UtshovChapter 13
13.1
संजय उवाच
अर्जुनो द्रौणिना विद्धो युद्धे बहुभिरायसैः
तस्य चानुचरैः शूरैस्त्रिगर्तानां महारथैः
द्रौणिं विव्याध समरे त्रिभिरेव शिलीमुखैः
Sanjaya uvacha
Arjuno draunina viddho yuddhe bahubhirayasaih
Tasya chanucharaih shuraistrigartanam maharathaih
Draunim vivyadha samare tribhireva shilimukhaih
13.2
तथेतरान्महेष्वासान्द्वाभ्यां द्वाभ्यां धनंजयः
भूयश्चैव महाबाहुः शरवर्षैरवाकिरत्
Tathetaranmaheshvasandvabhyam dvabhyam dhananjayah
Bhuyashchaiva mahabahuh sharavarshairavakirat
13.3
शरकण्टकितास्ते तु तावका भरतर्षभ
न जहुः समरे पार्थं वध्यमानाः शितैः शरैः
Sharakantakitaste tu tavaka bharatarshabha
Na jahuh samare partham vadhyamanah shitaih sharaih
13.4
तेऽर्जुनं रथवंशेन द्रोणपुत्रपुरोगमाः
अयोधयन्त समरे परिवार्य महारथाः
Terjunam rathavanshena dronaputrapurogamah
Ayodhayanta samare parivarya maharathah
13.5
तैस्तु क्षिप्ताः शरा राजन्कार्तस्वरविभूषिताः
अर्जुनस्य रथोपस्थं पूरयामासुरञ्जसा
Taistu kshiptah shara rajankartasvaravibhushitah
Arjunasya rathopastham purayamasuranjasa
13.6
तथा कृष्णौ महेष्वासौ वृषभौ सर्वधन्विनाम्
शरैर्वीक्ष्य वितुन्नाङ्गौ प्रहृष्टौ युद्धदुर्मदौ
Tatha krishnau maheshvasau vrishabhau sarvadhanvinam
Sharairvikshya vitunnangau prahrishtau yuddhadurmadau
13.7
कूबरं रथचक्राणि ईषा योक्त्राणि चाभिभो
युगं चैवानुकर्षं च शरभूतमभूत्तदा
Kubaram rathachakrani isha yoktrani chabhibho
Yugam chaivanukarsham cha sharabhutamabhuttada
13.8
नैतादृशं दृष्टपूर्वं राजन्नैव च नः श्रुतम्
यादृशं तत्र पार्थस्य तावकाः संप्रचक्रिरे
Naitadrisham drishtapurvam rajannaiva cha nah shrutam
Yadrisham tatra parthasya tavakah samprachakrire
13.9
स रथः सर्वतो भाति चित्रपुङ्खैः शितैः शरैः
उल्काशतैः संप्रदीप्तं विमानमिव भूतले
Sa rathah sarvato bhati chitrapunkhaih shitaih sharaih
Ulkashataih sampradiptam vimanamiva bhutale
13.10
ततोऽर्जुनो महाराज शरैः संनतपर्वभिः
अवाकिरत्तां पृतनां मेघो वृष्ट्या यथाचलम्
Tatorjuno maharaja sharaih sannataparvabhih
Avakirattam pritanam megho vrishtya yathachalam
13.11
ते वध्यमानाः समरे पार्थनामाङ्कितैः शरैः
पार्थभूतममन्यन्त प्रेक्षमाणास्तथाविधम्
Te vadhyamanah samare parthanamankitaih sharaih
Parthabhutamamanyanta prekshamanastathavidham
13.12
ततोऽद्भुतशरज्वालो धनुःशब्दानिलो महान्
सेनेन्धनं ददाहाशु तावकं पार्थपावकः
Tatodbhutasharajvalo dhanuhshabdanilo mahan
Senendhanam dadahashu tavakam parthapavakah
13.13
चक्राणां पततां चैव युगानां च धरातले
तूणीराणां पताकानां ध्वजानां च रथैः सह
Chakranam patatam chaiva yuganam cha dharatale
Tuniranam patakanam dhvajanam cha rathaih saha
13.14
ईषाणामनुकर्षाणां त्रिवेणूनां च भारत
अक्षाणामथ योक्त्राणां प्रतोदानां च सर्वशः
Ishanamanukarshanam trivenunam cha bharata
Akshanamatha yoktranam pratodanam cha sarvashah
13.15
शिरसां पततां चैव कुण्डलोष्णीषधारिणाम्
भुजानां च महाराज स्कन्धानां च समन्ततः
Shirasam patatam chaiva kundaloshnishadharinam
Bhujanam cha maharaja skandhanam cha samantatah
13.16
छत्राणां व्यजनैः सार्धं मुकुटानां च राशयः
समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत
Chhatranam vyajanaih sardham mukutanam cha rashayah
Samadrishyanta parthasya rathamargeshu bharata
13.17
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा
बभूव भरतश्रेष्ठ रुद्रस्याक्रीडनं यथा
भीरूणां त्रासजननी शूराणां हर्षवर्धनी
Agamyarupa prithivi mansashonitakardama
Babhuva bharatashreshtha rudrasyakridanam yatha
Bhirunam trasajanani shuranam harshavardhani
13.18
हत्वा तु समरे पार्थः सहस्रे द्वे परंतप
रथानां सवरूथानां विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्
Hatva tu samare parthah sahasre dve parantapa
Rathanam savaruthanam vidhumogniriva jvalan
13.19
यथा हि भगवानग्निर्जगद्दग्ध्वा चराचरम्
विधूमो दृश्यते राजंस्तथा पार्थो महारथः
Yatha hi bhagavanagnirjagaddagdhva characharam
Vidhumo drishyate rajanstatha partho maharathah
13.20
द्रौणिस्तु समरे दृष्ट्वा पाण्डवस्य पराक्रमम्
रथेनातिपताकेन पाण्डवं प्रत्यवारयत्
Draunistu samare drishtva pandavasya parakramam
Rathenatipatakena pandavam pratyavarayat
13.21
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ श्वेताश्वौ धन्विनां वरौ
समीयतुस्तदा तूर्णं परस्परवधैषिणौ
Tavubhau purushavyaghrau shvetashvau dhanvinam varau
Samiyatustada turnam parasparavadhaishinau
13.22
तयोरासीन्महाराज बाणवर्षं सुदारुणम्
जीमूतानां यथा वृष्टिस्तपान्ते भरतर्षभ
Tayorasinmaharaja banavarsham sudarunam
Jimutanam yatha vrishtistapante bharatarshabha
13.23
अन्योन्यस्पर्धिनौ तौ तु शरैः संनतपर्वभिः
ततक्षतुर्मृधेऽन्योन्यं शृङ्गाभ्यां वृषभाविव
Anyonyaspardhinau tau tu sharaih sannataparvabhih
Tatakshaturmridhenyonyam shringabhyam vrishabhaviva
13.24
तयोर्युद्धं महाराज चिरं सममिवाभवत्
अस्त्राणां संगमश्चैव घोरस्तत्राभवन्महान्
Tayoryuddham maharaja chiram samamivabhavat
Astranam sangamashchaiva ghorastatrabhavanmahan
13.25
ततोऽर्जुनं द्वादशभी रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः
वासुदेवं च दशभिर्द्रौणिर्विव्याध भारत
Tatorjunam dvadashabhi rukmapunkhaih sutejanaih
Vasudevam cha dashabhirdraunirvivyadha bharata
13.26
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपद्गाण्डिवं धनुः
मानयित्वा मुहूर्तं च गुरुपुत्रं महाहवे
Tatah prahasya bibhatsurvyakshipadgandivam dhanuh
Manayitva muhurtam cha guruputram mahahave
13.27
व्यश्वसूतरथं चक्रे सव्यसाची महारथः
मृदुपूर्वं ततश्चैनं त्रिभिर्विव्याध सायकैः
Vyashvasutaratham chakre savyasachi maharathah
Mridupurvam tatashchainam tribhirvivyadha sayakaih
13.28
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्द्रोणपुत्रस्त्वयस्मयम्
मुसलं पाण्डुपुत्राय चिक्षेप परिघोपमम्
Hatashve tu rathe tishthandronaputrastvayasmayam
Musalam panduputraya chikshepa parighopamam
13.29
तमापतन्तं सहसा हेमपट्टविभूषितम्
चिच्छेद सप्तधा वीरः पार्थः शत्रुनिबर्हणः
Tamapatantam sahasa hemapattavibhushitam
Chichchheda saptadha virah parthah shatrunibarhanah
13.30
स च्छिन्नं मुसलं दृष्ट्वा द्रौणिः परमकोपनः
आददे परिघं घोरं नगेन्द्रशिखरोपमम्
चिक्षेप चैव पार्थाय द्रौणिर्युद्धविशारदः
Sa chchhinnam musalam drishtva draunih paramakopanah
Adade parigham ghoram nagendrashikharopamam
