jvalantam samarurohamararajashatruh
59.8
स शङ्खभैरीपणवप्रणादैरास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादैः ।
पुण्यैः स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ।। ६.५९.८ ।।।।
Sa shankhabhairipanavapranadairasphotitakshvelitasinhanadaih
Punyaih stavaishchapyabhipujyamanastada yayau rakshasarajamukhyah
59.9
स शैलजीमूतनिकाशरूपैर्मांसादनैः पावकदीप्तनेत्रेः ।
बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो भूतैर्वृतो रुद्र इवासुरेशः ।। ६.५९.९ ।।।।
Sa shailajimutanikasharupairmansadanaih pavakadiptanetreh
Babhau vrito rakshasarajamukhyo bhutairvrito rudra ivasureshah
59.10
ततो नगर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद्वानरसैन्यमुग्रम् ।
महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्शं समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ।। ६.५९.१० ।।।।
Tato nagaryah sahasa mahauja nishkramya tadvanarasainyamugram
Maharnavabhrastanitam dadarsham samudyatam padapashailahastam
59.11
तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डमालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः ।
विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठमुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ।। ६.५९.११ ।।।।
Tadrakshasanikamatiprachandamalokya ramo bhujagendrabahuh
Vibhishanam shastrabhritam varishthamuvacha senanugatah prithushrih
59.12
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम् ।
सैन्यं गजेन्द्रोपमनागजुष्टं कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम् ।। ६.५९.१२ ।।।।
Nanapatakadhvajashastrajushtam prasasishulayudhashastrajushtam
Sainyam gajendropamanagajushtam kasyedamakshobhyamabhirujushtam
59.13
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं विभीषणः शक्रसमानवीर्यः ।
शशंस रामस्य बलप्रवेकं महात्मनां राक्षसपुङ्गवानाम् ।। ६.५९.१३ ।।।।
Tatastu ramasya nishamya vakyam vibhishanah shakrasamanaviryah
Shashansa ramasya balapravekam mahatmanam rakshasapungavanam
59.14
यो ऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः ।
प्रकम्पयन्नागशिरो ऽभ्युपैति ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ।। ६.५९.१४ ।।।।
Yo sau gajaskandhagato mahatma navoditarkopamatamravaktrah
Prakampayannagashiro bhyupaiti hyakampanam tvenamavehi rajan
59.15
यो ऽसौ रथस्थो मृगराजकेतुर्धून्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम् ।
करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ।। ६.५९.१५ ।।।।
Yo sau rathastho mrigarajaketurdhunvan dhanuh shakradhanuhprakasham
Kariva bhatyugravivrittadanshtrah sa indrajinnama varapradhanah
59.16
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो धन्वी रथस्थो ऽतिरथो ऽतिवीरः ।
विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं नाम्ना ऽतिकायो ऽतिविवृद्धकायः ।। ६.५९.१६ ।।।।
Yashchaisha vindhyastamahendrakalpo dhanvi rathastho tiratho tivirah
Vispharayanshchapamatulyamanam namna tikayo tivivriddhakayah
59.17
यो ऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षुरारुह्य घण्टानिनदप्रणादम् ।
गजं खरं गर्जति वै महात्मा महोदरो नाम स एष वीरः ।। ६.५९.१७ ।।।।
Yo sau navarkoditatamrachakshuraruhya ghantaninadapranadam
Gajam kharam garjati vai mahatma mahodaro nama sa esha virah
59.18
यो ऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्डमारुह्य सन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् ।
प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं पिशाच एषो ऽशनितुल्यवेगः ।। ६.५९.१८ ।।।।
Yo sau hayam kanchanachitrabhandamaruhya sandhyabhragiriprakasham
Prasam samudyamya marichinaddham pishacha esho shanitulyavegah
59.19
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य विद्युत्प्रभं किङ्करवज्रवेगम् ।
वृषेन्द्रमास्थाय गिरिप्रकाशमायाति यो ऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ।। ६.५९.१९ ।।।।
Yashchaisha shulam nishitam pragrihya vidyutprabham kinkaravajravegam
Vrishendramasthaya giriprakashamayati yo sau trishira yashasvi
59.20
असौ च जीमूतनिकाशरूपः कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः ।
समाहितः पन्नगराजकेतुर्विस्फारयन् भाति धनुर्विधून्वन् ।। ६.५९.२० ।।।।
Asau cha jimutanikasharupah kumbhah prithuvyudhasujatavakshah
Samahitah pannagarajaketurvispharayan bhati dhanurvidhunvan
59.21
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य ।
आयाति रक्षोबलकेतुभूतस्त्वसौ निकुम्भो ऽद्भुतघोरकर्मा ।। ६.५९.२१ ।।।।
Yashchaisha jambunadavajrajushtam diptam sadhumam parigham pragrihya
Ayati rakshobalaketubhutastvasau nikumbho dbhutaghorakarma
59.22
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं पताकिनं पावकदीप्तरूपम् ।
रथं समास्थाय विभात्युदग्रो नरान्तको ऽसौ नगशृङ्गयोधी ।। ६.५९.२२ ।।।।
Yashchaisha chapasisharaughajushtam patakinam pavakadiptarupam
