UtshovChapter 14
14.1
संजय उवाच
दुर्योधनो महाराज धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
चक्रतुः सुमहद्युद्धं शरशक्तिसमाकुलम्
Sanjaya uvacha
Duryodhano maharaja dhrishtadyumnashcha parshatah
Chakratuh sumahadyuddham sharashaktisamakulam
14.2
तयोरासन्महाराज शरधाराः सहस्रशः
अम्बुदानां यथा काले जलधाराः समन्ततः
Tayorasanmaharaja sharadharah sahasrashah
Ambudanam yatha kale jaladharah samantatah
14.3
राजा तु पार्षतं विद्ध्वा शरैः पञ्चभिरायसैः
द्रोणहन्तारमुग्रेषुः पुनर्विव्याध सप्तभिः
Raja tu parshatam viddhva sharaih panchabhirayasaih
Dronahantaramugreshuh punarvivyadha saptabhih
14.4
धृष्टद्युम्नस्तु समरे बलवान्दृढविक्रमः
सप्तत्या विशिखानां वै दुर्योधनमपीडयत्
Dhrishtadyumnastu samare balavandridhavikramah
Saptatya vishikhanam vai duryodhanamapidayat
14.5
पीडितं प्रेक्ष्य राजानं सोदर्या भरतर्षभ
महत्या सेनया सार्धं परिवव्रुः स्म पार्षतम्
Piditam prekshya rajanam sodarya bharatarshabha
Mahatya senaya sardham parivavruh sma parshatam
14.6
स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतोऽतिरथैर्भृशम्
व्यचरत्समरे राजन्दर्शयन्हस्तलाघवम्
Sa taih parivritah shuraih sarvatotirathairbhrisham
Vyacharatsamare rajandarshayanhastalaghavam
14.7
शिखण्डी कृतवर्माणं गौतमं च महारथम्
प्रभद्रकैः समायुक्तो योधयामास धन्विनौ
Shikhandi kritavarmanam gautamam cha maharatham
Prabhadrakaih samayukto yodhayamasa dhanvinau
14.8
तत्रापि सुमहद्युद्धं घोररूपं विशां पते
प्राणान्संत्यजतां युद्धे प्राणद्यूताभिदेवने
Tatrapi sumahadyuddham ghorarupam visham pate
Pranansantyajatam yuddhe pranadyutabhidevane
14.9
शल्यस्तु शरवर्षाणि विमुञ्चन्सर्वतोदिशम्
पाण्डवान्पीडयामास ससात्यकिवृकोदरान्
Shalyastu sharavarshani vimunchansarvatodisham
Pandavanpidayamasa sasatyakivrikodaran
14.10
तथोभौ च यमौ युद्धे यमतुल्यपराक्रमौ
योधयामास राजेन्द्र वीर्येण च बलेन च
Tathobhau cha yamau yuddhe yamatulyaparakramau
Yodhayamasa rajendra viryena cha balena cha
14.11
शल्यसायकनुन्नानां पाण्डवानां महामृधे
त्रातारं नाध्यगच्छन्त केचित्तत्र महारथाः
Shalyasayakanunnanam pandavanam mahamridhe
Trataram nadhyagachchhanta kechittatra maharathah
14.12
ततस्तु नकुलः शूरो धर्मराजे प्रपीडिते
अभिदुद्राव वेगेन मातुलं माद्रिनन्दनः
Tatastu nakulah shuro dharmaraje prapidite
Abhidudrava vegena matulam madrinandanah
14.13
संछाद्य समरे शल्यं नकुलः परवीरहा
विव्याध चैनं दशभिः स्मयमानः स्तनान्तरे
Sanchhadya samare shalyam nakulah paraviraha
Vivyadha chainam dashabhih smayamanah stanantare
14.14
सर्वपारशवैर्बाणैः कर्मारपरिमार्जितैः
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैर्धनुर्यन्त्रप्रचोदितैः
Sarvaparashavairbanaih karmaraparimarjitaih
Svarnapunkhaih shiladhautairdhanuryantraprachoditaih
14.15