Chikshepa chaiva parthaya drauniryuddhavisharadah
13.31
तमन्तकमिव क्रुद्धं परिघं प्रेक्ष्य पाण्डवः
अर्जुनस्त्वरितो जघ्ने पञ्चभिः सायकोत्तमैः
Tamantakamiva kruddham parigham prekshya pandavah
Arjunastvarito jaghne panchabhih sayakottamaih
13.32
स च्छिन्नः पतितो भूमौ पार्थबाणैर्महाहवे
दारयन्पृथिवीन्द्राणां मनः शब्देन भारत
Sa chchhinnah patito bhumau parthabanairmahahave
Darayanprithivindranam manah shabdena bharata
13.33
ततोऽपरैस्त्रिभिर्बाणैर्द्रौणिं विव्याध पाण्डवः
सोऽतिविद्धो बलवता पार्थेन सुमहाबलः
न संभ्रान्तस्तदा द्रौणिः पौरुषे स्वे व्यवस्थितः
Tatoparaistribhirbanairdraunim vivyadha pandavah
Sotividdho balavata parthena sumahabalah
Na sambhrantastada draunih paurushe sve vyavasthitah
13.34
सुधर्मा तु ततो राजन्भारद्वाजं महारथम्
अवाकिरच्छरव्रातैः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः
Sudharma tu tato rajanbharadvajam maharatham
Avakirachchharavrataih sarvakshatrasya pashyatah
13.35
ततस्तु सुरथोऽप्याजौ पाञ्चालानां महारथः
रथेन मेघघोषेण द्रौणिमेवाभ्यधावत
Tatastu surathopyajau panchalanam maharathah
Rathena meghaghoshena draunimevabhyadhavata
13.36
विकर्षन्वै धनुः श्रेष्ठं सर्वभारसहं दृढम्
ज्वलनाशीविषनिभैः शरैश्चैनमवाकिरत्
Vikarshanvai dhanuh shreshtham sarvabharasaham dridham
Jvalanashivishanibhaih sharaishchainamavakirat
13.37
सुरथं तु ततः क्रुद्धमापतन्तं महारथम्
चुकोप समरे द्रौणिर्दण्डाहत इवोरगः
Suratham tu tatah kruddhamapatantam maharatham
Chukopa samare draunirdandahata ivoragah
13.38
त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा सृक्किणी परिलेलिहन्
उद्वीक्ष्य सुरथं रोषाद्धनुर्ज्यामवमृज्य च
मुमोच तीक्ष्णं नाराचं यमदण्डसमद्युतिम्
Trishikham bhrukutim kritva srikkini parilelihan
Udvikshya suratham roshaddhanurjyamavamrijya cha
Mumocha tikshnam naracham yamadandasamadyutim
13.39
स तस्य हृदयं भित्त्वा प्रविवेशातिवेगतः
शक्राशनिरिवोत्सृष्टा विदार्य धरणीतलम्
Sa tasya hridayam bhittva praviveshativegatah
Shakrashanirivotsrishta vidarya dharanitalam
13.40
ततस्तं पतितं भूमौ नाराचेन समाहतम्
वज्रेणेव यथा शृङ्गं पर्वतस्य महाधनम्
Tatastam patitam bhumau narachena samahatam
Vajreneva yatha shringam parvatasya mahadhanam
13.41
तस्मिंस्तु निहते वीरे द्रोणपुत्रः प्रतापवान्
आरुरोह रथं तूर्णं तमेव रथिनां वरः
Tasminstu nihate vire dronaputrah pratapavan
Aruroha ratham turnam tameva rathinam varah
13.42
ततः सज्जो महाराज द्रौणिराहवदुर्मदः
अर्जुनं योधयामास संशप्तकवृतो रणे
Tatah sajjo maharaja draunirahavadurmadah
Arjunam yodhayamasa sanshaptakavrito rane
13.43
तत्र युद्धं महच्चासीदर्जुनस्य परैः सह
मध्यंदिनगते सूर्ये यमराष्ट्रविवर्धनम्
Tatra yuddham mahachchasidarjunasya paraih saha
Madhyandinagate surye yamarashtravivardhanam
13.44
तत्राश्चर्यमपश्याम दृष्ट्वा तेषां पराक्रमम्
यदेको युगपद्वीरान्समयोधयदर्जुनः
Tatrashcharyamapashyama drishtva tesham parakramam
Yadeko yugapadviransamayodhayadarjunah
13.45
विमर्दस्तु महानासीदर्जुनस्य परैः सह
शतक्रतोर्यथा पूर्वं महत्या दैत्यसेनया
Vimardastu mahanasidarjunasya paraih saha
Shatakratoryatha purvam mahatya daityasenaya