Ratham samasthaya vibhatyudagro narantako sau nagashringayodhi
59.23
यश्चैष नानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रैः सो ऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ।। ६.५९.२३ ।।।।
Yashchaisha nanavidhaghorarupairvyaghroshtranagendramrigashvavaktraih
Bhutairvrito bhati vivrittanetraih so sau suranamapi darpahanta
59.24
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति च्छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम् ।
अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ।। ६.५९.२४ ।।।।
Yatraitadindupratimam vibhati chchhatram sitam sukshmashalakamagryam
Atraisha rakshodhipatirmahatma bhutairvrito rudra ivavabhati
59.25
असौ किरीटी चलुकुण्डलास्यो नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः ।
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ।। ६.५९.२५ ।।।।
Asau kiriti chalukundalasyo nagendravindhyopamabhimakayah
Mahendravaivasvatadarpahanta rakshodhipah surya ivavabhati
59.26
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिन्दमम् ।
अहो दीप्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ।। ६.५९.२६ ।।।।
Pratyuvacha tato ramo vibhishanamarindamam
Aho dipto mahateja ravano rakshaseshvarah
59.27
आदित्य इव दुष्प्रेक्षो रश्मिभिर्भाति रावणः ।
सुव्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजस्समावृतम् ।। ६.५९.२७ ।।।।
Aditya iva dushpreksho rashmibhirbhati ravanah
Suvyaktam lakshaye hyasya rupam tejassamavritam
59.28
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत् ।
यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतत् प्रकाशते ।। ६.५९.२८ ।।।।
Devadanavaviranam vapurnaivanvidham bhavet
Yadrisham rakshasendrasya vapuretat prakashate
59.29
सर्वे पर्वतसङ्काशाः सर्वे पर्वतयोधिनः ।
सर्वे दीप्तायुधधरा योधाश्चास्य महौजसः ।। ६.५९.२९ ।।।।
Sarve parvatasankashah sarve parvatayodhinah
Sarve diptayudhadhara yodhashchasya mahaujasah
59.30
भाति राक्षसराजो ऽसौ प्रदीप्तैर्भीमविक्रमैः ।
भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ।। ६.५९.३० ।।।।
Bhati rakshasarajo sau pradiptairbhimavikramaih
Bhutaih parivritastikshnairdehavadbhirivantakah
59.31
दिष्ट्या ऽयमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः ।
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ।। ६.५९.३१ ।।।।
Dishtya yamadya papatma mama drishtipatham gatah
Adya krodham vimokshyami sitaharanasambhavam
59.32
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान् ।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ।। ६.५९.३२ ।।।।
Evamuktva tato ramo dhanuradaya viryavan
Lakshmananucharastasthau samuddhritya sharottamam
59.33
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा रक्षांसि तान्याह महाबलानि ।
द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ।। ६.५९.३३ ।।।।
Tatah sa rakshodhipatirmahatma rakshansi tanyaha mahabalani
Dvareshu charyagrihagopureshu sunirvritastishthata nirvishankah
59.34
इहागतं मां सहितं भवद्भिर्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा ।
शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ।। ६.५९.३४ ।।।।
Ihagatam mam sahitam bhavadbhirvanaukasashchhidramidam viditva
Shunyam purim dushprasaham pramathya pradharshayeyuh sahasa sametah
59.35
विसर्जयित्वा सहितांस्ततस्तान् गतेषु रक्षस्सु यथानियोगम् ।
व्यदारयद्वानरसागरौघं महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ।। ६.५९.३५ ।।।।
Visarjayitva sahitanstatastan gateshu rakshassu yathaniyogam
Vyadarayadvanarasagaraugham mahajhashah purnamivarnavaugham
59.36
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम् ।
महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ।। ६.५९.३६ ।।।।
Tamapatantam sahasa samikshya dipteshuchapam yudhi rakshasendram
Mahat samutpatya mahidharagram dudrava rakshodhipatim harishah
59.37
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय ।
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य बिभेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ।। ६.५९.३७ ।।।।
Tachchhailashringam bahuvrikshasanum pragrihya chikshepa nishacharaya
Tamapatantam sahasa samikshya bibheda banaistapaniyapunkhaih
59.38
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे शृङ्गे विकीर्णे पतिते पृथिव्याम् ।
महाहिकल्पं शरमन्तकाभं समाददे राक्षसलोकनाथः ।। ६.५९.३८ ।।।।
Tasmin pravriddhottamasanuvrikshe shringe vikirne patite prithivyam
Mahahikalpam sharamantakabham samadade rakshasalokanathah
59.39
स तं गृहीत्वा ऽनिलतुल्यवेगं सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् ।
बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ।। ६.५९.३९ ।।।।
Sa tam grihitva nilatulyavegam savisphulingajvalanaprakasham
Banam mahendrashanitulyavegam chikshepa sugrivavadhaya rushtah
59.40
स सायको रावणबाहुमुक्तः शक्राशनिप्रख्यवपुः शिताग्रः ।
सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद् गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ।। ६.५९.४० ।।।।
Sa sayako ravanabahumuktah shakrashaniprakhyavapuh shitagrah
Sugrivamasadya bibheda vegad guherita kraunchamivograshaktih
59.41
स सायकार्तो विपरीतचेताः कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः ।
तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसञ्ज्ञं नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ।। ६.५९.४१ ।।।।
Sa sayakarto viparitachetah kujan prithivyam nipapata virah
Tam prekshya bhumau patitam visangyam neduh prahrishta yudhi yatudhanah
59.42
ततो गवाक्षो गवयः सुदंष्ट्रस्तथर्षभो ज्योतिमुखो नभश्च ।
शैलान् समुद्यम्य विवृद्धकायाः प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ।। ६.५९.४२ ।।।।
Tato gavaksho gavayah sudanshtrastatharshabho jyotimukho nabhashcha
Shailan samudyamya vivriddhakayah pradudruvustam prati rakshasendram
59.43
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान् रक्षोधिपो बाणगणैः शिताग्रैः ।
तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालैर्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ।। ६.५९.४३ ।।।।
Tesham praharan sa chakara moghan rakshodhipo banaganaih shitagraih
Tan vanarendranapi banajalairbibheda jambunadachitrapunkhaih
59.44
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्भिन्ना विपेतुर्भुवि भीमकायाः ।
ततस्तु तद्वानरसैन्यमुग्रं प्रच्छादयामास स बाणजालैः ।। ६.५९.४४ ।।।।
Te vanarendrastridasharibanairbhinna vipeturbhuvi bhimakayah
Tatastu tadvanarasainyamugram prachchhadayamasa sa banajalaih
59.45
ते वध्यमानाः पतिताः प्रवीरा नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः ।
शाखामृगा रावणसायकार्ता जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ।। ६.५९.४५ ।।।।
Te vadhyamanah patitah pravira nanadyamana bhayashalyaviddhah
Shakhamriga ravanasayakarta jagmuh sharanyam sharanam sma ramam
59.46
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मानादाय रामः सहसा जगाम ।
तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य उवाच वाक्यं परमार्थयुक्तम् ।। ६.५९.४६ ।।।।
Tato mahatma sa dhanurdhanushmanadaya ramah sahasa jagama
Tam lakshmanah pranjalirabhyupetya uvacha vakyam paramarthayuktam
59.47
काममार्यः सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः ।
विधमिष्याम्यहं नीचमनुजानीहि मां प्रभो ।। ६.५९.४७ ।।।।
Kamamaryah suparyapto vadhayasya duratmanah
Vidhamishyamyaham nichamanujanihi mam prabho
59.48
तमब्रवीन्महतेजा रामः सत्यपराक्रमः ।
। ६.५९.४८ ।।।।
Tamabravinmahateja ramah satyaparakramah
59.49
गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे ।
रावणो हि महावीर्यो रणे ऽद्भुतपराक्रमः ।त्रैलोक्येनापि सङ्क्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ।। ६.५९.४९ ।।।।
Gachchha yatnaparashchapi bhava lakshmana sanyuge
Ravano hi mahaviryo rane dbhutaparakramah, trailokyenapi sankruddho dushprasahyo na sanshayah
59.50
तस्य च्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय ।
चक्षुषा धनुषा यत्नाद्रक्षात्मानं समाहितः ।। ६.५९.५० ।।।।
Tasya chchhidrani margasva svachchhidrani cha lakshaya
Chakshusha dhanusha yatnadrakshatmanam samahitah
59.51
राघवस्य वचः श्रुत्वा परिष्वज्याभिपूज्य च ।
अभिवाद्य ततो रामं ययौ सौमित्रिराहवम् ।। ६.५९.५१ ।।।।
Raghavasya vachah shrutva parishvajyabhipujya cha
Abhivadya tato ramam yayau saumitrirahavam
59.52
स रावणं वारणहस्तबाहुर्ददर्श दीप्तोद्यतभीमचापम् ।
प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालैस्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ।। ६.५९.५२ ।।।।
Sa ravanam varanahastabahurdadarsha diptodyatabhimachapam
Prachchhadayantam sharavrishtijalaistan vanaran bhinnavikirnadehan
59.53
तमालोक्य महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः ।
निवार्य शरजालानि प्रदुर्द्राव स रावणम् ।। ६.५९.५३ ।।।।
Tamalokya mahateja hanuman marutatmajah
Nivarya sharajalani pradurdrava sa ravanam
59.54
रथं तस्य समासाद्य भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।
त्रासयन् रावणं धीमान् हनुमान् वाक्यमब्रवीत् ।। ६.५९.५४ ।।।।
Ratham tasya samasadya bhujamudyamya dakshinam
Trasayan ravanam dhiman hanuman vakyamabravit
59.55
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः ।
अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ।। ६.५९.५५ ।।।।
Devadanavagandharvairyakshaishcha saha rakshasaih
Avadhyatvam tvaya praptam vanarebhyastu te bhayam
59.56
एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः ।
विधमिष्यति ते देहाद्भूतात्मानं चिरोषितम् ।। ६.५९.५६ ।।।।
Esha me dakshino bahuh panchashakhah samudyatah
Vidhamishyati te dehadbhutatmanam chiroshitam
59.57
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः ।
संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ।। ६.५९.५७ ।।।।