शल्यस्तु पीडितस्तेन स्वस्रीयेण महात्मना
नकुलं पीडयामास पत्रिभिर्नतपर्वभिः
Shalyastu piditastena svasriyena mahatmana
Nakulam pidayamasa patribhirnataparvabhih
14.16
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनोऽथ सात्यकिः
सहदेवश्च माद्रेयो मद्रराजमुपाद्रवन्
Tato yudhishthiro raja bhimasenotha satyakih
Sahadevashcha madreyo madrarajamupadravan
14.17
तानापतत एवाशु पूरयानान्रथस्वनैः
दिशश्च प्रदिशश्चैव कम्पयानांश्च मेदिनीम्
प्रतिजग्राह समरे सेनापतिरमित्रजित्
Tanapatata evashu purayananrathasvanaih
Dishashcha pradishashchaiva kampayananshcha medinim
Pratijagraha samare senapatiramitrajit
14.18
युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्ध्वा भीमसेनं च सप्तभिः
सात्यकिं च शतेनाजौ सहदेवं त्रिभिः शरैः
Yudhishthiram tribhirviddhva bhimasenam cha saptabhih
Satyakim cha shatenajau sahadevam tribhih sharaih
14.19
ततस्तु सशरं चापं नकुलस्य महात्मनः
मद्रेश्वरः क्षुरप्रेण तदा चिच्छेद मारिष
तदशीर्यत विच्छिन्नं धनुः शल्यस्य सायकैः
Tatastu sasharam chapam nakulasya mahatmanah
Madreshvarah kshuraprena tada chichchheda marisha
Tadashiryata vichchhinnam dhanuh shalyasya sayakaih
14.20
अथान्यद्धनुरादाय माद्रीपुत्रो महारथः
मद्रराजरथं तूर्णं पूरयामास पत्रिभिः
Athanyaddhanuradaya madriputro maharathah
Madrarajaratham turnam purayamasa patribhih
14.21
युधिष्ठिरस्तु मद्रेशं सहदेवश्च मारिष
दशभिर्दशभिर्बाणैरुरस्येनमविध्यताम्
Yudhishthirastu madresham sahadevashcha marisha
Dashabhirdashabhirbanairurasyenamavidhyatam
14.22
भीमसेनस्ततः षष्ट्या सात्यकिर्नवभिः शरैः
मद्रराजमभिद्रुत्य जघ्नतुः कङ्कपत्रिभिः
Bhimasenastatah shashtya satyakirnavabhih sharaih
Madrarajamabhidrutya jaghnatuh kankapatribhih
14.23
मद्रराजस्ततः क्रुद्धः सात्यकिं नवभिः शरैः
विव्याध भूयः सप्तत्या शराणां नतपर्वणाम्
Madrarajastatah kruddhah satyakim navabhih sharaih
Vivyadha bhuyah saptatya sharanam nataparvanam
14.24
अथास्य सशरं चापं मुष्टौ चिच्छेद मारिष
हयांश्च चतुरः संख्ये प्रेषयामास मृत्यवे
Athasya sasharam chapam mushtau chichchheda marisha
Hayanshcha chaturah sankhye preshayamasa mrityave
14.25
विरथं सात्यकिं कृत्वा मद्रराजो महाबलः
विशिखानां शतेनैनमाजघान समन्ततः
Viratham satyakim kritva madrarajo mahabalah
Vishikhanam shatenainamajaghana samantatah
14.26
माद्रीपुत्रौ तु संरब्धौ भीमसेनं च पाण्डवम्
युधिष्ठिरं च कौरव्य विव्याध दशभिः शरैः
Madriputrau tu sanrabdhau bhimasenam cha pandavam
Yudhishthiram cha kauravya vivyadha dashabhih sharaih
14.27
तत्राद्भुतमपश्याम मद्रराजस्य पौरुषम्
यदेनं सहिताः पार्था नाभ्यवर्तन्त संयुगे
Tatradbhutamapashyama madrarajasya paurusham
Yadenam sahitah partha nabhyavartanta sanyuge
14.28
अथान्यं रथमास्थाय सात्यकिः सत्यविक्रमः
पीडितान्पाण्डवान्दृष्ट्वा मद्रराजवशं गतान्
