UtshovSarga 112
112.1
तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।
विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ २.११२.१॥
Tamapratimatejobhyam bhratribhyam romaharshanam
Vismitah sangamam prekshya samaveta maharshayah
112.2
अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ २.११२.२॥
Antarhitastvrishiganah siddhashcha paramarshayah
Tau bhratarau mahatmanau mahatmanau kakutsthau prashashansire
112.3
स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।
श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥ २.११२.३॥
Sa dhanyo yasya putrau dvau dharmagyau dharmavikramau
Shrutva vayam hi sambhashamubhayoh sprihayamahe
112.4
ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।
भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ २.११२.४॥
Tatastvrishiganah kshipram dashagrivavadhaishinah
Bharatam rajashardulamityuchuh sangata vachah
112.5
कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।
ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ २.११२.५॥
Kule jata mahapragya mahavritta mahayashah
Grahyam ramasya vakyam te pitaram yadyavekshase
112.6
सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।
अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.११२.६॥
Sadanrinamimam ramam vayamichchhamahe pituh
Anrinatvachcha kaikeyyah svargam dasharatho gatah
112.7
एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।
राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥ २.११२.७॥
Etavaduktva vachanam gandharvah samaharshayah
Rajarshayashchaiva tada sarve svansvam gatim gatah
112.8
ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।
रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ २.११२.८॥
Hladitastena vakyena shubhena shubhadarshanah
Ramah sanhrishtavadanastanrishinabhyapujayat
112.9
स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ २.११२.९॥
Srastagatrastu bharatah sa vacha sajjamanaya
Kritanjaliridam vakyam raghavam punarabravit
112.10
राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।
कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ २.११२.१०॥
Rajadharmamanuprekshya kuladharmanusantatim
Karttumarhasi kakutstha mama matushcha yachanam
112.11
रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।
पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ २.११२.११॥
Rakshitum sumahadrajyamahamekastu notsahe
Paurajanapadanshchapi raktan ranjayitum tatha
112.12
ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।
त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ २.११२.१२॥
Gyatayashcha hi yodhashcha mitrani suhridashcha nah
Tvameva pratikankshante parjanyamiva karshakah
112.13
इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।
शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ २.११२.१३॥
Idam rajyam mahapragya sthapaya pratipadya hi
Shaktimanasi kakutstha lokasya paripalane
112.14
इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।
भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ २.११२.१४॥
Ityuktva nyapatad bhratuh padayorbharatastada
Bhrisham samprarthayamasa ramameva priyanvadah
112.15
तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।
श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ २.११२.१५॥
Tamanke bhrataram kritva ramo vachanamabravit
Shyamam nalinapatraksham mattahansasvaram svayam
112.16
आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या ।
भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ २.११२.१६॥
Agata tvamiyam buddhih svaja vainayiki cha ya
Bhrishamutsahase tata rakshitum prithivimapi
112.17
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।
सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ २.११२.१७॥
Amatyaishcha suhridbhishcha buddhimadbhishcha mantribhih
Sarvakaryani sammantrya sumahantyapi karaya
112.18
लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।
अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ २.११२.१८॥
Lakshmishchandradapeyadva himavan va himam tyajet
Atiyat sagaro velam na pratigyamaham pituh
112.19
कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत् ॥ २.११२.१९॥
Kamadva tata lobhadva matra tubhyamidam kritam
Na tanmanasi karttavyam varttitavyam cha matrivat
112.20
एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।
तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ २.११२.२०॥
Evam bruvanam bharatah kausalyasutamabravit
Tejasadityasankasham pratipachchandradarshanam
112.21
अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।
एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ २.११२.२१॥
Adhiroharya padabhyam paduke hemabhushite
Ete hi sarvalokasya yogakshemam vidhasyatah
112.22
सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।
प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ २.११२.२२॥
So dhiruhya naravyaghrah paduke hyavaruhya cha
Prayachchhat sumahateja bharataya mahatmane
112.23
स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।
चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥ २.११२.२३॥
Sa paduke sampranamya ramam vachanamabravit
Chaturdasha hi varshani jatachiradharo hyaham
112.24
फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।
तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥ २.११२.२४॥
Phalamulashano vira bhaveyam raghunandana
Tavagamanamakankshan vasan vai nagaradbahih
112.25
तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।
चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.११२.२५॥
Tava padukayornyastarajyatantrah parantapa
Chaturdashe hi sampurne varshe hani raghuttama, na drakshyami yadi tvam tu pravekshyami hutashanam
112.26
तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।
शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ॥ २.११२.२६॥
Tatheti cha pratigyaya tam parishvajya sadaram
Shatrughnam cha parishvajya bharatam chedamabravit
112.27
मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।
मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम ॥ २.११२.२७॥
Mataram raksha kaikeyim ma rosham kuru tam prati
Maya cha sitaya chaiva shapto si raghusattama
112.28
इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह ॥ २.११२.२८॥
Ityuktva shruparitaksho bhrataram visasarja ha
112.29
स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि ॥ २.११२.२९॥
Sa paduke te bharatah pratapavan svalankrite samparipujya dharmavit
Pradakshinam chaiva chakara raghavam chakara chaivottamanagamurddhani
112.30
अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।
व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धनः स्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ २.११२.३०॥
Athanupurvyat pratinandya tam janam gurunshcha mantriprakritistathanujau
Vyasarjayadraghavavanshavarddhanah sthirah svadharme himavanivachalah
112.31
तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ २.११२.३१ ॥
Tam mataro bashpagrihitakanthyo duhkhena namantrayitum hi shekuh
Sa tveva matarabhivadya sarva rudan kutim svam pravivesha ramah