UtshovSarga 52
52.1
धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमविक्रमम् ।
विनेदुर्वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः ।। ६.५२.१ ।।।।
Dhumraksham prekshya niryantam rakshasam bhimavikramam
Vinedurvanarah sarve prahrishta yuddhakankshinah
52.2
तेषां सुतुमुलं युद्धं सञ्जज्ञे हरिरक्षसाम् ।
अन्योन्यं पादपैर्घोरं निघ्नतां शूलमुद्गरैः ।। ६.५२.२ ।।।।
Tesham sutumulam yuddham sanjagye harirakshasam
Anyonyam padapairghoram nighnatam shulamudgaraih
52.3
घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संहतैः ।
राक्षसैर्वानरा घोरैर्विनिकृत्ताः समन्ततः ।। ६.५२.३ ।।।।
Ghoraishcha parighaishchitraistrishulaishchapi sanhataih
Rakshasairvanara ghorairvinikrittah samantatah
52.4
वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर्भूमौ समीकृताः ।
राक्षसाश्चापि सङ्क्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः ।विव्यधुर्घोरसङ्काशैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।। ६.५२.४ ।।।।
Vanarai rakshasashchapi drumairbhumau samikritah
Rakshasashchapi sankruddha vanarannishitaih sharaih, vivyadhurghorasankashaih kankapatrairajihmagaih
52.5
ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टिशैः कूटमुद्गरैः ।
। ६.५२.५ ।।श्चापि सङ्क्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः ।।।
Te gadabhishcha bhimabhih pattishaih kutamudgaraih
, Shchapi sankruddha vanarannishitaih sharaih
52.6
विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः ।
अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ।। ६.५२.६ ।।।।
Vidaryamana rakshobhirvanaraste mahabalah
Amarshajjanitoddharshashchakruh karmanyabhitavat
52.7
शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः ।
जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः ।। ६.५२.७ ।।।।
Sharanirbhinnagatraste shulanirbhinnadehinah
Jagrihuste drumanstatra shilashcha hariyuthapah
52.8
ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः ।
ममन्थू राक्षसान् भीमान्नामानि च बभाषिरे ।। ६.५२.८ ।।।।
Te bhimavega harayo nardamanastatastatah
Mamanthu rakshasan bhimannamani cha babhashire
52.9
तद्वभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम् ।
शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुभिश्चैव पादपैः ।। ६.५२.९ ।।।।
Tadvabhuvadbhutam ghoram yuddham vanararakshasam
Shilabhirvividhabhishcha bahubhishchaiva padapaih
52.10
राक्षसा मथिताः केचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।
ववमू रुधिरं केचिन्मुखै रुधिरभोजनाः ।। ६.५२.१० ।।।।
Rakshasa mathitah kechidvanarairjitakashibhih
Vavamu rudhiram kechinmukhai rudhirabhojanah
52.11
पार्श्वेषु दारिताः केचित् केचिद्राशीकृता द्रुमैः ।
शिलाभिश्चूर्णिताः केचित् केचिद्दन्तैर्विदारिताः ।। ६.५२.११ ।।।।
Parshveshu daritah kechit kechidrashikrita drumaih
Shilabhishchurnitah kechit kechiddantairvidaritah
52.12
ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खरैश्च विनिपातितैः ।
रथैर्विध्वंसितैश्चापि पतितै रजनीचरैः ।। ६.५२.१२ ।।।।
Dhvajairvimathitairbhagnaih kharaishcha vinipatitaih
Rathairvidhvansitaishchapi patitai rajanicharaih
52.13
