UtshovSarga 50
50.1
तम् शब्दम् अवसुप्तस्य जटायुः अथ शुश्रुवे ।
निरैक्षत् रावणम् क्षिप्रम् वैदेहीम् च ददर्श सः ॥३-५०-१॥
Tam shabdam avasuptasya jatayuh atha shushruve
Niraikshat ravanam kshipram vaidehim cha dadarsha sah
50.2
ततः पर्वत शृंग आभः तीक्ष्ण तुण्डः खग उत्तमः ।
वनस्पति गतः श्रीमान् व्याजहार शुभाम् गिरम् ॥३-५०-२॥
Tatah parvata shringa abhah tikshna tundah khaga uttamah
Vanaspati gatah shriman vyajahara shubham giram
50.3
दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्य संश्रयः ।
भ्रातः सः त्वम् निन्दितम् कर्म कर्तुम् न अर्हसि संप्रताम् ॥३-५०-३॥
Dashagriva sthito dharme purane satya sanshrayah
Bhratah sah tvam ninditam karma kartum na arhasi sampratam
50.4
जटायुः नाम नाम्ना अहम् गृध्र राजो महाबलः ।
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्र वरुण उपमः ॥३-५०-४॥
Jatayuh nama namna aham gridhra rajo mahabalah
Raja sarvasya lokasya mahendra varuna upamah
50.5
लोकानाम् च हिते युक्तो रामो दशरथ आत्मजः ।
तस्य एषा लोक नाथस्य धर्म पत्नी यशस्विनी ॥३-५०-५॥
Lokanam cha hite yukto ramo dasharatha atmajah
Tasya esha loka nathasya dharma patni yashasvini
50.6
सीता नाम वरारोहा याम् त्वम् हर्तुम् इह इच्छसि ।
कथम् राजा स्थितो धर्मे पर दारान् परामृशेत् ॥३-५०-६॥
Sita nama vararoha yam tvam hartum iha ichchhasi
Katham raja sthito dharme para daran paramrishet
50.7
रक्षणीया विशेषेण राज दारा महाबलः ।
निवर्तय गतिम् नीचाम् पर दार अभिमर्शनात् ॥३-५०-७॥
Rakshaniya visheshena raja dara mahabalah
Nivartaya gatim nicham para dara abhimarshanat
50.8
न तत् समाचरेत् धीरो यत् परो अस्य विगर्हयेत् ।
यथा आत्मनः तथा अन्येषाम् दारा रक्ष्या विमर्शनात् ॥३-५०-८॥
Na tat samacharet dhiro yat paro asya vigarhayet
Yatha atmanah tatha anyesham dara rakshya vimarshanat
50.9
अर्थम् वा यदि वा कामम् शिष्टाः शास्त्रेषु अनागतम् ।
व्यवस्यन्ति अनु राजानम् धर्मम् पौलस्त्य नंदन ॥३-५०-९॥
Artham va yadi va kamam shishtah shastreshu anagatam
Vyavasyanti anu rajanam dharmam paulastya nandana
50.10
राजा धर्मः च कामः च द्रव्याणाम् च उत्तमो निधिः ।
धर्मः शुभम् वा पापम् वा राज मूलम् प्रवर्तते ॥३-५०-१०॥
Raja dharmah cha kamah cha dravyanam cha uttamo nidhih
Dharmah shubham va papam va raja mulam pravartate
50.11
पाप स्वभावः चपलः कथम् त्वम् रक्षसाम् वर ।
ऐश्वर्यम् अभिसंप्राप्तो विमानम् इव दुष्कृती ॥३-५०-११॥
Papa svabhavah chapalah katham tvam rakshasam vara
Aishvaryam abhisamprapto vimanam iva dushkriti
50.12
काम स्वभावो यः सः असौ न शक्यः तम् प्रमार्जितुम् ।
न हि दुष्ट आत्मनाम् आर्यम् आवसति आलये चिरम् ॥३-५०-१२॥
Kama svabhavo yah sah asau na shakyah tam pramarjitum
Na hi dushta atmanam aryam avasati alaye chiram
50.13
विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः ।
न अपराध्यति धर्मात्मा कथम् तस्य अपराध्यसि ॥३-५०-१३॥
Vishaye va pure va te yada ramo mahabalah
Na aparadhyati dharmatma katham tasya aparadhyasi
50.14
यदि शूर्पणखा हेतोः जनस्थान गतः खरः ।
अतिवृत्तो हतः पूर्वम् रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥३-५०-१४॥
Yadi shurpanakha hetoh janasthana gatah kharah
Ativritto hatah purvam ramena aklishta karmana
50.15
अत्र ब्रूहि यथा तत्त्वम् को रामस्य व्यतिक्रमः ।
