UtshovSarga 58
58.1
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः ।
हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम् ।। ५.५८.१ ।।।।
Tatastasya gireh shringe mahendrasya mahabalah
Hanumatpramukhah pritim harayo jagmuruttamam
58.2
तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम् ।
जाम्बवान् कार्यवृत्तान्तमष्टच्छदनिलात्मजम् ।। ५.५८.२ ।।।।
Tam tatah pritisanhrishtah pritimantam mahakapim
Jambavan karyavrittantamashtachchhadanilatmajam
58.3
कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ।
तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः ।। ५.५८.३ ।।।।
Katham drishta tvaya devi katham va tatra vartate
Tasyam va sa kathanvrittah krurakarma dashananah
58.4
तत्त्वतः सर्वमेतन्नः प्रबूहि त्वं महाकपे ।
श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम् ।। ५.५८.४ ।।।।
Tattvatah sarvametannah prabuhi tvam mahakape
Shrutarthashchintayishyamo bhuyah karyavinishchayam
58.5
यश्चार्थस्तत्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान् ।
रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान् व्याकरोतु नः ।। ५.५८.५ ।।।।
Yashcharthastatra vaktavyo gatairasmabhiratmavan
Rakshitavyam cha yattatra tadbhavan vyakarotu nah
58.6
स नियुक्तस्ततस्तेन संप्रहृष्टतनूरुहः ।
प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ।। ५.५८.६ ।।।।
Sa niyuktastatastena samprahrishtatanuruhah
Pranamya shirasa devyai sitayai pratyabhashata
58.7
प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात् खमाप्लुतः ।
उदधेर्दक्षिणं पारं कांक्षमाणः समाहितः ।। ५.५८.७ ।।।।
Pratyakshameva bhavatam mahendragrat khamaplutah
Udadherdakshinam param kankshamanah samahitah
58.8
गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत् ।
काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम् ।। ५.५८.८।।।।
Gachchhatashcha hi me ghoram vighnarupamivabhavat
Kanchanam shikharam divyam pashyami sumanoharam
58.9
स्थितं पन्थानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम् ।
। ५.५८.९ ।।।।
Sthitam panthanamavritya mene vighnam cha tam nagam
58.10
उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम् ।
कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्यो ऽयं मयेति च ।। ५.५८.१० ।।।।
Upasangamya tam divyam kanchanam nagasattamam
Krita me manasa buddhirbhettavyo yam mayeti cha
58.11
प्रहतं च मया तस्य लांगूलेन महागिरेः ।
शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा ।। ५.५८.११ ।।११७ ।।।।
Prahatam cha maya tasya langulena mahagireh
Shikharam suryasankasham vyashiryata sahasradha
58.12
व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः ।
पुत्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव ।। ५.५८.१२ ।।।।
Vyavasayam cha tam buddhva sa hovacha mahagirih
Putreti madhuram vanim manah prahladayanniva
58.13
पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः ।
मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ ।। ५.५८.१३ ।।।।
Pitrivyam chapi mam viddhi sakhayam matarishvanah
Mainakamiti vikhyatam nivasantam mahodadhau
58.14
पक्षवन्तः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः ।
छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः ।। ५.५८.१४ ।।।।
Pakshavantah pura putra babhuvuh parvatottamah
Chhandatah prithivim cherurbadhamanah samantatah
58.15
श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः ।
चिच्छेद भगवान् पक्षान् वज्रेणैषां सहस्रशः ।। ५.५८.१५ ।।।।
Shrutva naganam charitam mahendrah pakashasanah
Chichchheda bhagavan pakshan vajrenaisham sahasrashah
58.16
अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना ।
मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तो ऽस्मि महार्णवे ।। ५.५८.१६ ।।।।
Aham tu mokshitastasmattava pitra mahatmana
Marutena tada vatsa prakshipto smi maharnave
58.17
रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम ।
रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ।। ५.५८.१७ ।।।।
Ramasya cha maya sahye vartitavyamarindama
Ramo dharmabhritam shreshtho mahendrasamavikramah
58.18
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः ।
कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम ।। ५.५८.१८ ।।।।
Etachchhrutva vachastasya mainakasya mahatmanah
Karyamavedya tu girerudyatam cha mano mama
58.19
तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना ।
स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता ।शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ ।। ५.५८.१९ ।।।।
Tena chahamanugyato mainakena mahatmana
Sa chapyantarhitah shailo manushena vapushmata, sharirena mahashailah shailena cha mahodadhau
58.20
उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः ।
ततो ऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यगमं पथि ।। ५.५८.२० ।।।।
Uttamam javamasthaya shesham panthanamasthitah
Tato ham suchiram kalam vegenabhyagamam pathi
58.21
ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम् ।
समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत ।। ५.५८.२१ ।।।।
Tatah pashyamyaham devim surasam nagamataram
