UtshovSarga 53
53.1
धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो निश्वसन्नुरगो यथा ।। ६.५३.१ ।।।।
Dhumraksham nihatam shrutva ravano rakshaseshvarah
Krodhena mahata vishto nishvasannurago yatha
53.2
दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य क्रोधेन कलुषीकृतः ।
अब्रवीद्राक्षसं शूरं वज्रदंष्ट्रं महाबलम् ।। ६.५३.२ ।।।।
Dirghamushnam vinishvasya krodhena kalushikritah
Abravidrakshasam shuram vajradanshtram mahabalam
53.3
गच्छ त्वं वीर निर्याहि राक्षसैः परिवारितः ।
जहि दाशरथिं रामं सुग्रीवं वानरैः सह ।। ६.५३.३ ।।।।
Gachchha tvam vira niryahi rakshasaih parivaritah
Jahi dasharathim ramam sugrivam vanaraih saha
53.4
तथेत्युक्त्वा द्रुततरं मायावी राक्षसेश्वरः ।
निर्जगाम बलै सार्धं बहुभिः परिवारितः ।। ६.५३.४ ।।।।
Tathetyuktva drutataram mayavi rakshaseshvarah
Nirjagama balai sardham bahubhih parivaritah
53.5
नागैरश्वैः खरैरुष्ट्रैः संयुक्तः सुसामाहितः ।
पताकाध्वजचित्रैश्च रथैश्च समलङ्कृतः ।। ६.५३.५ ।।।।
Nagairashvaih kharairushtraih sanyuktah susamahitah
Patakadhvajachitraishcha rathaishcha samalankritah
53.6
ततो विचित्रकेयूरमुकुटैश्च विभूषितः ।
तनुत्राणि च संरुद्ध्य सधनुर्निर्ययौ द्रुतम् ।। ६.५३.६ ।।।।
Tato vichitrakeyuramukutaishcha vibhushitah
Tanutrani cha sanruddhya sadhanurniryayau drutam
53.7
पताकालङ्कृतं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
रथं प्रदक्षिणं कृत्वा समारोहच्चमूपतिः ।। ६.५३.७ ।।।।
Patakalankritam diptam taptakanchanabhushanam
Ratham pradakshinam kritva samarohachchamupatih
53.8
यष्टिभिस्तोमरैश्चित्रैः शूलैश्च मुसलैरपि ।
भिन्दिपालैश्च पाशैश्च शक्तिभिः पट्टिशैरपि ।। ६.५३.८ ।।।।
Yashtibhistomaraishchitraih shulaishcha musalairapi
Bhindipalaishcha pashaishcha shaktibhih pattishairapi
53.9
खड्गैश्चक्रैर्गदाभिश्च निशितैश्च परश्वधैः ।
पदातयश्च निर्यान्ति विविधाः शस्त्रपाणयः ।विचित्रवाससः सर्वे दीप्ता राक्षसपुङ्गवाः ।। ६.५३.९ ।।।।
Khadgaishchakrairgadabhishcha nishitaishcha parashvadhaih
Padatayashcha niryanti vividhah shastrapanayah, vichitravasasah sarve dipta rakshasapungavah
53.10
गजा मदोत्कटाः शूराश्चलन्त इव पर्वताः ।
ते युद्धकुशलै रूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः ।। ६.५३.१० ।।।।
Gaja madotkatah shurashchalanta iva parvatah
Te yuddhakushalai rudhastomarankushapanibhih
53.11
अन्ये लक्षणसंयुक्ताः शूरारूढा महाबलाः ।
। ६.५३.११ ।।।।
Anye lakshanasanyuktah shurarudha mahabalah
53.12
तद्राक्षसबलं घोरं विप्रस्थितमशोभत ।
प्रावृट्काले यथा मेघा नर्दमानाः सविद्युतः ।। ६.५३.१२ ।।।।
Tadrakshasabalam ghoram viprasthitamashobhata
Pravritkale yatha megha nardamanah savidyutah
53.13
निस्सृता दक्षिणद्वारादङ्गदो यत्र यूथपः ।
तेषां निष्क्रममाणानामशुभं समजायत ।। ६.५३.१३ ।।।।
Nissrita dakshinadvaradangado yatra yuthapah
Tesham nishkramamananamashubham samajayata
53.14
आकाशाद्विघनात्तीव्रा उल्काश्चाभ्यपतंस्तदा ।
वमन्त्यः पावकज्वालाः शिवा घोरं ववाशिरे ।। ६.५३.१४ ।।।।
Akashadvighanattivra ulkashchabhyapatanstada
Vamantyah pavakajvalah shiva ghoram vavashire
53.15
व्याहरन्ति मृगा घोरा रक्षसां निधनं तदा ।
समापतन्तो योधास्तु प्रास्खलन् भयमोहिताः ।। ६.५३.१५ ।।।।
Vyaharanti mriga ghora rakshasam nidhanam tada
Samapatanto yodhastu praskhalan bhayamohitah
53.16
एतानौत्पातिकान् दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रो महाबलः ।
धैर्यमालम्ब्य तेजस्वी निर्जगाम रणोत्सुकः ।। ६.५३.१६ ।।।।
Etanautpatikan drishtva vajradanshtro mahabalah
Dhairyamalambya tejasvi nirjagama ranotsukah
53.17
तांस्तु निष्क्रमतो दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः ।
