UtshovSarga 115
115.1
ततो निक्षिप्य मातऽः स अयोध्यायां दृढव्रतः ।
भरतः शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत् ॥ २.११५.१॥
Tato nikshipya matah sa ayodhyayam dridhavratah
Bharatah shokasantapto gurunidamathabravit
115.2
नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रये ऽद्य वः ।
तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥ २.११५.२॥
Nandigramam gamishyami sarvanamantraye dya vah
Tatra duhkhamidam sarvam sahishye raghavam vina
115.3
गतश्च हि दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम ।
रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥ २.११५.३॥
Gatashcha hi divam raja vanasthashcha gururmama
Ramam pratikshe rajyaya sa hi raja mahayashah
115.4
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः ॥ २.११५.४॥
Etachchhrutva shubham vakyam bharatasya mahatmanah
Abruvan mantrinah sarve vasishthashcha purohitah
115.5
सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया ।
वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥ २.११५.५॥
Subhrisham shlaghaniyam cha yaduktam bharata tvaya
Vachanam bhratrivatsalyadanurupam tavaiva tat
115.6
नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे ।
आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥ २.११५.६॥
Nityam te bandhulubdhasya tishthato bhratrisauhride
Aryamargam prapannasya nanumanyeta kah puman
115.7
मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् ।
अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति ॥ २.११५.७॥
Mantrinam vachanam shrutva yathabhilashitam priyam
Abravitsarathim vakyam ratho me yujyatamiti
115.8
प्रहृष्टवदनः सर्वा मातऽः समभिवाद्य सः ।
आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ २.११५.८॥
Prahrishtavadanah sarva matah samabhivadya sah
Aruroha ratham shriman shatrughnena samanvitah
115.9
आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ।
ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः ॥ २.११५.९॥
Aruhya cha ratham shighram shatrughnabharatavubhau
Yayatuh paramapritau vritau mantripurohitaih
115.10
अग्रतो गुरवस्तत्र वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः ।
प्रययुः प्राङ्मुखाः सर्वे नन्दिग्रामो यतो ऽभवत् ॥ २.११५.१०॥
Agrato guravastatra vasishthapramukha dvijah
Prayayuh pranmukhah sarve nandigramo yato bhavat
115.11
बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम् ।
प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः ॥ २.११५.११॥
Balam cha tadanahutam gajashvarathasankulam
Prayayau bharate yate sarve cha puravasinah
115.12
रथस्थः स हि धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्याधाय पादुके ॥ २.११५.१२॥
Rathasthah sa hi dharmatma bharato bhratrivatsalah
Nandigramam yayau turnam shirasyadhaya paduke
115.13
ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः ।
अवतीर्य्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह ॥ २.११५.१३॥
Tatastu bharatah kshipram nandigramam pravishya sah
Avatiryya rathatturnam gurunidamuvacha ha
115.14
एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं संन्यासवत् स्वयम् ।
योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते ॥ २.११५.१४॥
Etadrajyam mama bhratra dattam sannyasavat svayam
Yogakshemavahe cheme paduke hemabhushite
115.15
भरतः शिरसा कृत्वा संन्यासं पादुके ततः ।
अब्रवीद्दुःखसन्तप्तः सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ॥ २.११५.१५॥
Bharatah shirasa kritva sannyasam paduke tatah
Abravidduhkhasantaptah sarvam prakritimandalam
115.16
छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ ।
आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम ॥ २.११५.१६॥
Chhatram dharayata kshipramaryapadavimau matau
Abhyam rajye sthito dharmah padukabhyam gurormama
115.17
भ्रात्रा हि मयि संन्यासो निक्षिप्तः सौहृदादयम् ।
तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥ २.११५.१७॥
Bhratra hi mayi sannyaso nikshiptah sauhridadayam
Tamimam palayishyami raghavagamanam prati
115.18
क्षिप्रं संयोजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम् ।
चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ ॥ २.११५.१८॥
Kshipram sanyojayitva tu raghavasya punah svayam
Charanau tau tu ramasya drakshyami sahapadukau
115.19
ततो निक्षिप्तभारो ऽहं राघवेण समागतः ।
निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम् ॥ २.११५.१९॥
Tato nikshiptabharo ham raghavena samagatah
Nivedya gurave rajyam bhajishye guruvrittitam
115.20
राघवाय च संन्यासं दत्त्वे मे वरपादुके ।
राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च ॥ २.११५.२०॥
Raghavaya cha sannyasam dattve me varapaduke
Rajyam chedamayodhyam cha dhutapapo bhavami cha
115.21
अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने ।
प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम् ॥ २.११५.२१॥
Abhishikte tu kakutsthe prahrishtamudite jane
Pritirmama yashashchaiva bhavedrajyachchaturgunam
115.22
एवं तु विलपन् दीनो भरतः स महायशाः ।
नन्दिग्रामे ऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिः सह ॥ २.११५.२२॥
Evam tu vilapan dino bharatah sa mahayashah
Nandigrame karodrajyam duhkhito mantribhih saha
115.23
स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः ।
नन्दिग्रामे ऽवसद्वीरः ससैन्यो भरतस्तदा ॥ २.११५.२३॥
Sa valkalajatadhari muniveshadharah prabhuh
Nandigrame vasadvirah sasainyo bharatastada
115.24
रामागमनमाकाङ्क्षन् भरतो भ्रातृवत्सलः ।
भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा ॥ २.११५.२४॥
Ramagamanamakankshan bharato bhratrivatsalah
Bhraturvachanakari cha pratigyaparagastatha
115.25
पादुके त्वभिषिच्याथ नन्द्रिग्रामे ऽवसत्तदा ।
भरतः शासनं सर्वं पादुकाभ्यां न्यवेदयत् ॥ २.११५.२५॥
Paduke tvabhishichyatha nandrigrame vasattada
Bharatah shasanam sarvam padukabhyam nyavedayat
115.26
ततस्तु भरतः श्रीमानभिषिच्यार्य्यपादुके ।
तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा ॥ २.११५.२६॥
Tatastu bharatah shrimanabhishichyaryyapaduke
Tadadhinastada rajyam karayamasa sarvada
115.27
तदा हि यत्कार्य्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम् ।
स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत् ॥ २.११५.२७ ॥
Tada hi yatkaryyamupaiti kinchidupayanam chopahritam maharham
Sa padukabhyam prathamam nivedya chakara pashchadbharato yathavat