Samudramadhye sa devi vachanam mamabhashata
58.22
मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम ।
अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे ।। ५.५८.२२ ।।।।
Mama bhakshah pradishtastvamamarairharisattama
Atastvam bhakshayishyami vihitastvam chirasya me
58.23
एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।
विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम् ।। ५.५८.२३ ।।।।
Evamuktah surasaya pranjalih pranatah sthitah
Vivarnavadano bhutva vakyam chedamudirayam
58.24
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः ।। ५.५८.२४ ।।।।
Ramo dasharathih shriman pravishto dandakavanam
Lakshmanena saha bhratra sitaya cha parantapah
58.25
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।
तस्याः सकाशं दूतो ऽहं गमिष्ये रामशासनात् ।। ५.५८.२५ ।।।।
Tasya sita hrita bharya ravanena duratmana
Tasyah sakasham duto ham gamishye ramashasanat
58.26
कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती ।
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ।। ५.५८.२६ ।।।।
Kartumarhasi ramasya sahayyam vishaye sati
Athava maithilim drishtva ramam chaklishtakarinam
58.27
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिश्रृणोमि ते ।
। ५.५८.२७ ।।।।
Agamishyami te vaktram satyam pratishrrinomi te
58.28
एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी ।
अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम ।। ५.५८.२८ ।।।।
Evamukta maya sa tu surasa kamarupini
Abravinnativarteta kashchidesha varo mama
58.29
एवमुक्तः सुरसया दशयोजनमायतः ।
ततो ऽर्धगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ।मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं तु मुखं तया ।। ५.५८.२९ ।।।।
Evamuktah surasaya dashayojanamayatah
Tato rdhagunavistaro babhuvaham kshanena tu, matpramananurupam cha vyaditam tu mukham taya
58.30
तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः ।
तस्मिन् मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ।। ५.५८.३० ।।।।
Taddrishtva vyaditam chasyam hrasvam hyakaravam vapuh
Tasmin muhurte cha punarbabhuvangushthamatrakah
58.31
अभिपत्याशु तद्वक्रं निर्गतो ऽहं ततः क्षणात् ।
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः ।। ५.५८.३१ ।।।।
Abhipatyashu tadvakram nirgato ham tatah kshanat
Abravit surasa devi svena rupena mam punah
58.32
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ।सुखी भव महाबाहो प्रीता ऽस्मि तव वानर ।। ५.५८.३२ ।।।।
Arthasiddhyai harishreshtha gachchha saumya yathasukham
Samanaya cha vaidehim raghavena mahatmana, sukhi bhava mahabaho prita smi tava vanara
58.33
ततो ऽहं साधु साध्वीति सर्वभूतैः प्रशंसितः ।
। ५.५८.३३ ।।
Tato ham sadhu sadhviti sarvabhutaih prashansitah
58.34
वैदेहीं राघवेण महात्मना ।
ततो ऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतो ऽहं गरुडो यथा ।छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन ।। ५.५८.३४ ।।।।
Vaidehim raghavena mahatmana
Tato ntariksham vipulam pluto ham garudo yatha, chhaya me nigrihita cha na cha pashyami kinchana
58.35
सो ऽहं विगतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन् ।
न किंचित्तत्र पश्यामि येन मे ऽपहृता गतिः ।। ५.५८.३५ ।।।।
So ham vigatavegastu disho dasha vilokayan
Na kinchittatra pashyami yena me pahrita gatih
58.36
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किं नाम गगने मम ।
ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते ।। ५.५८.३६ ।।।।
Tato me buddhirutpanna kim nama gagane mama
Idrisho vighna utpanno rupam yatra na drishyate
58.37
अधोभागे न मे दृष्टिः शोचता पातिता मया ।
ततो ऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम् ।। ५.५८.३७ ।।।।
Adhobhage na me drishtih shochata patita maya
Tato drakshamaham bhimam rakshasim salileshayam
58.38
प्रहस्य च महानादमुक्तो ऽहं भीमया तया ।
अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम् ।। ५.५८.३८ ।।।।
Prahasya cha mahanadamukto ham bhimaya taya
Avasthitamasambhrantamidam vakyamashobhanam
58.39
क्वासि यन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः ।
भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम् ।। ५.५८.३९ ।।।।
Kvasi yanta mahakaya kshudhitaya mamepsitah
Bhakshah prinaya me deham chiramaharavarjitam
58.40
बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः ।
आस्य प्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम् ।तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे ।। ५.५८.४० ।।।।
Badhamityeva tam vanim pratyagrihnamaham tatah
Asya pramanadadhikam tasyah kayamapurayam, tasyashchasyam mahadbhimam vardhate mama bhakshane
58.41
न च मां साधु बुबुधे मम वा निकृतं कृतम् ।
। ५.५८.४१ ।।।।
Na cha mam sadhu bubudhe mama va nikritam kritam
58.42
ततो ऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात् ।
तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभःस्थलम् ।। ५.५८.४२ ।।।।
Tato ham vipulam rupam sankshipya nimishantarat
Tasya hridayamadaya prapatami nabhahsthalam
58.43
सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि ।
मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती ।। ५.५८.४३ ।।।।
Sa visrishtabhuja bhima papata lavanambhasi
Maya parvatasankasha nikrittahridaya sati
58.44
श्रृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैः सह ।
राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता ।। ५.५८.४४ ।।।।
Shrrinomi khagatanam cha siddhanam charanaih saha
Rakshasi sinhika bhima kshipram hanumata hata
58.45
तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन् ।
गत्वा चाहं महाध्वानं पश्यामि नगमण्डितम् ।। ५.५८.४५ ।।।।
Tam hatva punarevaham krityamatyayikam smaran
Gatva chaham mahadhvanam pashyami nagamanditam
58.46
दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी ।
अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम् ।प्रविष्टो ऽहमविज्ञातो रक्षोभि र्भीमविक्रमैः ।। ५.५८.४६ ।।।।
Dakshinam tiramudadherlanka yatra cha sa puri
Astam dinakare yate rakshasam nilayam puram, pravishto hamavigyato rakshobhi rbhimavikramaih
58.47
तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा ।
अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः ।। ५.५८.४७ ।।।।
Tatra pravishatashchapi kalpantaghanasannibha
Attahasam vimunchanti nari kapyutthita purah
58.48
जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम् ।
सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम् ।। ५.५८.४८ ।।।।
Jighansantim tatastam tu jvaladagnishiroruham
Savyamushtipraharena parajitya subhairavam
58.49
प्रदोषकाले प्रविशं भीतया ऽहं तयोदितः ।
अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते ।। ५.५८.४९ ।।।।
Pradoshakale pravisham bhitaya ham tayoditah
Aham lankapuri vira nirjita vikramena te
58.50
यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्व रक्षांस्यशेषतः ।
। ५.५८.५० ।।।।
Yasmattasmadvijetasi sarva rakshansyasheshatah
58.51
तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम् ।
रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम् ।। ५.५८.५१ ।।।।
Tatraham sarvaratram tu vichinvan janakatmajam
Ravanantahpuragato na chapashyam sumadhyamam
58.52
ततः सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने ।
शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये ।। ५.५८.५२ ।।।।
Tatah sitamapashyanstu ravanasya niveshane
Shokasagaramasadya na paramupalakshaye
58.53
शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम् ।
काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम् ।। ५.५८.५३ ।।।।
Shochata cha maya drishtam prakarena samavritam
Kanchanena vikrishtena grihopavanamuttamam
58.54
स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम् ।
। ५.५८.५४ ।।।।
Sa prakaramavaplutya pashyami bahupadapam
58.55
अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान् ।
तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम् ।। ५.५८.५५ ।।।।
Ashokavanikamadhye shinshupapadapo mahan
Tamaruhya cha pashyami kanchanam kadalivanam
58.56
अदूरे शिंशुपावृक्षात् पश्यामि वरवर्णिनीम् ।
श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम् ।। ५.५८.५६ ।।।।
Adure shinshupavrikshat pashyami varavarninim
Shyamam kamalapatrakshimupavasakrishananam
58.57
तदेकवासःसंवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम् ।
शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम् ।। ५.५८.५७ ।।।।
Tadekavasahsanvitam rajodhvastashiroruham
Shokasantapadinangim sitam bhartrihite sthitam
58.58
राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम् ।
मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव ।। ५.५८.५८ ।।।।
Rakshasibhirvirupabhih krurabhirabhisanvritam
Mansashonitabhakshabhirvyaghribhirharinimiva
58.59
सामया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ।
एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा ।। ५.५८.५९ ।।।।
Samaya rakshasimadhye tarjyamana muhurmuhuh
Ekavenidhara dina bhartrichintaparayana
58.60
भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पझिनीव हिमागमे ।
रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ।कथंचिन्मृगशावाक्षी तूर्णमासादिता मया ।। ५.५८.६० ।।।।
Bhumishayya vivarnangi pajhiniva himagame
Ravanadvinivrittartha martavyakritanishchaya, kathanchinmrigashavakshi turnamasadita maya
58.61
तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ।
तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः ।। ५.५८.६१ ।।।।
Tam drishtva tadrishim narim ramapatnim yashasvinim
Tatraiva shinshupavrikshe pashyannahamavasthitah
58.62
ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम् ।
शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने ।। ५.५८.६२ ।।।।
Tato halahalashabdam kanchinupuramishritam
Shrinomyadhikagambhiram ravanasya niveshane
58.63
ततो ऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रतिसंहरन् ।
अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः ।। ५.५८.६३ ।।।।
Tato ham paramodvignah svam rupam pratisanharan
Aham tu shinshupavrikshe pakshiva gahane sthitah
58.64
ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः ।
