UtshovSarga 116
116.1
प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥ २.११६.१॥
Pratiprayate bharate vasan ramastapovane
Lakshayamasa sodvegamathautsukyam tapasvinam
116.2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥ २.११६.२॥
Ye tatra chitrakutasya purastattapasashrame
Ramamashritya niratastanalakshayadutsukan
116.3
नयनैर्भुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।
अन्योन्यमुपजल्पन्तः शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥ २.११६.३॥
Nayanairbhukutibhishcha ramam nirdishya shankitah
Anyonyamupajalpantah shanaishchakrurmithah kathah
116.4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥ २.११६.४॥
Teshamautsukyamalakshya ramastvatmani shankitah
Kritanjaliruvachedamrishim kulapatim tatah
116.5
न कच्चिद्भगवन् किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥ २.११६.५॥
Na kachchidbhagavan kinchitpurvavrittamidam mayi
Drishyate vikritam yena vikriyante tapasvinah
116.6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥ २.११६.६॥
Pramadachcharitam kachchitkinchinnavarajasya me
Lakshmanasyarshibhirdrishtam nanurupamivatmanah
116.7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा वः शुश्रूषणपरा मयि ।
प्र(म)मादाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥ २.११६.७॥
Kachchichchhushrushamana vah shushrushanapara mayi
Pra(ma)madabhyuchitam vrittim sita yuktam na vartate
116.8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥ २.११६.८॥
Atharshirjaraya vriddhastapasa cha jaram gatah
Vepamana ivovacha ramam bhutadayaparam
116.9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥ २.११६.९॥
Kutah kalyanasattvayah kalyanabhiratestatha
Chalanam tata vaidehyastapasvishu visheshatah
116.10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान् प्रति वर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥ २.११६.१०॥
Tvannimittamidam tavattapasan prati vartate
Rakshobhyastena sanvignah kathayanti mithah kathah
116.11
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।
उत्पाट्य तापसान् सर्वान् जनस्थाननिकेतनान् ॥ २.११६.११॥
Ravanavarajah kashchit kharo nameha rakshasah
Utpatya tapasan sarvan janasthananiketanan
116.12
धृष्टश्च जितकाशीं च नृशंसः पुरुषादकः ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥ २.११६.१२॥
Dhrishtashcha jitakashim cha nrishansah purushadakah
Avaliptashcha papashcha tvam cha tata na mrishyate
116.13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥ २.११६.१३॥
Tvam yadaprabhriti hyasminnashrame tata vartase
Tadaprabhriti rakshansi viprakurvanti tapasan
116.14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥ २.११६.१४॥
Darshayanti hi bibhatsaih krurairbhishanakairapi
Nanarupairvirupaishcha rupairvikritadarshanaih
116.15
अप्रशस्तैरशुचिभिः सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिघ्नन्त्यपरान् क्षिप्रमनार्य्याः पुरतः स्थिताः ॥ २.११६.१५॥
Aprashastairashuchibhih samprayojya cha tapasan
Pratighnantyaparan kshipramanaryyah puratah sthitah
116.16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसांस्तत्र नाशयन्तो ऽल्पयेतसः ॥ २.११६.१६॥
Teshu teshvashramasthaneshvabuddhamavaliya cha
Ramante tapasanstatra nashayanto lpayetasah
116.17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥ २.११६.१७॥
Apakshipanti srugbhandanagnin sinchanti varina
Kalashanshcha pramridnanti havane samupasthite
116.18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान् प्रजिहासवः ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयो ऽद्य माम् ॥ २.११६.१८॥
Tairduratmabhiramrishtanashraman prajihasavah
Gamanayanyadeshasya chodayantyrishayo dya mam
116.19
तत्पुरा राम शारीरीमुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥ २.११६.१९॥
Tatpura rama sharirimupahinsam tapasvishu
Darshayanti hi dushtaste tyakshyama imamashramam
116.20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥ २.११६.२०॥
Bahumulaphalam chitramaviduradito vanam
Puranashramamevaham shrayishye saganah punah
116.21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्त्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २.११६.२१॥
Kharastvayyapi chayuktam pura tata pravarttate
Sahasmabhirito gachchha yadi buddhih pravarttate
116.22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि वसतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥ २.११६.२२॥
Sakalatrasya sandeho nityam yattasya raghava
Samarthasyapi vasato vaso duhkhamihadya te
116.23
इत्युक्तवन्तं रामस्तं राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकः ॥ २.११६.२३॥
Ityuktavantam ramastam rajaputrastapasvinam
Na shashakottarairvakyairavaroddhum samutsukah
116.24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिः सह ॥ २.११६.२४॥
Abhinandya samaprichchhya samadhaya cha raghavam
Sa jagamashramam tyaktva kulaih kulapatih saha
116.25
रामः संसाध्य त्वृषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात् कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥ २.११६.२५॥
Ramah sansadhya tvrishiganamanugamanaddeshattasmat kulapatimabhivadya rishim
Samyakpritaistairanumata upadishtarthah punyam vasaya svanilayamupasampede
116.26
आश्रमं त्वृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपि न विजहौ स राघवः ।
राघवं हि सततमनुगतास्तापसाश्चार्षचरितधृतगुणाः ॥ २.११६.२६ ॥
Ashramam tvrishivirahitam prabhuh kshanamapi na vijahau sa raghavah
Raghavam hi satatamanugatastapasashcharshacharitadhritagunah