UtshovSarga 51
51.1
तेषां सुतुमुलं शब्दं वानराणां तरस्विनाम् ।
नदतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः ।। ६.५१.१ ।।।।
Tesham sutumulam shabdam vanaranam tarasvinam
Nadatam rakshasaih sardham tada shushrava ravanah
51.2
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा स निनदं भृशम् ।
सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत् ।। ६.५१.२ ।।।।
Snigdhagambhiranirghosham shrutva sa ninadam bhrisham
Sachivanam tatastesham madhye vachanamabravit
51.3
यथा ऽसौ सम्प्रहृष्टानां वानराणां समुत्थितः ।
बहूनां सुमहानादो मेघानामिव गर्जताम् ।व्यक्तं सुमहती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः ।। ६.५१.३ ।।।।
Yatha sau samprahrishtanam vanaranam samutthitah
Bahunam sumahanado meghanamiva garjatam, vyaktam sumahati pritiretesham natra sanshayah
51.4
तथा हि विपुलैर्नादश्चुक्षुभे वरुणालयः ।
। ६.५१.४ ।।ूनां सुमहानादो मेघानामिव गर्जताम् ।तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।अयं च सुमहान्नादः शङ्कां जनयतीव मे ।। ६.५१.५ ।।।।
Tatha hi vipulairnadashchukshubhe varunalayah
, Unam sumahanado meghanamiva garjatam, tau tu baddhau sharaistikshnairbhratarau ramalakshmanau, ayam cha sumahannadah shankam janayativa me
51.5
एतत्तु वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः ।
उवाच नैर्ऋतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः ।। ६.५१.६ ।।।।
Etattu vachanam choktva mantrino rakshaseshvarah
Uvacha nairritanstatra samipaparivartinah
51.6
ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां वनचारिणाम् ।
शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम् ।। ६.५१.७ ।।।।
Gyayatam turnametesham sarvesham vanacharinam
Shokakale samutpanne harshakaranamutthitam
51.7
तथोक्तास्तेन सम्भ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य ते ।
ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना ।। ६.५१.८ ।।।।
Tathoktastena sambhrantah prakaramadhiruhya te
Dadrishuh palitam senam sugrivena mahatmana
51.8
तो च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ ।
समुत्थितौ महावेगौ विषेदुः प्रेक्ष्य राक्षसाः ।। ६.५१.९ ।।।।
To cha muktau sughorena sharabandhena raghavau
Samutthitau mahavegau visheduh prekshya rakshasah
51.9
सन्त्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते ।
विषण्णवदना घोरा राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः ।। ६.५१.१० ।।।।
Santrastahridayah sarve prakaradavaruhya te
Vishannavadana ghora rakshasendramupasthitah
51.10
तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य निशाचराः ।
कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ।। ६.५१.११ ।।।।
Tadapriyam dinamukha ravanasya nishacharah
Kritsnam nivedayamasuryathavadvakyakovidah
51.11
यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ ।। ६.५१.१२ ।।।।
Yau tavindrajita yuddhe bhratarau ramalakshmanau
Nibaddhau sharabandhena nishprakampabhujau kritau
51.12
विमुक्तौ शरबन्धेन तौ दृश्येते रणाजिरे ।
पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ ।। ६.५१.१३ ।।।।
Vimuktau sharabandhena tau drishyete ranajire
Pashaniva gajau chhittva gajendrasamavikramau
51.13
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः ।
चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विषण्णवदनो ऽब्रवीत् ।। ६.५१.१४ ।।।।
Tachchhrutva vachanam tesham rakshasendro mahabalah
Chintashokasamakranto vishannavadano bravit
51.14
घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः ।
अमोघैः सूर्यसङ्काशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि ।। ६.५१.१५ ।।।।
Ghorairdattavarairbaddhau sharairashivishopamaih
Amoghaih suryasankashaih pramathyendrajita yudhi
51.15
तदस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम ।
संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम् ।। ६.५१.१६ ।।।।
Tadastrabandhamasadya yadi muktau ripu mama
Sanshayasthamidam sarvamanupashyamyaham balam
51.16
निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः ।
आदत्तं यैः सुसङ्ग्रामे रिपूणां मम जीवितम् ।। ६.५१.१७ ।।।।
Nishphalah khalu sanvrittah shara vasukitejasah
Adattam yaih susangrame ripunam mama jivitam
51.17
एवमुक्त्वा तु सङ्क्रुद्धो निःश्वसन्नुरगो यथा ।
अब्रवीद्रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम् ।। ६.५१.१८ ।।।।
Evamuktva tu sankruddho nihshvasannurago yatha
Abravidrakshasam madhye dhumraksham nama rakshasam
51.18
बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमविक्रम ।