तं देशं समनुप्राप्त यत्र सीता ऽभवत् स्थिता ।। ५.५८.६४ ।।।।
Tato ravanadarashcha ravanashcha mahabalah
Tam desham samanuprapta yatra sita bhavat sthita
58.65
तद् दृष्ट्वा ऽथ वरारोहा सीता रक्षोमहाबलम् ।
सङ्कुच्योरू स्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च ।। ५.५८.६५ ।।।।
Tad drishtva tha vararoha sita rakshomahabalam
Sankuchyoru stanau pinau bahubhyam parirabhya cha
58.66
वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः ।
त्राणं किंचिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम् ।। ५.५८.६६ ।।।।
Vitrastam paramodvignam vikshamanam tatastatah
Tranam kinchidapashyantim vepamanam tapasvinim
58.67
तामुवाच दशग्रीवः सीतां परमदुःखिताम् ।
अवाक्छिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति ।। ५.५८.६७ ।।।।
Tamuvacha dashagrivah sitam paramaduhkhitam
Avakchhirah prapatito bahumanyasva mamiti
58.68
यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते ।
द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव ।। ५.५८.६८ ।।।।
Yadi chettvam tu darpanmam nabhinandasi garvite
Dvau masavantaram site pasyami rudhiram tava
58.69
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।
उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम् ।। ५.५८.६९ ।।।।
Etachchhrutva vachastasya ravanasya duratmanah
Uvacha paramakruddha sita vachanamuttamam
58.70
राक्षसाधम रामस्य भार्यममिततेजसः ।
इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च ।अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव ।। ५.५८.७० ।।।।
Rakshasadhama ramasya bharyamamitatejasah
Ikshvakukulanathasya snusham dasharathasya cha, avachyam vadato jihva katham na patita tava
58.71
किंचिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ ।
अपहृत्यागतः पाप तेनादृष्टो महात्मना ।। ५.५८.७१ ।।।।
Kinchidviryam tavanarya yo mam bharturasannidhau
Apahrityagatah papa tenadrishto mahatmana
58.72
न त्वं रामस्य सदृशो दास्ये ऽप्यस्य न युज्यसे ।
यज्ञीयः सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः ।। ५.५८.७२ ।।।।
Na tvam ramasya sadrisho dasye pyasya na yujyase
Yagyiyah satyavadi cha ranashlaghi cha raghavah
58.73
जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः ।
जज्वाल सहसा कोपच्चितास्थ इव पावकः ।। ५.५८.७३ ।।।।
Janakya parusham vakyamevamukto dashananah
Jajvala sahasa kopachchitastha iva pavakah
58.74
विवर्त्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ।
मैथिलीं हन्तुमारब्धः स्त्रीभिर्हा हा कृतं तदा ।। ५.५८.७४ ।।।।
Vivartya nayane krure mushtimudyamya dakshinam
Maithilim hantumarabdhah stribhirha ha kritam tada
58.75
स्त्रीणां मध्यात् समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ।
वरा मण्डोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः ।। ५.५८.७५ ।।।।
Strinam madhyat samutpatya tasya bharya duratmanah
Vara mandodari nama taya sa pratishedhitah
58.76
उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदानार्दितः ।
सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रम ।। ५.५८.७६ ।।।।
Uktashcha madhuram vanim taya sa madanarditah
Sitaya tava kim karyam mahendrasamavikrama
58.77
देवगन्दर्वकान्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च ।
सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि ।। ५.५८.७७ ।।।।
Devagandarvakanyabhiryakshakanyabhireva cha
Sardham prabho ramasveha sitaya kim karishyasi
58.78
ततस्ताभिः समेताभिर्नारीभिः स महाबलः ।
प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ।। ५.५८.७८ ।।।।
Tatastabhih sametabhirnaribhih sa mahabalah
Prasadya sahasa nito bhavanam svam nishacharah
58.79
याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः ।
सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैः सुदारुणैः ।। ५.५८.७९ ।।।।
Yate tasmin dashagrive rakshasyo vikritananah
Sitam nirbhartsayamasurvakyaih kruraih sudarunaih
58.80
तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी ।
गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम् ।। ५.५८.८० ।।।।
Trinavadbhashitam tasam ganayamasa janaki
Garjitam cha tada tasam sitam prapya nirarthakam
58.81
वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः ।
रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत् ।। ५.५८.८१ ।।।।
Vrithagarjitanishcheshta rakshasyah pishitashanah
Ravanaya shashansustah sitadhyavasitam mahat
58.82
ततस्ताः सहिताः सर्वा विहताशा निरुद्यमाः ।
परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः ।। ५.५८.८२ ।।।।
Tatastah sahitah sarva vihatasha nirudyamah
Parikshipya samantattam nidravashamupagatah
58.83
तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता ।
विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ।। ५.५८.८३ ।।।।
Tasu chaiva prasuptasu sita bhartrihite rata
Vilapya karunam dina prashushocha suduhkhita
58.84
तासां मध्यात् समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत् ।
आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति ।। ५.५८.८४ ।।।।
Tasam madhyat samutthaya trijata vakyamabravit
Atmanam khadata kshipram na sita vinashishyati
58.85
जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च ।
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।। ५.५८.८५ ।।।।
Janakasyatmaja sadhvi snusha dasharathasya cha
Svapno hyadya maya drishto daruno romaharshanah
58.86
रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च ।
। ५.५८.८६ ।।।।
Rakshasam cha vinashaya bharturasya jayaya cha
58.87
अलमस्मात् परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम् ।
अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ।। ५.५८.८७ ।।।।
Alamasmat paritratum raghavadrakshasiganam
Abhiyachama vaidehimetaddhi mama rochate
58.88
यस्या ह्येवंविधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते ।
सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम् ।। ५.५८.८८ ।।।।
Yasya hyevanvidhah svapno duhkhitayah pradrishyate
Sa duhkhairvividhairmukta sukhamapnotyanuttamam
58.89
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ।
। ५.५८.८९ ।।।।
Pranipataprasanna hi maithili janakatmaja
58.90
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता ।
अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः ।। ५.५८.९० ।।।।
Tatah sa hrimati bala bharturvijayaharshita
Avochadyadi tattathyam bhaveyam sharanam hi vah
58.91
तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् ।
चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः ।। ५.५८.९१ ।।।।
Tam chaham tadrishim drishtva sitaya darunam dasham
Chintayamasa vikranto na cha me nirvritam manah
58.92
सम्भाषणाथ च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः ।
इक्ष्वाकूणां हि वशस्तु ततो मम पुरस्कृतः ।। ५.५८.९२ ।।।।
Sambhashanatha cha maya janakyashchintito vidhih
Ikshvakunam hi vashastu tato mama puraskritah
58.93
श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम् ।
प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना ।। ५.५८.९३ ।।।।
Shrutva tu gaditam vacham rajarshiganapujitam
Pratyabhashata mam devi bashpaih pihitalochana
58.94
कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गव ।
का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि ।। ५.५८.९४ ।।।।
Kastvam kena katham cheha prapto vanarapungava
Ka cha ramena te pritistanme shansitumarhasi
58.95
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रवं वचः ।
देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः ।सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः ।। ५.५८.९५ ।।।।
Tasyastadvachanam shrutva hyahamapyabravam vachah
Devi ramasya bhartuste sahayo bhimavikramah, sugrivo nama vikranto vanarendro mahabalah
58.96
तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम् ।
भर्त्रा ऽहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।। ५.५८.९६ ।।।।
Tasya mam viddhi bhrityam tvam hanumantamihagatam
Bhartra ham preshitastubhyam ramenaklishtakarmana
58.97
इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् ।
अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि ।। ५.५८.९७ ।।।।
Idam cha purushavyaghrah shriman dasharathih svayam
Anguliyamabhigyanamadattubhyam yashasvini
58.98
तदिच्छामि त्वया ऽ ऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम् ।
रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम् ।। ५.५८.९८ ।।।।
Tadichchhami tvaya gyaptam devi kim karavanyaham
Ramalakshmanayoh parshvam nayami tvam kimuttaram
58.99
एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी ।
आह रावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति ।। ५.५८.९९ ।।।।
Etachchhrutva viditva cha sita janakanandini
Aha ravanamutsadya raghavo mam nayatviti
58.100
प्रणम्य शिरसा देवीमहमार्यामनिन्दिताम् ।
राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम् ।। ५.५८.१०० ।।।।
Pranamya shirasa devimahamaryamaninditam
Raghavasya manohladamabhigyanamayachisham
58.101
अथ मामब्रवीत् सीता गृह्यतामयमुत्तमः ।
मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते ।। ५.५८.१०१ ।।।।
Atha mamabravit sita grihyatamayamuttamah
Maniryena mahabahu ramastvam bahumanyate
58.102
इत्यक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम् ।
प्रायच्छत् परमोद्विग्ना वाचा मां संदिदेश ह ।। ५.५८.१०२ ।।।।
Ityaktva tu vararoha manipravaramadbhutam
Prayachchhat paramodvigna vacha mam sandidesha ha
58.103
ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यैः समाहितः ।
प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः ।। ५.५८.१०३ ।।।।
Tatastasyai pranamyaham rajaputryaih samahitah
Pradakshinam parikramamihabhyudgatamanasah
58.104
उत्तरं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया ।
हनुमन् मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे ।। ५.५८.१०४ ।।।।
Uttaram punarevedam nishchitya manasa taya
Hanuman mama vrittantam vaktumarhasi raghave
58.105
यथा श्रुत्वैव नचिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।
सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु ।। ५.५८.१०५ ।।।।
Yatha shrutvaiva nachirattavubhau ramalakshmanau
Sugrivasahitau viravupeyatam tatha kuru
58.106
यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम ।