Shrutva hanumato vakyam ravano bhimavikramah
Sanraktanayanah krodhadidam vachanamabravit
59.58
क्षिप्रं प्रहर निश्शङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि ।
ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ।। ६.५९.५८ ।।।।
Kshipram prahara nishshankam sthiram kirtimavapnuhi
Tatastvam gyatavikrantam nashayishyami vanara
59.59
रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचो ऽब्रवीत् ।
प्रहृतं हि मया पूर्वमक्षं स्मर सुतं तव ।। ६.५९.५९ ।।।।
Ravanasya vachah shrutva vayusunurvacho bravit
Prahritam hi maya purvamaksham smara sutam tava
59.60
एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ।
आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ।। ६.५९.६० ।।।।
Evamukto mahateja ravano rakshaseshvarah
Ajaghananilasutam talenorasi viryavan
59.61
स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः ।
स्थित्वा मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः ।आजघानाभिसंक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।। ६.५९.६१ ।।।।
Sa talabhihatastena chachala cha muhurmuhuh
Sthitva muhurtam tejasvi sthairyam kritva mahamatih, ajaghanabhisankruddhastalenaivamaradvisham
59.62
ततस्तलेनाभिहतो वानरेण महात्मना ।
दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमिचले ऽचलः ।। ६.५९.६२ ।।तिः ।।।
Tatastalenabhihato vanarena mahatmana
Dashagrivah samadhuto yatha bhumichale chalah, tih
59.63
सङ्ग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् ।
ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः ।। ६.५९.६३ ।।।।
Sangrame tam tatha drishtva ravanam talataditam
Rishayo vanarah siddha nedurdevah sahasuraih
59.64
अथाश्वास्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।
। ६.५९.६४ ।।।।
Athashvasya mahateja ravano vakyamabravit
59.65
साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयो ऽसि मे रिपुः ।
रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ।। ६.५९.६५ ।।।।
Sadhu vanara viryena shlaghaniyo si me ripuh
Ravanenaivamuktastu marutirvakyamabravit
59.66
धिगस्तु मम वीर्येण यस्त्वं जीवसि रावण ।
सकृत्तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ।ततस्त्वां मामिका मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम् ।। ६.५९.६६ ।।।।
Dhigastu mama viryena yastvam jivasi ravana
Sakrittu praharedanim durbuddhe kim vikatthase, tatastvam mamika mushtirnayishyati yamakshayam
59.67
ततो मारुतिवाक्येन क्रोदस्तस्य तदा ऽज्वलत् ।
। ६.५९.६७ ।।दानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे ।संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ।पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ।। ६.५९.६८ ।।।।
Tato marutivakyena krodastasya tada jvalat
, Danim durbuddhe kim vikatthase, sanraktanayano yatnanmushtimudyamya dakshinam, patayamasa vegena vanarorasi viryavan
59.68
हनुमान् वक्षसि व्यूढे सञ्चचाल पुनःपुनः ।
। ६.५९.६९ ।।।।
Hanuman vakshasi vyudhe sanchachala punahpunah
59.69
विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनुमन्तं महाबलम् ।
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात् ।। ६.५९.७० ।।।।
Vihvalam tu tada drishtva hanumantam mahabalam
Rathenatirathah shighram nilam prati samabhyagat
59.70
राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् ।
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्मातिभेदिभिः ।शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ।। ६.५९.७१ ।।।।
Rakshasanamadhipatirdashagrivah pratapavan
Pannagapratimairbhimaih paramarmatibhedibhih, sharairadipayamasa nilam harichamupatim
59.71
स शरौघसमायस्तो नीलः कपिचमूपतिः ।
करेणैकेन शेलाग्रं रक्षोधिपतये ऽसृजत् ।। ६.५९.७२ ।।।।
Sa sharaughasamayasto nilah kapichamupatih
Karenaikena shelagram rakshodhipataye srijat
59.72
हनुमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः ।
विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ।। ६.५९.७३ ।।।।
Hanumanapi tejasvi samashvasto mahamanah
Viprekshamano yuddhepsuh saroshamidamabravit
59.73
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम् ।
अन्येन युद्ध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ।। ६.५९.७४ ।।।।
Nilena saha sanyuktam ravanam rakshaseshvaram
Anyena yuddhyamanasya na yuktamabhidhavanam
59.74
रावणो ऽपि महातेजास्तच्छृङ्गं सप्तभिः शरैः ।
आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णं पपात ह ।। ६.५९.७५ ।।।।
Ravano pi mahatejastachchhringam saptabhih sharaih
Ajaghana sutikshnagraistadvikirnam papata ha
59.75
तद्विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः ।
कालाग्निरिव जज्वाल क्रोधोन परवीरहा ।। ६.५९.७६ ।।।।
Tadvikirnam gireh shringam drishtva harichamupatih
Kalagniriva jajvala krodhona paraviraha
59.76
