UtshovSarga 108
108.1
आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः ।
उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः ॥ २.१०८.१॥
Ashvasayantam bharatam jabalirbrahmanottamah
Uvacha ramam dharmagyam dharmapetamidam vachah
108.2
साधु राघव माभूत्ते बुद्धिरेवं निरर्थिका ।
प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः ॥ २.१०८.२॥
Sadhu raghava mabhutte buddhirevam nirarthika
Prakritasya narasyeva hyaryabuddhermanasvinah
108.3
कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित् ।
यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति ॥ २.१०८.३॥
Kah kasya purusho bandhuh kimapyam kasya kenachit
Yadeko jayate jantureka eva vinashyati
108.4
तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेतयो नरः ।
उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित् ॥ २.१०८.४॥
Tasmanmata pita cheti rama sajjetayo narah
Unmatta iva sa gyeyo nasti kashchiddhi kasyachit
108.5
यथा ग्रामान्तरं गच्छन् नरः कश्चित् क्वचिद्वसेत् ।
उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरे ऽहनि ॥ २.१०८.५॥
Yatha gramantaram gachchhan narah kashchit kvachidvaset
Utsrijya cha tamavasam pratishthetapare hani
108.6
एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु ।
आवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः ॥ २.१०८.६॥
Evameva manushyanam pita mata griham vasu
Avasamatram kakutstha sajjante natra sajjanah
108.7
पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम ।
आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम् ॥ २.१०८.७॥
Pitryam rajyam parityajya sa narhasi narottama
Asthatum kapatham duhkham vishamam bahukantakam
108.8
समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय ।
एकवेणी धरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते ॥ २.१०८.८॥
Samriddhayamayodhyayamatmanamabhishechaya
Ekaveni dhara hi tvam nagari sampratikshate
108.9
राजभोगाननुभवन् महार्हान् पार्थिवात्मज ।
विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे ॥ २.१०८.९॥
Rajabhogananubhavan maharhan parthivatmaja
Vihara tvamayodhyayam yatha shakrastrivishtape
108.10
न ते कश्चिद्दशरथस्त्वं च तस्य न कश्चन ।
अन्यो राजा त्वमन्यः स तस्मात् कुरु यदुच्यते ॥ २.१०८.१०॥
Na te kashchiddasharathastvam cha tasya na kashchana
Anyo raja tvamanyah sa tasmat kuru yaduchyate
108.11
बीजमात्रं पिता जन्तोः शुक्लं रुधिरमेव च ।
संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत् ॥ २.१०८.११॥
Bijamatram pita jantoh shuklam rudhirameva cha
Sanyuktamritumanmatra purushasyeha janma tat
108.12
गतः स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै ।
प्रवृत्तिरेषा मर्त्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे ॥ २.१०८.१२॥
Gatah sa nripatistatra gantavyam yatra tena vai
Pravrittiresha marttyanam tvam tu mithya vihanyase
108.13
अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तान् शोचामि नेतरान् ।
ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे ॥ २.१०८.१३॥
Arthadharmapara ye ye tanstan shochami netaran
Te hi duhkhamiha prapya vinasham pretya bhejire
108.14
अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः ।
अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति ॥ २.१०८.१४॥
Ashtaka pitridaivatyamityayam prasrito janah
Annasyopadravam pashya mrito hi kimashishyati
108.15
यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति ।
दद्यात् प्रवसतः श्राद्धं न तत् पथ्यशनं भवेत् ॥ २.१०८.१५॥
Yadi bhuktamihanyena dehamanyasya gachchhati
Dadyat pravasatah shraddham na tat pathyashanam bhavet
108.16
दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः ।
यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज ॥ २.१०८.१६॥
Danasanvanana hyete grantha medhavibhih kritah
Yajasva dehi dikshasva tapastapyasva santyaja
108.17
स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते ।
प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु ॥ २.१०८.१७॥
Sa nasti paramityeva kuru buddhim mahamate
Pratyaksham yattadatishtha paroksham prishthatah kuru
108.18
स तां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम् ।
राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः ॥ २.१०८.१८ ॥
Sa tam buddhim puraskritya sarvalokanidarshinim
Rajyam tvam pratigrihnishva bharatena prasaditah