न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये सा ऽहमनाथवत् ।। ५.५८.१०६ ।।।।
Yadyanyatha bhavedetaddvau masau jivitam mama
Na mam drakshyati kakutstho mriye sa hamanathavat
58.107
तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत ।
उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम् ।। ५.५८.१०७ ।।।।
Tachchhrutva karunam vakyam krodho mamabhyavartata
Uttaram cha maya drishtam karyasheshamanantaram
58.108
ततो ऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः ।
युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे ।। ५.५८.१०८ ।।।।
Tato vardhata me kayastada parvatasannibhah
Yuddhakankshi vanam tachcha vinashayitumarabhe
58.109
तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम् ।
प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः ।। ५.५८.१०९ ।।।।
Tadbhagnam vanashandam tu bhrantatrastamrigadvijam
Pratibuddha nirikshante rakshasyo vikritananah
58.110
मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः ।
ताः समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे ।। ५.५८.११० ।।।।
Mam cha drishtva vane tasmin samagamya tatastatah
Tah samabhyagatah kshipram ravanayachachakshire
58.111
राजन् वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना ।
वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल ।। ५.५८.१११ ।।।।
Rajan vanamidam durgam tava bhagnam duratmana
Vanarena hyavigyaya tava viryam mahabala
58.112
दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः ।
वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथा ऽसौ विलयं व्रजेत् ।। ५.५८.११२ ।।।।
Durbuddhestasya rajendra tava vipriyakarinah
Vadhamagyapaya kshipram yatha sau vilayam vrajet
58.113
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः ।
राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः ।। ५.५८.११३ ।।।।
Tachchhrutva rakshasendrena visrishta bhrishadurjayah
Rakshasah kinkara nama ravanasya manonugah
58.114
तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम् ।
मया तस्मिन् वनोद्देशे परिघेण निषूदितम् ।। ५.५८.११४ ।।।।
Teshamashitisahasram shulamudgarapaninam
Maya tasmin vanoddeshe parighena nishuditam
58.115
तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः ।
निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे ।। ५.५८.११५ ।।।।
Tesham tu hatashesha ye te gatva laghuvikramah
Nihatam cha mahatsainyam ravanayachachakshire
58.116
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम् ।
तत्रस्थान् राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः ।ललामभूतो लङ्कायाः स वै विध्वंसितो मया ।। ५.५८.११६ ।।।।
Tato me buddhirutpanna chaityaprasadamakramam
Tatrasthan rakshasan hatva shatam stambhena vai punah, lalamabhuto lankayah sa vai vidhvansito maya
58.117
ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत् ।
राक्षसैर्बहुभिः सार्धं घोररूपैर्भयानकैः ।। ५.५८.११७ ।।।।
Tatah prahastasya sutam jambumalinamadishat
Rakshasairbahubhih sardham ghorarupairbhayanakaih
58.118
तमहं बलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् ।
परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम् ।। ५.५८.११८ ।।५.५८.११७ ।।।।
Tamaham balasampannam rakshasam ranakovidam
Parighenatighorena sudayami sahanugam
58.119
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्रान् महाबलान् ।
। ५.५८.११९ ।।म् ।। ५.५८.११८ ।।५.५८.११७ ।।।।
Tachchhrutva rakshasendrastu mantriputran mahabalan
, M
58.120
पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः ।
परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम् ।। ५.५८.१२० ।।११७ ।।।।
Padatibalasampannan preshayamasa ravanah
Parighenaiva tan sarvannayami yamasadanam
58.121
मन्त्रिपुत्रान् हताञ्छ्रुत्वा समरे लघुविक्रमान् ।
पञ्च सेनाग्रगाञ्छूरान् प्रेषयमास रावणः ।। ५.५८.१२१ ।।।।
Mantriputran hatanchhrutva samare laghuvikraman
Pancha senagraganchhuran preshayamasa ravanah
58.122
तानहं सहसैन्यान् वै सर्वानेवाभ्यसूदयम् ।
ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम् ।। ५.५८.१२२ ।।।।
Tanaham sahasainyan vai sarvanevabhyasudayam
Tatah punardashagrivah putramaksham mahabalam
58.123
बहुभी राक्षसैः सार्धं प्रेषयामास रावणः ।
तं तु मन्दोदरीपुत्रं कुमारं रणपण्डितम् ।। ५.५८.१२३ ।।।।
Bahubhi rakshasaih sardham preshayamasa ravanah
Tam tu mandodariputram kumaram ranapanditam
58.124
सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान् ।
चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ।तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः ।। ५.५८.१२४ ।।।।
Sahasa kham samutkrantam padayoshcha grihitavan
Charmasinam shatagunam bhramayitva vyapeshayam, tamakshamagatam bhagnam nishamya sa dashananah
58.125
तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणः सुतम् ।
व्यादिदेश सुसंक्रुद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम् ।। ५.५८.१२५ ।।।।
Tata indrajitam nama dvitiyam ravanah sutam
Vyadidesha susankruddho balinam yuddhadurmadam
58.126
तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम् ।
नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम् ।। ५.५८.१२६ ।।।।
Tachchapyaham balam sarvam tam cha rakshasapungavam
Nashtaujasam rane kritva param harshamupagamam
58.127
महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः ।
प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः ।। ५.५८.१२७ ।।।।
Mahatapi mahabahuh pratyayena mahabalah
Preshito ravanenaiva saha virairmadotkataih
58.128
सो ऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वबलं चावमर्दितम् ।
ब्राह्मेणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्चातिवेगितः ।। ५.५८.१२८ ।।।।
So vishahyam hi mam buddhva svabalam chavamarditam
Brahmenastrena sa tu mam prabadhnachchativegitah
58.129
रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ।
रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन् ।। ५.५८.१२९ ।।।।
Rajjubhishchabhibadhnanti tato mam tatra rakshasah
Ravanasya samipam cha grihitva mamupanayan
58.130
दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ।
पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम् ।। ५.५८.१३० ।।।।
Drishtva sambhashitashchaham ravanena duratmana
Prishtashcha lankagamanam rakshasanam cha tam vadham
58.131
तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम् ।
। ५.५८.१३१ ।।।।
Tatsarvam cha maya tatra sitarthamiti jalpitam
58.132
अस्याहं दर्शनाकांक्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो ।
मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम् ।। ५.५८.१३२ ।।।।
Asyaham darshanakankshi praptastvadbhavanam vibho
Marutasyaurasah putro vanaro hanumanaham
58.133
रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम् ।
सो ऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः ।। ५.५८.१३३ ।।।।
Ramadutam cha mam viddhi sugrivasachivam kapim
So ham dutyena ramasya tvatsakashamihagatah
58.134
सुग्रीवश्च महातेजाः स त्वां कुशलमब्रवीत् ।
धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च ।। ५.५८.१३४ ।।।।
Sugrivashcha mahatejah sa tvam kushalamabravit
Dharmarthakamasahitam hitam pathyamuvacha cha
58.135
वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे ।
राघवो रणविक्रान्तो मित्रत्वं समुपागतः ।। ५.५८.१३५ ।।।।
Vasato rishyamuke me parvate vipuladrume
Raghavo ranavikranto mitratvam samupagatah
58.136
तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता ।
तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया ।। ५.५८.१३६ ।।।।
Tena me kathitam ragya bharya me rakshasa hrita
Tatra sahayyamasmakam karyam sarvatmana tvaya
58.137
मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति ।
तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि ।। ५.५८.१३७ ।।।।
Maya cha kathitam tasmai valinashcha vadham prati
Tatra sahayyahetorme samayam kartumarhasi
58.138
वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः ।
चक्रे ऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवः सहलक्ष्मणः ।। ५.५८.१३८ ।।।।
Valina hritarajyena sugrivena mahaprabhuh
Chakre gnisakshikam sakhyam raghavah sahalakshmanah
58.139
तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे ।
वानराणां महाराजः कृतः स प्लवता प्रभुः ।। ५.५८.१३९ ।।।।
Tena valinamutpatya sharenaikena sanyuge
Vanaranam maharajah kritah sa plavata prabhuh
58.140
तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह ।
तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ।क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च ।। ५.५८.१४० ।।।।
Tasya sahayyamasmabhih karyam sarvatmana tviha
Tena prasthapitastubhyam samipamiha dharmatah, kshipramaniyatam sita diyatam raghavaya cha
58.141
यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव ।
। ५.५८.१४१ ।।
Yavanna harayo vira vidhamanti balam tava
58.142
तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ।
वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा ।देवतानां सकाशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ।। ५.५८.१४२ ।।।।
Tena prasthapitastubhyam samipamiha dharmatah
Vanaranam prabhavo hi na kena viditah pura, devatanam sakasham cha ye gachchhanti nimantritah
58.143
इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया ।
मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव ।। ५.५८.१४३ ।।।।
Iti vanararajastvamahetyabhihito maya
Mamaikshata tatah kruddhashchakshusha pradahanniva
58.144
तेन वध्यो ऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा ।
मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना ।। ५.५८.१४४ ।।।।
Tena vadhyo hamagyapto rakshasa raudrakarmana
Matprabhavamavigyaya ravanena duratmana
58.145
ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः ।
तेन राक्षसराजो ऽसौ याचितो मम कारणात् ।। ५.५८.१४५ ।।।।
Tato vibhishano nama tasya bhrata mahamatih
Tena rakshasarajo sau yachito mama karanat
58.146
नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः ।
राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया ।। ५.५८.१४६ ।।।।
Naivam rakshasashardula tyajyatamesha nishchayah
Rajashastravyapeto hi margah sansevyate tvaya
58.147
दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस ।
दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना ।। ५.५८.१४७ ।।।।
Dutavadhya na drishta hi rajashastreshu rakshasa
Dutena veditavyam cha yathartham hitavadina
58.148
सुमहत्यपराधे ऽपि दूतस्यातुलविक्रम ।
विरूपकरणं दृष्टं न वधो ऽस्तीति शास्त्रतः ।। ५.५८.१४८ ।।।।
Sumahatyaparadhe pi dutasyatulavikrama
Virupakaranam drishtam na vadho stiti shastratah
58.149
विभीषणेनैवमुक्तो रावणः संदिदेश तान् ।
राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति ।। ५.५८.१४९ ।।।।
Vibhishanenaivamukto ravanah sandidesha tan
Rakshasanetadevasya langulam dahyatamiti
58.150
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा पुच्छं समन्ततः ।
वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः ।। ५.५८.१५० ।।।।
Tatastasya vachah shrutva puchchham samantatah
Veshtitam shanavalkaishcha jirnaih karpasajaih pataih
58.151
राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः ।
तदा ऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्तः काष्ठमुष्टिभिः ।बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः ।। ५.५८.१५१ ।।।।
Rakshasah siddhasannahastataste chandavikramah
Tada dahyanta me puchchham nighnantah kashthamushtibhih, baddhasya bahubhih pashairyantritasya cha rakshasaih
58.152
ततस्ते राक्षसाः शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम् ।
अघोषयन् राजमार्गे नगरद्वारमागताः ।। ५.५८.१५२ ।।ः ।ततो ऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः ।। ५.५८.१५३ ।।
Tataste rakshasah shura baddham mamagnisanvritam
Aghoshayan rajamarge nagaradvaramagatah, h, tato ham sumahadrupam sankshipya punaratmanah
58.153
राजमार्गे नगरद्वारमागताः ।
। ५.५८.१५२ ।।
Rajamarge nagaradvaramagatah
58.154
ः ।
विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः ।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम् ।ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम् ।। ५.५८.१५४ ।।।।
H
Vimochayitva tam bandham prakritisthah sthitah punah, ayasam parigham grihya tani rakshansyasudayam, tatastannagaradvaram vegenaplutavanaham
58.155
पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम् ।
दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः ।। ५.५८.१५५ ।।।।
Puchchhena cha pradiptena tam purim sattagopuram
Dahamyahamasambhranto yugantagniriva prajah
58.156
विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।
लङ्कायां कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ।। ५.५८.१५६ ।।।।
Vinashta janaki vyaktam na hyadagdhah pradrishyate
Lankayam kashchiduddeshah sarva bhasmikrita puri
58.157
दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः ।
रामस्य हि महत् कार्यं मयेदं वितथीकृतम् ।। ५.५८.१५७ ।।।।
Dahata cha maya lankam dagdha sita na sanshayah
Ramasya hi mahat karyam mayedam vitathikritam
58.158
इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः ।
। ५.५८.१५८ ।।।।
Iti shokasamavishtashchintamahamupagatah
58.159
अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् ।
जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिताम् ।। ५.५८.१५९ ।।।।
Athaham vachamashrausham charananam shubhaksharam
Janaki na cha dagdheti vismayodantabhashitam
58.160
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम् ।
अदग्द्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता ।। ५.५८.१६० ।।।।
Tato me buddhirutpanna shrutva tamadbhutam giram
Adagddha janakityevam nimittaishchopalakshita
58.161
दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः ।
हृदयं च प्रहृष्टं मे वाताः सुरभिगन्धिनः ।। ५.५८.१६१ ।।।।
Dipyamane tu langule na mam dahati pavakah
Hridayam cha prahrishtam me vatah surabhigandhinah
58.162
तैर्निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।
ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः ।। ५.५८.१६२ ।।।।
Tairnimittaishcha drishtarthaih karanaishcha mahagunaih
Rishivakyaishcha siddharthairabhavam hrishtamanasah
58.163
पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः ।
। ५.५८.१६३ ।।।।
Punardrishtva cha vaidehim visrishtashcha taya punah
58.164
ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः ।
प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्दर्शनकाङ्क्षया ।। ५.५८.१६४ ।।।।
Tatah parvatamasadya tatrarishtamaham punah
Pratiplavanamarebhe yushmaddarshanakankshaya
58.165
ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम् ।
पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह ।। ५.५८.१६५ ।।।।
Tatah pavanachandrarkasiddhagandharvasevitam
Panthanamahamakramya bhavato drishtavaniha
58.166
राघवस्य प्रभावेन भवतां चैव तेजसा ।
सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्टितम् ।। ५.५८.१६६ ।।।।
Raghavasya prabhavena bhavatam chaiva tejasa
Sugrivasya cha karyartham maya sarvamanushtitam
58.167
एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम् ।
अत्र यन्न कृतं शेषं तत्सर्वं क्रियतामिति ।। ५.५८.१६७ ।।
Etatsarvam maya tatra yathavadupapaditam
Atra yanna kritam shesham tatsarvam kriyatamiti