सो ऽश्वकर्णान् धवान् सालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान् ।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षान्नीलश्चिक्षेप संयुगे ।। ६.५९.७७ ।।।।
So shvakarnan dhavan salanshchutanshchapi supushpitan
Anyanshcha vividhan vrikshannilashchikshepa sanyuge
59.77
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः ।
अभ्यवर्षत् सुघोरेण शरवर्षेण पावकिम् ।। ६.५९.७८ ।।।।
Sa tan vrikshan samasadya pratichichchheda ravanah
Abhyavarshat sughorena sharavarshena pavakim
59.78
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः ।
ह्रस्वं कृत्वा तदा रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ।। ६.५९.७९ ।।।।
Abhivrishtah sharaughena megheneva mahachalah
Hrasvam kritva tada rupam dhvajagre nipapata ha
59.79
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समुपस्थितम् ।
जज्वाल रावणः क्रोधात्ततो नीलो ननाद च ।। ६.५९.८० ।।।।
Pavakatmajamalokya dhvajagre samupasthitam
Jajvala ravanah krodhattato nilo nanada cha
59.80
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम् ।
लक्ष्मणो ऽथ हनूमांश्च दृष्ट्वा रामश्च विस्मिताः ।। ६.५९.८१ ।।।।
Dhvajagre dhanushashchagre kiritagre cha tam harim
Lakshmano tha hanumanshcha drishtva ramashcha vismitah
59.81
रावणो ऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः ।
अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ।। ६.५९.८२ ।।।।
Ravano pi mahatejah kapilaghavavismitah
Astramaharayamasa diptamagneyamadbhutam
59.82
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवङ्गमाः ।
नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ।। ६.५९.८३ ।।।।
Tataste chukrushurhrishta labdhalakshah plavangamah
Nilalaghavasambhrantam drishtva ravanamahave
59.83
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा ।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किञ्चित् प्रत्यपद्यत ।। ६.५९.८४ ।।।।
Vanaranam cha nadena sanrabdho ravanastada
Sambhramavishtahridayo na kinchit pratyapadyata
59.84
आग्नेयेनाथ संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम् ।
ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः ।ततो ऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ।। ६.५९.८५ ।।।।
Agneyenatha sanyuktam grihitva ravanah sharam
Dhvajashirshasthitam nilamudaikshata nishacharah, tato bravinmahateja ravano rakshaseshvarah
59.85
कपे लाघवयुक्तो ऽसि मायया परया ऽनया ।
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तो ऽसि वानर ।। ६.५९.८६ ।।।।
Kape laghavayukto si mayaya paraya naya
Jivitam khalu rakshasva yadi shakto si vanara
59.86
तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः ।
। ६.५९.८७ ।।।।
Tani tanyatmarupani srijasi tvamanekashah
59.87
तथापि त्वां मया युक्तः सायको ऽस्त्रप्रयोजितः ।
जीवतं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ।। ६.५९.८८ ।।।।
Tathapi tvam maya yuktah sayako straprayojitah
Jivatam parirakshantam jivitad bhranshayishyati
59.88
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः ।
सन्धाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ।। ६.५९.८९ ।।।।
Evamuktva mahabahu ravano rakshaseshvarah
Sandhaya banamastrena chamupatimatadayat
59.89
सो ऽस्त्रयुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः ।
निर्दह्यमानः सहसा निपपात महीतले ।। ६.५९.९० ।।।।
So strayuktena banena nilo vakshasi taditah
Nirdahyamanah sahasa nipapata mahitale
59.90
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा ।
जानुभ्यामपतद्भूमौ न च प्राणैर्व्ययुज्यत ।। ६.५९.९१ ।।।।
Pitrimahatmyasanyogadatmanashchapi tejasa
Janubhyamapatadbhumau na cha pranairvyayujyata
59.91
विसञ्ज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः ।
रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ।। ६.५९.९२ ।।।।
Visangyam vanaram drishtva dashagrivo ranotsukah
Rathenambudanadena saumitrimabhidudruve
59.92
आसाद्य रणमध्ये तु वारयित्वा स्थितो ज्वलन् ।
धनुर्विस्फारयामास कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ६.५९.९३ ।।।।
Asadya ranamadhye tu varayitva sthito jvalan
Dhanurvispharayamasa kampayanniva medinim
59.93
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम् ।
अभ्येहि मामेव निशाचरेन्द्र न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हः ।। ६.५९.९४ ।।।।
Tamaha saumitriradinasattvo vispharayantam dhanuraprameyam
Abhyehi mameva nishacharendra na vanaranstvam pratiyoddhumarhah
59.94
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा ।
आसाद्य सौमित्रिमवस्थितं तं कोपान्वितो वाक्यमुवाच रक्षः ।। ६.५९.९५ ।।।।
Sa tasya vakyam pratipurnaghosham jyashabdamugram cha nishamya raja
Asadya saumitrimavasthitam tam kopanvito vakyamuvacha rakshah
59.95
दिष्ट्या ऽसि मे राघव दृष्टिमार्गं प्राप्तो ऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः ।
अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युदेशं संसाद्यमानो मम बाणजालैः ।। ६.५९.९६ ।।।।