त्वं वधायाभिनिर्याहि रामस्य सह वानरैः ।। ६.५१.१९ ।।।।
Balena mahata yukto rakshasam bhimavikrama
Tvam vadhayabhiniryahi ramasya saha vanaraih
51.19
एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता ।
कृत्वा प्रणामं संहृष्टो निर्जगाम नृपालयात् ।। ६.५१.२० ।।।।
Evamuktastu dhumraksho rakshasendrena dhimata
Kritva pranamam sanhrishto nirjagama nripalayat
51.20
अभिनिष्कम्य तद्द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह ।
त्वरयस्व बलं तूर्णं किं चिरेण युयुत्सतः ।। ६.५१.२१ ।।।।
Abhinishkamya taddvaram baladhyakshamuvacha ha
Tvarayasva balam turnam kim chirena yuyutsatah
51.21
धूम्राक्षवचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः ।
बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया द्रुतम् ।। ६.५१.२२ ।।।।
Dhumrakshavachanam shrutva baladhyaksho balanugah
Balamudyojayamasa ravanasyagyaya drutam
51.22
ते बद्धघण्टाबलिनो घोररूपा निशाचराः ।
विगर्जमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ।विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः ।। ६.५१.२३ ।।।।
Te baddhaghantabalino ghorarupa nishacharah
Vigarjamanah sanhrishta dhumraksham paryavarayan, vividhayudhahastashcha shulamudgarapanayah
51.23
गदाभिः पट्टिशैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।
। ६.५१.२४ ।।
Gadabhih pattishairdandairayasairmusalairbhrisham
51.24
ृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ।
परिघैर्बिन्दिपालैश्च भल्लैः प्रासैः परश्वधैः ।निर्ययू राक्षसा दिग्भ्योनर्दन्तो जलदा यथा ।। ६.५१.२५ ।।।।
Rishta dhumraksham paryavarayan
Parighairbindipalaishcha bhallaih prasaih parashvadhaih, niryayu rakshasa digbhyonardanto jalada yatha
51.25
रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलङ्कृतैः ।
सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः ।। ६.५१.२६ ।।।।
Rathaih kavachinastvanye dhvajaishcha samalankritaih
Suvarnajalavihitaih kharaishcha vividhananaih
51.26
हयैः परमशीघ्रैश्च गजैन्द्रैश्च मदोत्कटैः ।
निर्ययू राक्षसव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः ।। ६.५१.२७ ।।।।
Hayaih paramashighraishcha gajaindraishcha madotkataih
Niryayu rakshasavyaghra vyaghra iva durasadah
51.27
वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः ।
आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिस्वनः ।। ६.५१.२८ ।।।।
Vrikasinhamukhairyuktam kharaih kanakabhushanaih
Aruroha ratham divyam dhumrakshah kharanisvanah
51.28
स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः ।
प्रहसन् पश्चिमद्वारं हनूमान् यत्र यूथपः ।रथप्रवरमास्थाय खरयुक्तं खरस्वनम् ।। ६.५१.२९ ।।।।
Sa niryato mahaviryo dhumraksho rakshasairvritah
Prahasan pashchimadvaram hanuman yatra yuthapah, rathapravaramasthaya kharayuktam kharasvanam
51.29
प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमविक्रमम् ।
अन्तरिक्षगता घोराः शकुनाः प्रत्यवारयन् ।। ६.५१.३० ।।।।
Prayantam tu mahaghoram rakshasam bhimavikramam
Antarikshagata ghorah shakunah pratyavarayan
51.30
रथशीर्षे महान् भीमो गृध्रश्च निपपात ह ।
ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः ।। ६.५१.३१ ।।।।
Rathashirshe mahan bhimo gridhrashcha nipapata ha
Dhvajagre grathitashchaiva nipetuh kunapashanah
51.31
रुधिरार्द्रो महान् श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि ।
विस्वरं चोत्सृजन्नादं धूम्नाक्षस्य समीपतः ।। ६.५१.३२ ।।।।
Rudhirardro mahan shvetah kabandhah patito bhuvi
Visvaram chotsrijannadam dhumnakshasya samipatah
51.32
ववर्ष रुधिरं देवः सञ्चचाल च मेदिनी ।
प्रतिलोभं ववौ वायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।। ६.५१.३३ ।।।।
Vavarsha rudhiram devah sanchachala cha medini
Pratilobham vavau vayurnirghatasamanisvanah
51.33
तिमिरौघावृतास्तत्र दिशश्च न चकाशिरे ।
। ६.५१.३४ ।।।।
Timiraughavritastatra dishashcha na chakashire
51.34
स तूत्पातांस्तदा दृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान् ।
प्रादुर्भूतान् सुघोरांश्च धूम्राक्षो व्यथितो ऽभवत् ।। ६.५१.३५ ।।।।
Sa tutpatanstada drishtva rakshasanam bhayavahan
Pradurbhutan sughoranshcha dhumraksho vyathito bhavat
51.35
मुमुहू राक्षसाः सर्वे धूम्राक्षस्य पुरस्सराः ।
। ६.५१.३६ ।।।।
Mumuhu rakshasah sarve dhumrakshasya purassarah
51.36
ततः सुभीमो बहुभिर्निशाचरैर्वृतो ऽभिनिष्क्रम्य रणोत्सुको बली ।
ददर्श तां राघवबाहुपालितां महौघकल्पां बहुवानरीं चमूम् ।। ६.५१.३७ ।।
Tatah subhimo bahubhirnishacharairvrito bhinishkramya ranotsuko bali
Dadarsha tam raghavabahupalitam mahaughakalpam bahuvanarim chamum