UtshovSarga 110
110.1
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तं वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ २.११०.१॥
Kruddhamagyaya ramam tam vasishthah pratyuvacha ha
Jabalirapi janite lokasyasya gatagatim
110.2
निवर्त्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमुक्तवान् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ २.११०.२॥
Nivarttayitukamastu tvametadvakyamuktavan
Imam lokasamutpattim lokanatha nibodha me
110.3
सर्वं सलिलमेवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता ।
ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ।स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ॥ २.११०.३॥
Sarvam salilamevasit prithivi yatra nirmita
Tatah samabhavadbrahma svayambhurdaivataih saha, sa varahastato bhutva projjahara vasundharam
110.4
असृजच्च जगत् सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ।
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ॥ २.११०.४॥
Asrijachcha jagat sarvam saha putraih kritatmabhih
Akashaprabhavo brahma shashvato nitya avyayah
110.5
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे मरीचेः काश्यपः सुतः ॥ २.११०.५॥
Tasmanmarichih sanjagye maricheh kashyapah sutah
110.6
विवस्वान् काश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतस्सुतः ।
स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ २.११०.६॥
Vivasvan kashyapajjagye manurvaivasvatassutah
Sa tu prajapatih purvamikshvakustu manoh sutah
110.7
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ २.११०.७॥
Yasyeyam prathamam datta samriddha manuna mahi
Tamikshvakumayodhyayam rajanam viddhi purvakam
110.8
इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ २.११०.८॥
Ikshvakostu sutah shriman kukshireveti vishrutah
Kuksherathatmajo viro vikukshirudapadyata
110.9
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महायशाः ॥ २.११०.९॥
Vikukshestu mahateja banah putrah pratapavan
Banasya tu mahabahuranaranyo mahayashah
110.10
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्न दुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ २.११०.१०॥
Nanavrishtirbabhuvasminna durbhiksham satam vare
Anaranye maharaje taskaro napi kashchana
110.11
अनरण्यान्महाबाहुः पृथू राजा बभूव ह ।
तस्मात् पृथोर्महाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ।स सत्यवचनाद्वीरः सशरीरो दिवङ्गतः ॥ २.११०.११॥
Anaranyanmahabahuh prithu raja babhuva ha
Tasmat prithormaharajastrishankurudapadyata, sa satyavachanadvirah sashariro divangatah
110.12
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्धुन्धुमारो महायशाः ।
धुन्धुमारो महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ॥ २.११०.१२॥
Trishankorabhavatsunurdhundhumaro mahayashah
Dhundhumaro mahateja yuvanashvo vyajayata
110.13
युवनाश्वसुतः श्रीमान् मान्धाता समपद्यत ।
मान्धातुस्तु महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ॥ २.११०.१३॥
Yuvanashvasutah shriman mandhata samapadyata
Mandhatustu mahatejah susandhirudapadyata
110.14
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ।
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ॥ २.११०.१४॥
Susandherapi putrau dvau dhruvasandhih prasenajit
Yashasvi dhruvasandhestu bharato ripusudanah
110.15
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ।
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ २.११०.१५॥
Bharatattu mahabahorasito nama jayata
Yasyaite pratirajana udapadyanta shatravah, haihayastalajanghashcha shurashcha shashibindavah
110.16
तांस्तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ २.११०.१६॥
Tanstu sarvan prativyuhya yuddhe raja pravasitah
Sa cha shailavare ramye babhuvabhirato munih
110.17
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै सगरं ददौ ॥ २.११०.१७॥
Dve chasya bharye garbhinyau babhuvaturiti shrutih
Eka garbhavinashaya sapatnyai sagaram dadau
110.18
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ २.११०.१८॥
Bhargavashchyavano nama himavantamupashritah
Tamrishim samupagamya kalindi tvabhyavadayat
110.19
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्त्ता ऽरिसूदनः ॥ २.११०.१९॥
Sa tamabhyavadadvipro varepsum putrajanmani
Putraste bhavita devi mahatma lokavishrutah, dharmikashcha sushilashcha vanshakartta risudanah
110.20
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिं तमनुमान्य च ।
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ २.११०.२०॥
Kritva pradakshinam hrishta munim tamanumanya cha
Padmapatrasamanaksham padmagarbhasamaprabham, tatah sa grihamagamya devi putram vyajayata
110.21
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जातः स सगरो ऽभवत् ॥ २.११०.२१॥
Sapatnya tu garastasyai datto garbhajighansaya
Garena saha tenaiva jatah sa sagaro bhavat
110.22
स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तमिमाः प्रजाः ॥ २.११०.२२॥
Sa raja sagaro nama yah samudramakhanayat
Ishtva parvani vegena trasayantamimah prajah
110.23
असमञ्जस्तु पुत्रोभूत् सगरस्येति नः श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ २.११०.२३॥
Asamanjastu putrobhut sagarasyeti nah shrutam
Jivanneva sa pitra tu nirastah papakarmakrit
110.24
अंशुमानपि पुत्रो ऽभूदसमञ्जस्य वीर्य्यवान् ।
दिलीपों ऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ २.११०.२४॥
Anshumanapi putro bhudasamanjasya viryyavan
Dilipom shumatah putro dilipasya bhagirathah
110.25
भगीरथात् ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रो ऽभूद्रघुर्येन तु राघवाः ॥ २.११०.२५॥
Bhagirathat kakutsthastu kakutstha yena vishrutah
Kakutsthasya cha putro bhudraghuryena tu raghavah
110.26
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपादः सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ २.११०.२६॥
Raghostu putrastejasvi pravriddhah purushadakah
Kalmashapadah saudasa ityevam prathito bhuvi
110.27
कल्माषपादपुत्रो ऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ २.११०.२७॥
Kalmashapadaputro bhuchchhankhanastviti vishrutah
Yastu tadviryamasadya sahasainyo vyaninashat
110.28
शङ्खणस्य च पुत्रो ऽभूच्छूरः श्रीमान् सुदर्शनः ।
सुदर्शनस्याग्निवर्ण अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ २.११०.२८॥
Shankhanasya cha putro bhuchchhurah shriman sudarshanah
Sudarshanasyagnivarna agnivarnasya shighragah
110.29
शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुकः ।
प्रशुश्रुकस्य पुत्रो ऽभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ २.११०.२९॥
Shighragasya maruh putro maroh putrah prashushrukah
Prashushrukasya putro bhudambarisho mahadyutih
110.30
अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।
नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ २.११०.३०॥
Ambarishasya putro bhunnahushah satyavikramah
Nahushasya cha nabhagah putrah paramadharmikah
110.31
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथः सुतः ॥ २.११०.३१॥
Ajashcha suvratashchaiva nabhagasya sutavubhau
Ajasya chaiva dharmatma raja dasharathah sutah
110.32
तस्य ज्येष्ठो ऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ २.११०.३२॥
Tasya jyeshtho si dayado rama ityabhivishrutah
Tadgrihana svakam rajyamavekshasva janam nripa
110.33
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।
पूर्वजे नावरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्ये ऽभिषिच्यते ॥ २.११०.३३॥
Ikshvakunam hi sarvesham raja bhavati purvajah
Purvaje navarah putro jyeshtho rajye bhishichyate
110.34
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ २.११०.३४ ॥
Sa raghavanam kuladharmamatmanah sanatanam nadya vihantumarhasi
Prabhutaratnamanushadhi medinim prabhutarashtram pitrivanmahayashah