UtshovSarga 57
57.1
सचन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम् ।
तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम् ।। 5.57.1 ।।।।
Sachandrakumudam ramyam sarkakarandavam shubham
Tishyashravanakadambamabhrashaivalashadvalam
57.2
पुलर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम् ।
ऐरावतमहाद्वीपं स्वातीहंसविलोलितम् ।। 5.57.2 ।।।।
Pularvasumahaminam lohitangamahagraham
Airavatamahadvipam svatihansavilolitam
57.3
वातसङ्घातजातोर्मिचन्द्रांशुशिशिराम्बुमत् ।
भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम् ।। 5.57.3 ।।।।
Vatasanghatajatormichandranshushishirambumat
Bhujangayakshagandharvaprabuddhakamalotpalam
57.4
हनुमान् मारुतगतिर्महानौरिव सागरम् ।
अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।। 5.57.4 ।।।।
Hanuman marutagatirmahanauriva sagaram
Aparamaparishrantah pupluve gaganarnavam
57.5
ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन् ।
हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम् ।। 5.57.5 ।।।।
Grasamana ivakasham taradhipamivollikhan
Haranniva sanakshatram gaganam sarkamandalam
57.6
मारुतस्यात्मजः श्रीमान् कपिर्व्योमचरो महान् ।
हनुमान् मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति ।। 5.57.6 ।।।।
Marutasyatmajah shriman kapirvyomacharo mahan
Hanuman meghajalani vikarshanniva gachchhati
57.7
पाण्डरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च ।
हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे ।। 5.57.7 ।।।।
Pandararunavarnani nilamanjishthakani cha
Haritarunavarnani mahabhrani chakashire
57.8
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ।
प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते ।। 5.57.8 ।।।।
Pravishannabhrajalani nishpatanshcha punah punah
Prachchhannashcha prakashashcha chandrama iva lakshyate
57.9
विविधाभ्रघनापन्नगोचरो धवलाम्बरः ।
दृश्यादृश्यतनुर्वीरस्तदा चन्द्रायते ऽम्बरे ।। 5.57.9 ।।।।
Vividhabhraghanapannagocharo dhavalambarah
Drishyadrishyatanurvirastada chandrayate mbare
57.10
तार्क्ष्यायमाणो गगने बभासे वायुनन्दनः ।
दारयन् मेघवृन्दानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ।। 5.57.10 ।।।।
Tarkshyayamano gagane babhase vayunandanah
Darayan meghavrindani nishpatanshcha punah punah
57.11
नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः ।
प्रवरान् राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः ।। 5.57.11 ।।।।
Nadannadena mahata meghasvanamahasvanah
Pravaran rakshasan hatva nama vishravya chatmanah
57.12
आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम् ।
अर्दयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च ।। 5.57.12 ।।।।
Akulam nagarim kritva vyathayitva cha ravanam
Ardayitva balam ghoram vaidehimabhivadya cha
57.13
आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम् ।
। 5.57.13 ।।।।
Ajagama mahatejah punarmadhyena sagaram
57.14
पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान् ।
ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगो ऽभ्युपागतः ।। 5.57.14 ।।।।
Parvatendram sunabham cha samupasprishya viryavan
Jyamukta iva naracho mahavego bhyupagatah
57.15
स किंचिदनुसंप्राप्तः समालोक्य महागिरिम् ।
महेन्द्रमेघसङ्काशं ननाद हरिपुङ्गवः ।। 5.57.15 ।।।।
Sa kinchidanusampraptah samalokya mahagirim
Mahendrameghasankasham nanada haripungavah
57.16
स पूरयामास कपिर्दिशो दश समन्ततः ।
नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः ।। 5.57.16 ।।।।
Sa purayamasa kapirdisho dasha samantatah
Nadannadena mahata meghasvanamahasvanah
57.17
स तं देशमनुप्राप्तः सुहृद्दर्शनलालसः ।
ननाद हरिशाद्रूलो लाङ्गूलं चाप्यकम्पयत् ।। 5.57.17 ।।।।
Sa tam deshamanupraptah suhriddarshanalalasah
Nanada harishadrulo langulam chapyakampayat
57.18
तस्य नानद्यमानस्य सुपर्णचरिते पथि ।
फलतीवास्य घोषेण गगनं सार्कमण्डलम् ।। 5.57.18 ।।।।
Tasya nanadyamanasya suparnacharite pathi
Phalativasya ghoshena gaganam sarkamandalam
57.19
ये तु तत्रोत्तरे तीरे समुद्रस्य महाबलाः ।