गजेन्द्रैः पर्वताकारैः पर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।
मथितैर्वाजिभिः कीर्णं सारोहैर्वसुधातलम् ।। ६.५२.१३ ।।।।
Gajendraih parvatakaraih parvatagrairvanaukasam
Mathitairvajibhih kirnam sarohairvasudhatalam
52.14
वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्याप्लुत्य वेगितैः ।
राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषु विनिकर्तिताः ।। ६.५२.१४ ।।।।
Vanarairbhimavikrantairaplutyaplutya vegitaih
Rakshasah karajaistikshnairmukheshu vinikartitah
52.15
विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः ।
मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर्धरणीतले ।। ६.५२.१५ ।।।।
Vivarnavadana bhuyo viprakirnashiroruhah
Mudhah shonitagandhena nipeturdharanitale
52.16
अन्ये परमसङ्क्रुद्धा राक्षसा भीमनिस्वनाः ।
तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ।। ६.५२.१६ ।।।।
Anye paramasankruddha rakshasa bhimanisvanah
Talairevabhidhavanti vajrasparshasamairharin
52.17
वानरैरापतन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः ।
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चावपोथिताः ।वानरैर्हन्यमानास्ते राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ।। ६.५२.१७ ।।।।
Vanarairapatantaste vegita vegavattaraih
Mushtibhishcharanairdantaih padapaishchavapothitah, vanarairhanyamanaste rakshasa vipradudruvuh
52.18
सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः ।
क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम् ।। ६.५२.१८ ।।।।
Sainyam tu vidrutam drishtva dhumraksho rakshasarshabhah
Krodhena kadanam chakre vanaranam yuyutsatam
52.19
प्रासैः प्रमथिताः केचिद्वानराः शोणितस्रवाः ।
मुद्गरैराहताः केचित् पतिता धरणीतले ।। ६.५२.१९ ।।।।
Prasaih pramathitah kechidvanarah shonitasravah
Mudgarairahatah kechit patita dharanitale
52.20
परिघैर्मथिताः केचिद्भिन्दिपालैर्विदारिताः ।
पट्टिशैराहताः केचिद्विह्वलन्तो गतासवः ।। ६.५२.२० ।।।।
Parighairmathitah kechidbhindipalairvidaritah
Pattishairahatah kechidvihvalanto gatasavah
52.21
केचिद्विनिहताः शूलै रुधिरार्द्रा वनौकसः ।
केचिद्विद्राविता नष्टाः सबलै राक्षसैर्युधि ।। ६.५२.२१ ।।।।
Kechidvinihatah shulai rudhirardra vanaukasah
Kechidvidravita nashtah sabalai rakshasairyudhi
52.22
विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन दारिताः ।
विदारिता स्त्रिशूलैश्च केचिदान्त्रैर्विनिःसृताः ।। ६.५२.२२ ।।।।
Vibhinnahridayah kechidekaparshvena daritah
Vidarita strishulaishcha kechidantrairvinihsritah
52.23
तत्सुभीमं महायुद्धं हरिराक्षससङ्कुलम् ।
प्रबभौ शब्दबहुलं शिलापादपसङ्कुलम् ।। ६.५२.२३ ।।।।
Tatsubhimam mahayuddham harirakshasasankulam
Prababhau shabdabahulam shilapadapasankulam
52.24
धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम् ।
मन्दस्तनितसङ्गीतं युद्धगान्धर्वमाबभौ ।। ६.५२.२४ ।।।।
Dhanurjyatantrimadhuram hikkatalasamanvitam
Mandastanitasangitam yuddhagandharvamababhau
52.25
धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान् रणमूर्धनि ।
हसन् विद्रावयामास दिशस्तु शरवृष्टिभिः ।। ६.५२.२५ ।।।।
Dhumrakshastu dhanushpanirvanaran ranamurdhani
Hasan vidravayamasa dishastu sharavrishtibhih
52.26
धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं दृश्य मारुतिः ।
अभ्यवर्तत सङ्क्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ।। ६.५२.२६ ।।।।
Dhumrakshenarditam sainyam vyathitam drishya marutih
Abhyavartata sankruddhah pragrihya vipulam shilam
52.27
क्रोधाद्द्विगुणताम्राक्षः पितृतुल्यपराक्रमः ।
शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति ।। ६.५२.२७ ।।।।
Krodhaddvigunatamrakshah pitritulyaparakramah
Shilam tam patayamasa dhumrakshasya ratham prati
52.28
आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य सम्भ्रमात् ।
रथादाप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत ।। ६.५२.२८ ।।।।
Apatantim shilam drishtva gadamudyamya sambhramat
Rathadaplutya vegena vasudhayam vyatishthata
52.29
सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिला भुवि ।
सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम् ।। ६.५२.२९ ।।।।
Sa pramathya ratham tasya nipapata shila bhuvi
Sachakrakubaram sashvam sadhvajam sasharasanam
52.30
स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनुमान् मारुतात्मजः ।
रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ।। ६.५२.३० ।।।।
Sa bhanktva tu ratham tasya hanuman marutatmajah
Rakshasam kadanam chakre saskandhavitapairdrumaih
52.31
विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसाः शोणितोक्षिताः ।
द्रुमैः प्रव्यथिताश्चान्ये निपेतुर्धरणीतले ।। ६.५२.३१ ।।।।
Vibhinnashiraso bhutva rakshasah shonitokshitah
Drumaih pravyathitashchanye nipeturdharanitale
52.32
विद्राव्य रासक्षं सैन्यं हनुमान् मारुतात्मजः ।
गिरेः शिखरमादाय धूम्राक्षमभिदुद्रुवे ।। ६.५२.३२ ।।।।
Vidravya rasaksham sainyam hanuman marutatmajah
Gireh shikharamadaya dhumrakshamabhidudruve
52.33
तमापतन्तं धूम्राक्षो गदामुद्यम्य वीर्यवान् ।
विनर्दमानः सहसा हनुमन्तमभिद्रवत् ।। ६.५२.३३ ।।।।
Tamapatantam dhumraksho gadamudyamya viryavan
Vinardamanah sahasa hanumantamabhidravat
52.34
ततः क्रुद्धस्तु वेगेन गदां तां बहुकण्टकाम् ।
पातयामास धूम्राक्षो मस्तके तु हनूमतः ।। ६.५२.३४ ।।।।
Tatah kruddhastu vegena gadam tam bahukantakam
Patayamasa dhumraksho mastake tu hanumatah
52.35
ताडितः स तया तत्र गदया भीमरूपया ।
। ६.५२.३५ ।।।।
Taditah sa taya tatra gadaya bhimarupaya
52.36
स कपिर्मारुतबलस्तं प्रहारमचिन्तयन् ।
धूम्राक्षस्य शिरोमध्ये गिरिशृङ्गमपातयत् ।। ६.५२.३६ ।।।।
Sa kapirmarutabalastam praharamachintayan
Dhumrakshasya shiromadhye girishringamapatayat
52.37
स विह्वलितसर्वाङ्गो गिरिशृङ्गेण ताडितः ।
पपात सहसा भूमौ विकीर्ण इव पर्वतः ।। ६.५२.३७ ।।।।
Sa vihvalitasarvango girishringena taditah
Papata sahasa bhumau vikirna iva parvatah
52.38
धूम्राक्षं निहतं दृष्टवा हतशेषा निशाचराः ।
त्रस्ताः प्रविविशुर्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः ।। ६.५२.३८ ।।।।
Dhumraksham nihatam drishtava hatashesha nishacharah
Trastah pravivishurlankam vadhyamanah plavangamaih
52.39
स तु पवनसुतो निहत्य शत्रुं क्षतजवहाः सरितश्च सन्निकीर्य ।
रिपुवधजनितश्रमो महात्मा मुदमगमत् कपिभिश्च पूज्यमानः ।। ६.५२.३९ ।।
Sa tu pavanasuto nihatya shatrum kshatajavahah saritashcha sannikirya
Ripuvadhajanitashramo mahatma mudamagamat kapibhishcha pujyamanah