UtshovSarga 117
117.1
राघवस्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।
न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा ॥ २.११७.१॥
Raghavastvatha yateshu tapasvishu vichintayan
Na tatrarochayadvasam karanairbahubhistada
117.2
इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः ।
सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः ॥ २.११७.२॥
Iha me bharato drishto matarashcha sanagarah
Sa cha me smritiranveti tannityamanushochatah
117.3
स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।
हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्द्दः कृतो भृशम् ॥ २.११७.३॥
Skandhavaraniveshena tena tasya mahatmanah
Hayahastikarishaishcha upamarddah krito bhrisham
117.4
तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः ।
प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः ॥ २.११७.४॥
Tasmadanyatra gachchhama iti sanchintya raghavah
Pratishthata sa vaidehya lakshmanena cha sangatah
117.5
सो ऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः ।
तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत् प्रत्यपद्यत ॥ २.११७.५॥
So trerashramamasadya tam vavande mahayashah
Tam chapi bhagavanatrih putravat pratyapadyata
117.6
स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमस्य सुसत्कृतम् ।
सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥ २.११७.६॥
Svayamatithyamadishya sarvamasya susatkritam
Saumitrim cha mahabhagam sitam cha samasantvayat
117.7
पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् ।
सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥ २.११७.७॥
Patnim cha samanupraptam vriddhamamantrya satkritam
Santvayamasa dharmagyah sarvabhutahite ratah
117.8
अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ।
प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः ।रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ २.११७.८॥
Anasuyam mahabhagam tapasim dharmacharinim
Pratigrihnishva vaidehimabravidrishisattamah, ramaya chachachakshe tam tapasim dharmacharinim
117.9
दशवर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ।
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्त्तिता ॥ २.११७.९॥
Dashavarshanyanavrishtya dagdhe loke nirantaram
Yaya mulaphale srishte jahnavi cha pravarttita
117.10
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ।
दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत्तपः ॥ २.११७.१०॥
Ugrena tapasa yukta niyamaishchapyalankrita
Dashavarshasahasrani yaya taptam mahattapah
117.11
अनसूया व्रतैः स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्त्तिताः ।
देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया ।दशरात्रं कृता रात्रिः सेयं मातेव ते ऽनघ ॥ २.११७.११॥
Anasuya vrataih snata pratyuhashcha nivarttitah
Devakaryanimittam cha yaya santvaramanaya, dasharatram krita ratrih seyam mateva te nagha
117.12
तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्य्यां यशस्विनीम् ।
अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा ।अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता ॥ २.११७.१२॥
Tamimam sarvabhutanam namaskaryyam yashasvinim
Abhigachchhatu vaidehi vriddhamakrodhanam sada, anasuyeti ya loke karmabhih khyatimagata
117.13
एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः ।
सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ॥ २.११७.१३॥
Evam bruvanam tamrishim tathetyuktva sa raghavah
Sitamuvacha dharmagyamidam vachanamuttamam
117.14
राजपुत्रि श्रुतं त्वेतन्मुनेरस्य समीरितम् ।
श्रेयोर्थमात्मनः श्रीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ॥ २.११७.१४॥
Rajaputri shrutam tvetanmunerasya samiritam
Shreyorthamatmanah shrighramabhigachchha tapasvinim
117.15
सीता त्वेतद्वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः ।
तामत्रिपत्नीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ॥ २.११७.१५॥
Sita tvetadvachah shrutva raghavasya hitaishinah
Tamatripatnim dharmagyamabhichakrama maithili
117.16
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डरमूर्द्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गी प्रवाते कदली यथा ॥ २.११७.१६॥
Shithilam valitam vriddham jarapandaramurddhajam
Satatam vepamanangi pravate kadali yatha
117.17
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वनाम समुदाहरत् ॥ २.११७.१७॥
Tam tu sita mahabhagamanasuyam pativratam
Abhyavadayadavyagra svanama samudaharat
117.18
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् ।
बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ २.११७.१८॥
Abhivadya cha vaidehi tapasim tamaninditam
Baddhanjaliputa hrishta paryaprichchhadanamayam
117.19
ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।
सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ॥ २.११७.१९॥
Tatah sitam mahabhagam drishtva tam dharmacharinim
Santvayantyabraviddhrishta dishtya dharmamavekshase
117.20
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धिं च भामिनि ।
अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ॥ २.११७.२०॥
Tyaktva gyatijanam site manamriddhim cha bhamini
Avaruddham vane ramam dishtya tvamanugachchhasi
117.21
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः ।
यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥ २.११७.२१॥
Nagarastho vanastho va papo va yadi va shubhah
Yasam strinam priyo bharta tasam loka mahodayah
117.22
दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैवा परिवर्जितः ।
स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥ २.११७.२२॥
Duhshilah kamavritto va dhanaiva parivarjitah
Strinamaryasvabhavanam paramam daivatam patih
117.23
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् ।
सर्वत्रयोग्यं वैदेहि तपःकृतमिवाव्ययम् ॥ २.११७.२३॥
Nato vishishtam pashyami bandhavam vimrishantyaham
Sarvatrayogyam vaidehi tapahkritamivavyayam
117.24
न त्वेनमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्स्त्रियः ।
कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथा श्चरन्ति याः ॥ २.११७.२४॥
Na tvenamavagachchhanti gunadoshamasatstriyah
Kamavaktavyahridaya bhartrinatha shcharanti yah
117.25
प्राप्नुवन्त्ययशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।
अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥ २.११७.२५॥
Prapnuvantyayashashchaiva dharmabhransham cha maithili
Akaryavashamapannah striyo yah khalu tadvidhah
117.26
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्टलोकपरावराः ।
स्त्रियः स्वग चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ॥ २.११७.२६॥
Tvadvidhastu gunairyukta drishtalokaparavarah
Striyah svaga charishyanti yatha dharmakritastatha
117.27
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी ।
भवस्व भर्त्तुः सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च ततः समाप्स्यसि ॥ २.११७.२७ ॥
Tadevamenam tvamanuvrata sati pativratanam samayanuvartini
Bhavasva bharttuh sahadharmacharini yashashcha dharmam cha tatah samapsyasi