पूर्वं संविष्ठिताः शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः ।। 5.57.19 ।।।।
Ye tu tatrottare tire samudrasya mahabalah
Purvam sanvishthitah shura vayuputradidrikshavah
57.20
महतो वायुनुन्नस्य तोयदस्येव गर्जितम् ।
शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः ।। 5.57.20 ।।।।
Mahato vayununnasya toyadasyeva garjitam
Shushruvuste tada ghoshamuruvegam hanumatah
57.21
ते दीनमनसः सर्वे शुश्रुवुः काननौकसः ।
वानरेन्द्रस्य निर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम् ।। 5.57.21 ।।।।
Te dinamanasah sarve shushruvuh kananaukasah
Vanarendrasya nirghosham parjanyaninadopamam
57.22
निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः ।
बभूवुरुत्सुकाः सर्वे सुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः ।। 5.57.22 ।।।।
Nishamya nadato nadam vanaraste samantatah
Babhuvurutsukah sarve suhriddarshanakankshinah
57.23
जाम्बवान् स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः ।
उपामन्त्र्य हरीन् सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ।। 5.57.23 ।।।।
Jambavan sa harishreshthah pritisanhrishtamanasah
Upamantrya harin sarvanidam vachanamabravit
57.24
सर्वथा कृतकार्यो ऽसौ हनूमान्नात्र संशयः ।
न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत् ।। 5.57.24 ।।।।
Sarvatha kritakaryo sau hanumannatra sanshayah
Na hyasyakritakaryasya nada evanvidho bhavet
57.25
तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः ।
निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुस्ततस्ततः ।। 5.57.25 ।।।।
Tasya bahuruvegam cha ninadam cha mahatmanah
Nishamya harayo hrishtah samutpetustatastatah
57.26
ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च ।
प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः ।। 5.57.26 ।।।।
Te nagagrannagagrani shikharachchhikharani cha
Prahrishtah samapadyanta hanumantam didrikshavah
57.27
ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखाः सुविष्ठिताः ।
वासांसीव प्रशाखाश्च समाविध्यन्त वानराः ।। 5.57.27 ।।।।
Te pritah padapagreshu grihya shakhah suvishthitah
Vasansiva prashakhashcha samavidhyanta vanarah
57.28
गिरिगह्वरसंलीनो यथा गर्जति मारुतः ।
एवं जगर्ज बलवान् हनूमान् मारुतात्मजः ।। 5.57.28 ।।।।
Girigahvarasanlino yatha garjati marutah
Evam jagarja balavan hanuman marutatmajah
57.29
तमभ्रघनसङ्काशमापतन्तं महाकपिम् ।
दृष्ट्वा ते वानराः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा ।। 5.57.29 ।।।।
Tamabhraghanasankashamapatantam mahakapim
Drishtva te vanarah sarve tasthuh pranjalayastada
57.30
ततस्तु वेगवांस्तस्य गिरेर्गिरिनिभः कपिः ।
निपपात महेन्द्रस्य शिखरे पादपाकुले ।। 5.57.30 ।।।।
Tatastu vegavanstasya girergirinibhah kapih
Nipapata mahendrasya shikhare padapakule
57.31
हर्षेणापूर्यमाणो ऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे ।
छिन्नपक्ष इवाकाशात् पपात धरणीधरः ।। 5.57.31 ।।।।
Harshenapuryamano sau ramye parvatanirjhare
Chhinnapaksha ivakashat papata dharanidharah
57.32
ततस्ते प्रीतमनसः सर्वे वानरपुङ्गवाः ।
हनूमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे ।परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः ।। 5.57.32 ।।।।
Tataste pritamanasah sarve vanarapungavah
Hanumantam mahatmanam parivaryopatasthire, parivarya cha te sarve param pritimupagatah
57.33
प्रहृष्टवदनाः सर्वे तमरोगमुपागतम् ।
उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च ।प्रत्यर्चयन् हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम् ।। 5.57.33 ।।।।
Prahrishtavadanah sarve tamarogamupagatam
Upayanani chadaya mulani cha phalani cha, pratyarchayan harishreshtham harayo marutatmajam
57.34
हनुमांस्तु गुरून् वृद्धान् जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा ।
कुमारमङ्गदं चैव सो ऽवन्दत महाकपिः ।। 5.57.34 ।।।।
Hanumanstu gurun vriddhan jambavatpramukhanstada
Kumaramangadam chaiva so vandata mahakapih
57.35
स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः ।
दृष्टा सीतेति विक्रान्तः संक्षेपेण न्यवेदयत् ।। 5.57.35 ।।।।