Dishtya si me raghava drishtimargam prapto ntagami viparitabuddhih
Asmin kshane yasyasi mrityudesham sansadyamano mama banajalaih
59.96
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो गर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम् ।
राजन्न गर्जन्ति महाप्रभावा विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ।। ६.५९.९७ ।।।।
Tamaha saumitriravismayano garjantamudvrittasitagradanshtram
Rajanna garjanti mahaprabhava vikatthase papakritam varishtha
59.97
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र बलं प्रतापं च पराक्रमं च ।
अवस्थितो ऽहं शरचापपाणिरागच्छ किं मोघविकत्थनेन ।। ६.५९.९८ ।।।।
Janami viryam tava rakshasendra balam pratapam cha parakramam cha
Avasthito ham sharachapapaniragachchha kim moghavikatthanena
59.98
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान् ।
तान् लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खैश्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ।। ६.५९.९९ ।।।।
Sa evamuktah kupitah sasarja rakshodhipah sapta sharan supunkhan
Tan lakshmanah kanchanachitrapunkhaishchichchheda banairnishitagradharaih
59.99
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान् ।
लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम ससर्ज चान्यान्निशितान् पृषत्कान् ।। ६.५९.१०० ।।।।
Tan prekshamanah sahasa nikrittannikrittabhoganiva pannagendran
Lankeshvarah krodhavasham jagama sasarja chanyannishitan prishatkan
59.100
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम् ।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ।। ६.५९.१०१ ।।।।
Sa banavarsham tu vavarsha tivram ramanujah karmukasamprayuktam
Kshurardhachandrottamakarnibhallaih sharanshcha chichchheda na chukshubhe cha
59.101
स बाणजालान्यथ तानि तानि मोघानि पश्यं स्त्रिदशारिराजः ।
विसिष्मिये लक्ष्मणलाघवेन पुनश्च बाणान्निशितान् मुमोच ।। ६.५९.१०२ ।।।।
Sa banajalanyatha tani tani moghani pashyam stridasharirajah
Visishmiye lakshmanalaghavena punashcha banannishitan mumocha
59.102
स लक्ष्मणश्चाशु शरान् शिताग्रान् महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगान् ।
सन्धाय चापे ज्वलनप्रकाशान् ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ।। ६.५९.१०३ ।।।।
Sa lakshmanashchashu sharan shitagran mahendravajrashanitulyavegan
Sandhaya chape jvalanaprakashan sasarja rakshodhipatervadhaya
59.103
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रश्छित्त्वा च ताँल्लक्ष्मणमाजघान ।
शरेण कालाग्निसमप्रभेण स्वयम्भुदत्तेन ललाटदेशे ।। ६.५९.१०४ ।।।।
Sa tan prachichchheda hi rakshasendrashchhittva cha tanllakshmanamajaghana
Sharena kalagnisamaprabhena svayambhudattena lalatadeshe
59.104
स लक्ष्मणो रावणसायकार्तश्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य ।
पुनश्च सञ्ज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्राच्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ।। ६.५९.१०५ ।।।।
Sa lakshmano ravanasayakartashchachala chapam shithilam pragrihya
Punashcha sangyam pratilabhya krichchhrachchichchheda chapam tridashendrashatroh
59.105
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रः ।
स सायकार्तो विचचाल राजा कृच्छ्राच्च सञ्ज्ञां पुनराससाद ।। ६.५९.१०६ ।।।।
Nikrittachapam tribhirajaghana banaistada dasharathih shitagrah
Sa sayakarto vichachala raja krichchhrachcha sangyam punarasasada
59.106
स कृत्तचापः शरताडितश्च मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ।
जग्राह शक्तिं समुदग्रशक्तिः स्वयम्भुदत्तां युधि देवशत्रुः ।। ६.५९.१०७ ।।।।
Sa krittachapah sharataditashcha medardragatro rudhiravasiktah
Jagraha shaktim samudagrashaktih svayambhudattam yudhi devashatruh
59.107
स तां विधूमानलसन्निकाशां वित्रासिनीं वानरवाहिनीनाम् ।
चिक्षेप शक्तिं तरसाज्वलन्तीं सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ।। ६.५९.१०८ ।।।।
Sa tam vidhumanalasannikasham vitrasinim vanaravahininam
Chikshepa shaktim tarasajvalantim saumitraye rakshasarashtranathah
59.108
तामापतन्तीं भरतानुजोग्रैर्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः ।
तथापि सा तस्य विवेश शक्तिर्बाह्वन्तरं दाशरथेर्विशालम् ।। ६.५९.१०९ ।।।।
Tamapatantim bharatanujograirjaghana banaishcha hutagnikalpaih
Tathapi sa tasya vivesha shaktirbahvantaram dasharathervishalam
59.109
स शक्तिमान् शक्तिसमाहतः सन् मुहुः प्रजज्वाल रघुप्रवीरः ।
तं विह्वलन्तं सहसा ऽभ्युपेत्य जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ।। ६.५९.११० ।।।।
Sa shaktiman shaktisamahatah san muhuh prajajvala raghupravirah
Tam vihvalantam sahasa bhyupetya jagraha raja tarasa bhujabhyam
59.110
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः ।
शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तु न सङ्ख्ये भरतानुजः ।। ६.५९.१११ ।।।।