अभिदुद्राव वेगेन मद्राणामधिपं बली
Athanyam rathamasthaya satyakih satyavikramah
Piditanpandavandrishtva madrarajavasham gatan
Abhidudrava vegena madranamadhipam bali
14.29
आपतन्तं रथं तस्य शल्यः समितिशोभनः
प्रत्युद्ययौ रथेनैव मत्तो मत्तमिव द्विपम्
Apatantam ratham tasya shalyah samitishobhanah
Pratyudyayau rathenaiva matto mattamiva dvipam
14.30
स संनिपातस्तुमुलो बभूवाद्भुतदर्शनः
सात्यकेश्चैव शूरस्य मद्राणामधिपस्य च
यादृशो वै पुरा वृत्तः शम्बरामरराजयोः
Sa sannipatastumulo babhuvadbhutadarshanah
Satyakeshchaiva shurasya madranamadhipasya cha
Yadrisho vai pura vrittah shambaramararajayoh
14.31
सात्यकिः प्रेक्ष्य समरे मद्रराजं व्यवस्थितम्
विव्याध दशभिर्बाणैस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
Satyakih prekshya samare madrarajam vyavasthitam
Vivyadha dashabhirbanaistishtha tishtheti chabravit
14.32
मद्रराजस्तु सुभृशं विद्धस्तेन महात्मना
सात्यकिं प्रतिविव्याध चित्रपुङ्खैः शितैः शरैः
Madrarajastu subhrisham viddhastena mahatmana
Satyakim prativivyadha chitrapunkhaih shitaih sharaih
14.33
ततः पार्था महेष्वासाः सात्वताभिसृतं नृपम्
अभ्यद्रवन्रथैस्तूर्णं मातुलं वधकाम्यया
Tatah partha maheshvasah satvatabhisritam nripam
Abhyadravanrathaisturnam matulam vadhakamyaya
14.34
तत आसीत्परामर्दस्तुमुलः शोणितोदकः
शूराणां युध्यमानानां सिंहानामिव नर्दताम्
Tata asitparamardastumulah shonitodakah
Shuranam yudhyamananam sinhanamiva nardatam
14.35
तेषामासीन्महाराज व्यतिक्षेपः परस्परम्
सिंहानामामिषेप्सूनां कूजतामिव संयुगे
Teshamasinmaharaja vyatikshepah parasparam
Sinhanamamishepsunam kujatamiva sanyuge
14.36
तेषां बाणसहस्रौघैराकीर्णा वसुधाभवत्
अन्तरिक्षं च सहसा बाणभूतमभूत्तदा
Tesham banasahasraughairakirna vasudhabhavat
Antariksham cha sahasa banabhutamabhuttada
14.37
शरान्धकारं बहुधा कृतं तत्र समन्ततः
अभ्रच्छायेव संजज्ञे शरैर्मुक्तैर्महात्मभिः
Sharandhakaram bahudha kritam tatra samantatah
Abhrachchhayeva sanjagye sharairmuktairmahatmabhih
14.38
तत्र राजञ्शरैर्मुक्तैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः
स्वर्णपुङ्खैः प्रकाशद्भिर्व्यरोचन्त दिशस्तथा
Tatra rajansharairmuktairnirmuktairiva pannagaih
Svarnapunkhaih prakashadbhirvyarochanta dishastatha
14.39
तत्राद्भुतं परं चक्रे शल्यः शत्रुनिबर्हणः
यदेकः समरे शूरो योधयामास वै बहून्
Tatradbhutam param chakre shalyah shatrunibarhanah
Yadekah samare shuro yodhayamasa vai bahun
14.40
मद्रराजभुजोत्सृष्टैः कङ्कबर्हिणवाजितैः
संपतद्भिः शरैर्घोरैरवाकीर्यत मेदिनी
Madrarajabhujotsrishtaih kankabarhinavajitaih
Sampatadbhih sharairghorairavakiryata medini
14.41
तत्र शल्यरथं राजन्विचरन्तं महाहवे
अपश्याम यथा पूर्वं शक्रस्यासुरसंक्षये
Tatra shalyaratham rajanvicharantam mahahave
Apashyama yatha purvam shakrasyasurasankshaye