यस्य त्वम् लोक नाथस्य हृत्वा भार्याम् गमिष्यसि ॥३-५०-१५॥
Atra bruhi yatha tattvam ko ramasya vyatikramah
Yasya tvam loka nathasya hritva bharyam gamishyasi
50.16
क्षिप्रम् विसृज वैदेहीम् मा त्वा घोरेण चक्षुषा ।
दहेत् दहनभूतेन वृत्रम् इन्द्र अशनिः यथा ॥३-५०-१६॥
Kshipram visrija vaidehim ma tva ghorena chakshusha
Dahet dahanabhutena vritram indra ashanih yatha
50.17
सर्पम् आशीविषम् बद्ध्वा वस्त्र अन्ते न अवबुध्यसे ।
ग्रीवायाम् प्रतिमुक्तम् च काल पाशम् न पश्यसि ॥३-५०-१७॥
Sarpam ashivisham baddhva vastra ante na avabudhyase
Grivayam pratimuktam cha kala pasham na pashyasi
50.18
स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरम् न अवसादयेत् ।
तत् अन्नम् अपि भोक्तव्यम् जीर्यते यत् अनामयम् ॥३-५०-१८॥
Sa bharah saumya bhartavyo yo naram na avasadayet
Tat annam api bhoktavyam jiryate yat anamayam
50.19
यत् कृत्वा न भवेत् धर्मो न कीर्तिः न यशः ध्रुवम् ।
शरीरस्य भवेत् खेदः कः तत् कर्म समाचरेत् ॥३-५०-१९॥
Yat kritva na bhavet dharmo na kirtih na yashah dhruvam
Sharirasya bhavet khedah kah tat karma samacharet
50.20
षष्टि वर्ष सहस्राणि जातस्य मम रावण ।
पितृ पैतामहम् राज्यम् यथावत् अनुतिष्ठतः ॥३-५०-२०॥
Shashti varsha sahasrani jatasya mama ravana
Pitri paitamaham rajyam yathavat anutishthatah
50.21
वृद्धो अहम् त्वम् युवा धन्वी स रथः कवची शरी ।
न च अपि आदाय कुशली वैदेहीम् न गमिष्यसि ॥३-५०-२१॥
Vriddho aham tvam yuva dhanvi sa rathah kavachi shari
Na cha api adaya kushali vaidehim na gamishyasi
50.22
न शक्तः त्वम् बलात् हर्तुम् वैदेहीम् मम पश्यतः ।
हेतुभिः न्याय संयुक्तैः ध्रुवाम् वेद श्रुतीम् इव ॥३-५०-२२॥
Na shaktah tvam balat hartum vaidehim mama pashyatah
Hetubhih nyaya sanyuktaih dhruvam veda shrutim iva
50.23
युध्यस्व यदि शूरो असि मुहूर्तम् तिष्ठ रावण ।
शयिष्यसे हतो भूमौ यथा पूर्वम् खरः तथा ॥३-५०-२३॥
Yudhyasva yadi shuro asi muhurtam tishtha ravana
Shayishyase hato bhumau yatha purvam kharah tatha
50.24
असकृत् संयुगे येन निहता दैत्य दानवाः ।
न चिरात् चीर वासाः त्वाम् रामो युधि वधिष्यति ॥३-५०-२४॥
Asakrit sanyuge yena nihata daitya danavah
Na chirat chira vasah tvam ramo yudhi vadhishyati
50.25
किम् नु शक्यम् मया कर्तुम् गतौ दूरम् नृप आत्मजौ ।
क्षिप्रम् त्वम् नश्यसे नीच तयोः भीतो न संशयः ॥३-५०-२५॥
Kim nu shakyam maya kartum gatau duram nripa atmajau
Kshipram tvam nashyase nicha tayoh bhito na sanshayah
50.26
न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभाम् इमाम् ।
सीताम् कमल पत्र अक्षीम् रामस्य महषीम् प्रियाम् ॥३-५०-२६॥
Na hi me jivamanasya nayishyasi shubham imam
Sitam kamala patra akshim ramasya mahashim priyam
50.27
अवश्यम् तु मया कार्यम् प्रियम् तस्य महात्मनः ।
जीवितेन अपि रामस्य तथा दशरथस्य च ॥३-५०-२७॥
Avashyam tu maya karyam priyam tasya mahatmanah
Jivitena api ramasya tatha dasharathasya cha
50.28
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तम् पश्य रावण ।
वृन्तात् इव फलम् त्वाम् तु पातयेयम् रथ उत्तमात् ।युद्ध आतिथ्यम् प्रदास्यामि यथा प्राणम् निशा चर ॥३-५०-२८॥
Tishtha tishtha dashagriva muhurtam pashya ravana
Vrintat iva phalam tvam tu patayeyam ratha uttamat, yuddha atithyam pradasyami yatha pranam nisha chara