प्रणेदुः सुमहानादान् पूरयंश्च दिशो दश ।। ६.५३.१७ ।।।।
Tanstu nishkramato drishtva vanara jitakashinah
Praneduh sumahanadan purayanshcha disho dasha
53.18
ततः प्रवृत्तं तुमुलं हरीणां राक्षसैः सह ।
घोराणां भीमरूपाणामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम् ।। ६.५३.१८ ।।।।
Tatah pravrittam tumulam harinam rakshasaih saha
Ghoranam bhimarupanamanyonyavadhakankshinam
53.19
निष्पतन्तो महोत्साहा भिन्नदेहशिरोधराः ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा न्यपतन् जगतीतले ।। ६.५३.१९ ।।।।
Nishpatanto mahotsaha bhinnadehashirodharah
Rudhirokshitasarvanga nyapatan jagatitale
53.20
केचिदन्योन्यमासाद्य शूराः परिघपाणयः ।
चिक्षिपुर्विविधं शस्त्रं समरेष्वनिवर्तिनः ।। ६.५३.२० ।।।।
Kechidanyonyamasadya shurah parighapanayah
Chikshipurvividham shastram samareshvanivartinah
53.21
द्रुमाणां च शिलानां च शस्त्राणां चापि निस्वनः ।
श्रूयते सुमहांस्तत्र घोरो हृदयभेदनः ।। ६.५३.२१ ।।।।
Drumanam cha shilanam cha shastranam chapi nisvanah
Shruyate sumahanstatra ghoro hridayabhedanah
53.22
रथनेमिस्वनस्तत्र धनुषश्चापि निस्वनः ।
शङ्खभेरीमृदङ्गानां बभूव तुमुलः स्वनः ।। ६.५३.२२ ।।।।
Rathanemisvanastatra dhanushashchapi nisvanah
Shankhabherimridanganam babhuva tumulah svanah
53.23
केचिदस्त्राणि संसृज्य बाहुयुद्धमकुर्वत ।
। ६.५३.२३ ।।।।
Kechidastrani sansrijya bahuyuddhamakurvata
53.24
तलैश्च चरणैश्चापि मुष्टिभिश्च द्रुमैरपि ।
जानुभिश्च हताः केचिद्भिन्नदेहाश्च राक्षसाः ।शिलाभिश्चूर्णिताः केचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ।। ६.५३.२४ ।।।।
Talaishcha charanaishchapi mushtibhishcha drumairapi
Janubhishcha hatah kechidbhinnadehashcha rakshasah, shilabhishchurnitah kechidvanarairyuddhadurmadaih
53.25
वज्रदंष्ट्रो भृशं बाणै रणे वित्रासयन् हरीन् ।
चचार लोकसंहारे पाशहस्त इवान्तकः ।। ६.५३.२५ ।।।।
Vajradanshtro bhrisham banai rane vitrasayan harin
Chachara lokasanhare pashahasta ivantakah
53.26
बलवन्तो ऽस्त्रविदुषो नानाप्रहरणा रणे ।
जघ्नुर्वानरसैन्यानि राक्षसाः क्रोधमूर्च्छिताः ।। ६.५३.२६ ।।।।
Balavanto stravidusho nanapraharana rane
Jaghnurvanarasainyani rakshasah krodhamurchchhitah
53.27
निघ्नुतो राक्षसान् दृष्ट्वा सर्वान् वालिसुतो रणे ।
क्रोधेन द्विगुणाविष्टः संवर्तक इवानलः ।। ६.५३.२७ ।।।।
Nighnuto rakshasan drishtva sarvan valisuto rane
Krodhena dvigunavishtah sanvartaka ivanalah
53.28
तान् राक्षसगणान् सर्वान् वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान् ।
अङ्गदः क्रोधताम्राक्षः सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।चकार कदनं घोरं शक्रतुल्यपराक्रमः ।। ६.५३.२८ ।।।।
Tan rakshasaganan sarvan vrikshamudyamya viryavan
Angadah krodhatamrakshah sinhah kshudramriganiva, chakara kadanam ghoram shakratulyaparakramah
53.29
अङ्गदाभिहतास्तत्र राक्षसा भीमविक्रमाः ।
विभिन्नशिरसः पेतुर्विकृत्ता इव पादपाः ।। ६.५३.२९ ।।िव ।।।
Angadabhihatastatra rakshasa bhimavikramah
Vibhinnashirasah peturvikritta iva padapah, iva
53.30
रथैरश्वैर्ध्वजैश्चित्रैः शरीरैर्हरिरक्षसाम् ।
रुधिरेण च सञ्छन्ना भूमिर्भयकरी तदा ।। ६.५३.३० ।।।।
Rathairashvairdhvajaishchitraih sharirairharirakshasam
Rudhirena cha sanchhanna bhumirbhayakari tada
53.31
हारकेयूरवस्त्रैश्च शस्त्रैश्च समलङ्कृता ।
भूमिर्भाति रणे तत्र शारदीव यथा निशा ।। ६.५३.३१ ।।।।
Harakeyuravastraishcha shastraishcha samalankrita
Bhumirbhati rane tatra sharadiva yatha nisha
53.32
अङ्गदस्य च वेगेन तद्राक्षसबलं महत् ।
प्राकम्पत तदा तत्र पवनेनाम्बुदो यथा ।। ६.५३.३२ ।।
Angadasya cha vegena tadrakshasabalam mahat
Prakampata tada tatra pavanenambudo yatha