Sa tabhyam pujitah pujyah kapibhishcha prasaditah
Drishta siteti vikrantah sankshepena nyavedayat
57.36
निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनः सुतम् ।
रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा ।। 5.57.36 ।।।।
Nishasada cha hastena grihitva valinah sutam
Ramaniye vanoddeshe mahendrasya girestada
57.37
हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान् वानरर्षभान् ।
। 5.57.37 ।।।।
Hanumanabraviddhrishtastada tan vanararshabhan
57.38
अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा ।
रक्ष्यमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता ।। 5.57.38 ।।।।
Ashokavanikasanstha drishta sa janakatmaja
Rakshyamana sughorabhi rakshasibhiranindita
57.39
एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा ।
उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा ।। 5.57.39 ।।।।
Ekavenidhara bala ramadarshanalalasa
Upavasaparishranta jatila malina krisha
57.40
ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम् ।
निशम्य मारुतेः सर्वे मुदिता वानरा भवन् ।। 5.57.40 ।।।।
Tato drishteti vachanam maharthamamritopamam
Nishamya maruteh sarve mudita vanara bhavan
57.41
क्ष्वेलन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः ।
चक्रुः किलिकिलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे ।। 5.57.41 ।।।।
Kshvelantyanye nadantyanye garjantyanye mahabalah
Chakruh kilikilamanye pratigarjanti chapare
57.42
केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः ।
अञ्चिता यतदीर्घाणि लांगूलानि प्रविव्यधुः ।। 5.57.42 ।।।।
Kechiduchchhritalangulah prahrishtah kapikunjarah
Anchita yatadirghani langulani pravivyadhuh
57.43
अपरे च हनूमन्तं वानरा वारणोपमम् ।
आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यः संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः ।। 5.57.43 ।।।।
Apare cha hanumantam vanara varanopamam
Aplutya girishringebhyah sansprishanti sma harshitah
57.44
उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तमथाब्रवीत् ।
सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वचनमुत्तमम् ।। 5.57.44 ।।।।
Uktavakyam hanumantamangadastamathabravit
Sarvesham hariviranam madhye vachanamuttamam
57.45
सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित् समो वानर विद्यते ।
यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः ।। 5.57.45 ।।।।
Sattve virye na te kashchit samo vanara vidyate
Yadavaplutya vistirnam sagaram punaragatah
57.46
अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो धृतिः ।
दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी ।। 5.57.46 ।।।।
Aho svamini te bhaktiraho viryamaho dhritih
Dishtya drishta tvaya devi ramapatni yashasvini
57.47
दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थः शोकं सीतावियोगजम् ।
ततो ऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः ।। 5.57.47 ।।।।
Dishtya tyakshyati kakutsthah shokam sitaviyogajam
Tato ngadam hanumantam jambavantam cha vanarah
57.48
परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः शिलाः ।
श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः ।। 5.57.48 ।।।।
Parivarya pramudita bhejire vipulah shilah
Shrotukamah samudrasya langhanam vanarottamah
57.49
दर्शनं चापि लङ्कायाः सीताया रावणस्य च ।
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे हनुमद्वदनोन्मुखाः ।। 5.57.49 ।।।।
Darshanam chapi lankayah sitaya ravanasya cha
Tasthuh pranjalayah sarve hanumadvadanonmukhah
57.50
तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर्बहुभिर्वृतः ।
उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा ।। 5.57.50 ।।।।
Tasthau tatrangadah shriman vanarairbahubhirvritah
Upasyamano vibudhairdivi devapatiryatha
57.51
हनूमता कीर्तिमता यशस्विना तथा ऽङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना ।
मुदा तदाध्यासितमुन्नतं महन्महीधराग्रं ज्वलितं श्रिया ऽभवत् ।। 5.57.51 ।।
Hanumata kirtimata yashasvina tatha ngadenangadabaddhabahuna
Muda tadadhyasitamunnatam mahanmahidharagram jvalitam shriya bhavat