Himavan mandaro merustrailokyam va sahamaraih
Shakyam bhujabhyamuddhartu na sankhye bharatanujah
59.111
शक्त्या ब्राह्म्या ऽपि सौमित्रिस्ताडितस्तु स्तनान्तरे ।
विष्णोरचिन्त्यं स्वं भागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ।। ६.५९.११२ ।।।।
Shaktya brahmya pi saumitristaditastu stanantare
Vishnorachintyam svam bhagamatmanam pratyanusmarat
59.112
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः ।
तं पीडयित्वा बाहुभ्यामप्रभुर्लङ्घने ऽभवत् ।अथैवं वैष्णवं भागं मानुषं देहमास्थितम् ।। ६.५९.११३ ।।।।
Tato danavadarpaghnam saumitrim devakantakah
Tam pidayitva bahubhyamaprabhurlanghane bhavat, athaivam vaishnavam bhagam manusham dehamasthitam
59.113
अथ वायुसुतः क्रुद्धो रावणं समभिद्रवत् ।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ।। ६.५९.११४ ।।।।
Atha vayusutah kruddho ravanam samabhidravat
Ajaghanorasi kruddho vajrakalpena mushtina
59.114
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः ।
जानुभ्यामपतद्भूमौ चचाल च पपात च ।। ६.५९.११५ ।।।।
Tena mushtipraharena ravano rakshaseshvarah
Janubhyamapatadbhumau chachala cha papata cha
59.115
आस्यैः सनेत्रश्रवणैर्ववाम रुधिरं बहु ।
। ६.५९.११६ ।।।।
Asyaih sanetrashravanairvavama rudhiram bahu
59.116
विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसञ्ज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत् ।। ६.५९.११७ ।।।।
Vighurnamano nishcheshto rathopastha upavishat
Visangyo murchchhitashchasinna cha sthanam samalabhat
59.117
विसञ्ज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् ।
ऋषयो वानराः सर्वे नेदुर्देवाः सवासवाः ।। ६.५९.११८ ।।।।
Visangyam ravanam drishtva samare bhimavikramam
Rishayo vanarah sarve nedurdevah savasavah
59.118
हनुमानपि तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् ।
अनयद्राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम् ।। ६.५९.११९ ।।।।
Hanumanapi tejasvi lakshmanam ravanarditam
Anayadraghavabhyasham bahubhyam parigrihya tam
59.119
वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः ।
शत्रूणामप्रकम्प्यो ऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ।। ६.५९.१२० ।।।।
Vayusunoh suhrittvena bhaktya paramaya cha sah
Shatrunamaprakampyo pi laghutvamagamat kapeh
59.120
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि दुर्जयम् ।
रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागता ।। ६.५९.१२१ ।।।।
Tam samutsrijya sa shaktih saumitrim yudhi durjayam
Ravanasya rathe tasmin sthanam punarupagata
59.121
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः ।
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ।। ६.५९.१२२ ।।।।
Ashvastashcha vishalyashcha lakshmanah shatrusudanah
Vishnorbhagamamimansyamatmanam pratyanusmaran
59.122
रावणो ऽपि महातेजाः प्राप्य सञ्ज्ञां महाहवे ।
आददे निशितान् बाणान् जग्राह च महद्धनुः ।। ६.५९.१२३ ।।।।
Ravano pi mahatejah prapya sangyam mahahave
Adade nishitan banan jagraha cha mahaddhanuh
59.123
निपातितमहावीरां द्रवन्तीं वानरीं चमूम् ।
राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ।। ६.५९.१२४ ।।।।
Nipatitamahaviram dravantim vanarim chamum
Raghavastu rane drishtva ravanam samabhidravat
59.124
अथैनमुपसङ्गम्य हनुमान् वाक्यमब्रवीत् ।
मम पृष्टं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ।। ६.५९.१२५ ।।।।
Athainamupasangamya hanuman vakyamabravit
Mama prishtam samaruhya rakshasam shastumarhasi
59.125
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तं बलवन्तं समाहितः ।
तच्छुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ।आरुरोह महाशूरो बलवन्तं महाकपिम् ।। ६.५९.१२६ ।।।।
Vishnuryatha garutmantam balavantam samahitah
Tachchhutva raghavo vakyam vayuputrena bhashitam, aruroha mahashuro balavantam mahakapim
59.126
रथस्थं रावणं सङ्ख्ये ददर्श मनुजाधिपः ।
। ६.५९.१२७ ।।।।
Rathastham ravanam sankhye dadarsha manujadhipah
59.127
ा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् ।
तमालोक्य माहतेजाः प्रदुद्राव स राघवः ।वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ।। ६.५९.१२८ ।।।।
A raghavo vakyam vayuputrena bhashitam
Tamalokya mahatejah pradudrava sa raghavah, vairochanamiva kruddho vishnurabhyudyatayudhah
59.128
ज्याशब्दमकरोत्तीवं वज्रनिष्पेषनिस्वनम् ।
। ६.५९.१२९ ।।।।
Jyashabdamakarottivam vajranishpeshanisvanam
59.129
गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह ।
। ६.५९.१३० ।। ।।।
Gira gambhiraya ramo rakshasendramuvacha ha
,
59.130
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीद्दशम् ।
क्व नु राक्षसशार्दूल गतो मोक्षमवाप्स्यसि ।। ६.५९.१३१ ।।।।
Tishtha tishtha mama tvam hi kritva vipriyamiddasham
Kva nu rakshasashardula gato mokshamavapsyasi
59.131
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा स्वयम्भुवैश्वानरशङ्करान् वा ।
