UtshovSarga 113
113.1
ततः शिरसि कृत्वा तु पादुके भरतस्तदा ।
आरुरोह रथं हृष्टः शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ २.११३.१॥
Tatah shirasi kritva tu paduke bharatastada
Aruroha ratham hrishtah shatrughnena samanvitah
113.2
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिश्च दृढव्रतः ।
अग्रतः प्रययुः सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः ॥ २.११३.२॥
Vasishtho vamadevashcha jabalishcha dridhavratah
Agratah prayayuh sarve mantrino mantrapujitah
113.3
मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्मुखास्ते ययुस्तदा ।
प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश्चित्रकूटं महागिरिम् ॥ २.११३.३॥
Mandakinim nadim ramyam pranmukhaste yayustada
Pradakshinam cha kurvanashchitrakutam mahagirim
113.4
पश्यन् धातुसहस्राणि रम्याणि विविधानि च ।
प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस्तदा ॥ २.११३.४॥
Pashyan dhatusahasrani ramyani vividhani cha
Prayayau tasya parshvena sasainyo bharatastada
113.5
अदूराच्चित्रकूटस्य ददर्श भरतस्तदा ।
आश्रमं यत्र स मुनिर्भरद्वाजः कृतालयः ॥ २.११३.५॥
Adurachchitrakutasya dadarsha bharatastada
Ashramam yatra sa munirbharadvajah kritalayah
113.6
स तमाश्रममागम्य भरद्वाजस्य बुद्धिमान् ।
अवतीर्य रथात् पादौ ववन्दे भरतस्तदा ॥ २.११३.६॥
Sa tamashramamagamya bharadvajasya buddhiman
Avatirya rathat padau vavande bharatastada
113.7
ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यमब्रवीत् ।
अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च समागतम् ॥ २.११३.७॥
Tato hrishto bharadvajo bharatam vakyamabravit
Api krityam kritam tata ramena cha samagatam
113.8
एवमुक्तः स तु ततो भरद्वाजेन धीमता ।
प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो भ्रातृवत्सलः ॥ २.११३.८॥
Evamuktah sa tu tato bharadvajena dhimata
Pratyuvacha bharadvajam bharato bhratrivatsalah
113.9
स याच्यमानो गुरुणा मया च दृढविक्रमः ।
राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.११३.९॥
Sa yachyamano guruna maya cha dridhavikramah
Raghavah paramaprito vasishtham vakyamabravit
113.10
पितुः प्रतिज्ञां तामेव पालयिष्यामि तत्त्वतः ।
चतुर्दश हि वर्षाणि या प्रतिज्ञा पितुर्मम ॥ २.११३.१०॥
Pituh pratigyam tameva palayishyami tattvatah
Chaturdasha hi varshani ya pratigya piturmama
113.11
एवमुक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत् ॥ २.११३.११॥
Evamukto mahapragyo vasishthah pratyuvacha ha
Vakyagyo vakyakushalam raghavam vachanam mahat
113.12
एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते ।
अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव ॥ २.११३.१२॥
Ete prayachchha sanhrishtah paduke hemabhushite
Ayodhyayam mahapragya yogakshemakare tava
113.13
एवमुक्तो वसिष्ठेन राघवः प्राङ्मुखः स्थितः ।
पादुके अधिरुह्यैते मम राज्याय वै ददौ ॥ २.११३.१३॥
Evamukto vasishthena raghavah pranmukhah sthitah
Paduke adhiruhyaite mama rajyaya vai dadau
113.14
निवृत्तो ऽहमनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना ।
अयोध्यामेव गच्छामि गृहीत्वा पादुके शुभे ॥ २.११३.१४॥
Nivritto hamanugyato ramena sumahatmana
Ayodhyameva gachchhami grihitva paduke shubhe
113.15
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
भरद्वाजः शुभतरं मुनिर्वाक्यमुवाच तम् ॥ २.११३.१५॥
Etachchhrutva shubham vakyam bharatasya mahatmanah
Bharadvajah shubhataram munirvakyamuvacha tam
113.16
नैतच्चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर ।
यदार्यं त्वयि तिष्ठेत्तु निम्ने सृष्टमिवोदकम् ॥ २.११३.१६॥
Naitachchitram naravyaghra shilavrittavatam vara
Yadaryam tvayi tishthettu nimne srishtamivodakam
113.17
अमृतः स महाबाहुः पिता दशरथस्तव ।
यस्य त्वमीदृशः पुत्रो धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ॥ २.११३.१७॥
Amritah sa mahabahuh pita dasharathastava
Yasya tvamidrishah putro dharmagyo dharmavatsalah
113.18
तमृषिं तु महात्मानमुक्तवाक्यं कृताञ्जलिः ।
आमतन्त्रयितुमारेभे चरणावुपगृह्य च ॥ २.११३.१८॥
Tamrishim tu mahatmanamuktavakyam kritanjalih
Amatantrayitumarebhe charanavupagrihya cha
113.19
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनःपुनः ।
भरतस्तु ययौ श्रीमानयोध्यां सह मन्त्रिभिः ॥ २.११३.१९॥
Tatah pradakshinam kritva bharadvajam punahpunah
Bharatastu yayau shrimanayodhyam saha mantribhih
113.20
यानैश्च शकटैश्चैव हयैर्नागैश्च सा चमूः ।
पुनर्निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी ॥ २.११३.२०॥
Yanaishcha shakataishchaiva hayairnagaishcha sa chamuh
Punarnivritta vistirna bharatasyanuyayini
113.21
ततस्ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम् ।
ददृशुस्तां पुनः सर्वे गङ्गां शुभजलां नदीम् ॥ २.११३.२१॥
Tataste yamunam divyam nadim tirtvormimalinim
Dadrishustam punah sarve gangam shubhajalam nadim
113.22
तां रम्यजलसम्पूर्णां सन्तीर्य सहबान्धवः ।
शृङ्गिबेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः ॥ २.११३.२२॥
Tam ramyajalasampurnam santirya sahabandhavah
Shringiberapuram ramyam pravivesha sasainikah
113.23
शृङ्गिबेरपुराद्भूयस्त्वयोध्यां संददर्श ह ॥ २.११३.२३॥
Shringiberapuradbhuyastvayodhyam sandadarsha ha
113.24
अयोध्यां च ततो दृष्ट्वा पित्रा भ्रात्रा विवर्जिताम् ।
भरतो दुःखसन्तप्तः सारथिं चेदमब्रवीत् ॥ २.११३.२४॥
Ayodhyam cha tato drishtva pitra bhratra vivarjitam
Bharato duhkhasantaptah sarathim chedamabravit
113.25
सारथे पश्य विध्वस्ता सायोध्या न प्रकाशते ।
निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वरा ॥ २.११३.२५ ॥
Sarathe pashya vidhvasta sayodhya na prakashate
Nirakara nirananda dina pratihatasvara