गमिष्यसि त्वं दश वा दिशो ऽथवा तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ।। ६.५९.१३२ ।।।।
Yadindravaivasvatabhaskaran va svayambhuvaishvanarashankaran va
Gamishyasi tvam dasha va disho thava tathapi me nadya gato vimokshyase
59.132
यश्चैव शक्त्या ऽभिहतस्त्वया ऽद्य इच्छन् विषादं सहसा ऽभ्युपेतः ।
स एव रक्षोगणराज मृत्युः सपुत्रदारस्य तवाद्ययुद्धे ।। ६.५९.१३३ ।।।।
Yashchaiva shaktya bhihatastvaya dya ichchhan vishadam sahasa bhyupetah
Sa eva rakshoganaraja mrityuh saputradarasya tavadyayuddhe
59.133
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि शरैर्जनस्थानकृतालयानि ।
चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि रक्षस्सहस्राणि निषूदितानि ।। ६.५९.१३४ ।।।।
Etena chatyadbhutadarshanani sharairjanasthanakritalayani
Chaturdashanyattavarayudhani rakshassahasrani nishuditani
59.134
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाकपिम् ।
वायुपुत्रं महावीर्यं वहन्तं राघवं रणे ।आजघान शरैस्तीक्ष्णैः कालानलशिखोपमैः ।। ६.५९.१३५ ।।।।
Raghavasya vachah shrutva rakshasendro mahakapim
Vayuputram mahaviryam vahantam raghavam rane, ajaghana sharaistikshnaih kalanalashikhopamaih
59.135
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः ।
स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजो ऽभ्यवर्धत ।। ६.५९.१३६ ।।।।
Rakshasenahave tasya taditasyapi sayakaih
Svabhavatejoyuktasya bhuyastejo bhyavardhata
59.136
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम् ।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं कोपस्य वशमेयिवान् ।। ६.५९.१३७ ।।।।
Tato ramo mahateja ravanena kritavranam
Drishtva plavagashardulam kopasya vashameyivan
59.137
तस्याभिचङ्क्रम्य रथं सचक्रं साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् ।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं रामः प्रचिच्छेद शरैः सुपुङ्खैः ।। ६.५९.१३८ ।।।।
Tasyabhichankramya ratham sachakram sashvadhvajachchhatramahapatakam
Sasarathim sashanishulakhadgam ramah prachichchheda sharaih supunkhaih
59.138
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान बाणेन वज्राशनिसन्निभेन ।
भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः ।। ६.५९.१३९ ।।।।
Athendrashatrum tarasa jaghana banena vajrashanisannibhena
Bhujantare vyudhasujatarupe vajrena merum bhagavanivendrah
59.139
यो वज्रपाताशनिसन्निपातान्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा ।
स रामबाणाभिहतो भृशार्तश्चचाल चापं च मुमोच वीरः ।। ६.५९.१४० ।।।।
Yo vajrapatashanisannipatanna chukshubhe napi chachala raja
Sa ramabanabhihato bhrishartashchachala chapam cha mumocha virah
59.140
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम् ।
तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा ।। ६.५९.१४१ ।।।।
Tam vihvalantam prasamikshya ramah samadade diptamathardhachandram
Tenarkavarnam sahasa kiritam chichchheda rakshodhipatermahatma
59.141
तं निर्विषाशीविषसन्निकाशं शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम् ।
गतश्रियं कृत्तकिरीटकूटमुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ।। ६.५९.१४२ ।।।।
Tam nirvishashivishasannikasham shantarchisham suryamivaprakasham
Gatashriyam krittakiritakutamuvacha ramo yudhi rakshasendram
59.142
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं हतप्रवीरश्च कृतस्त्वया ऽहम् ।
तस्मात् परिश्रान्त इव व्यवस्य न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि ।। ६.५९.१४३ ।।।।
Kritam tvaya karma mahat subhimam hatapravirashcha kritastvaya ham
Tasmat parishranta iva vyavasya na tvam sharairmrityuvasham nayami
59.143
गच्छानुजानामि रणार्दितस्त्वं प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम् ।
आश्वास्य निर्याहि रथी च धन्वी तदा बलं द्रक्ष्यसि मे रथस्थः ।। ६.५९.१४४ ।।।।
Gachchhanujanami ranarditastvam pravishya ratrinchararaja lankam
Ashvasya niryahi rathi cha dhanvi tada balam drakshyasi me rathasthah
59.144
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो निकृत्तचापः स हताश्वसूतः ।
शरार्दितः कृत्तमहाकिरीटो विवेश लङ्कां सहसा स राजा ।। ६.५९.१४५ ।।।।
Sa evamukto hatadarpaharsho nikrittachapah sa hatashvasutah
Shararditah krittamahakirito vivesha lankam sahasa sa raja
59.145
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे महाबले दानवदेवशत्रौ ।
हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन चकार रामः परमाहवाग्रे ।। ६.५९.१४६ ।।।।
Tasmin pravishte rajanicharendre mahabale danavadevashatrau
Harin vishalyan saha lakshmanena chakara ramah paramahavagre
59.146
तस्मिन् प्रभिन्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ सुरासुरा भूतगणा दिशश्च ।
ससागराः सर्षिमहोरागाश्च तथैव भूम्यम्बुचराश्च हृष्टाः ।। ६.५९.१४७ ।।
Tasmin prabhinne tridashendrashatrau surasura bhutagana dishashcha
Sasagarah sarshimahoragashcha tathaiva bhumyambucharashcha hrishtah