UtshovChapter 12
12.1
संजय उवाच
पीडिते धर्मराजे तु मद्रराजेन मारिष
सात्यकिर्भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
परिवार्य रथैः शल्यं पीडयामासुराहवे
Sanjaya uvacha
Pidite dharmaraje tu madrarajena marisha
Satyakirbhimasenashcha madriputrau cha pandavau
Parivarya rathaih shalyam pidayamasurahave
12.2
तमेकं बहुभिर्दृष्ट्वा पीड्यमानं महारथैः
साधुवादो महाञ्जज्ञे सिद्धाश्चासन्प्रहर्षिताः
आश्चर्यमित्यभाषन्त मुनयश्चापि संगताः
Tamekam bahubhirdrishtva pidyamanam maharathaih
Sadhuvado mahanjagye siddhashchasanpraharshitah
Ashcharyamityabhashanta munayashchapi sangatah
12.3
भीमसेनो रणे शल्यं शल्यभूतं पराक्रमे
एकेन विद्ध्वा बाणेन पुनर्विव्याध सप्तभिः
Bhimaseno rane shalyam shalyabhutam parakrame
Ekena viddhva banena punarvivyadha saptabhih
12.4
सात्यकिश्च शतेनैनं धर्मपुत्रपरीप्सया
मद्रेश्वरमवाकीर्य सिंहनादमथानदत्
Satyakishcha shatenainam dharmaputraparipsaya
Madreshvaramavakirya sinhanadamathanadat
12.5
नकुलः पञ्चभिश्चैनं सहदेवश्च सप्तभिः
विद्ध्वा तं तु ततस्तूर्णं पुनर्विव्याध सप्तभिः
Nakulah panchabhishchainam sahadevashcha saptabhih
Viddhva tam tu tatasturnam punarvivyadha saptabhih
12.6
स तु शूरो रणे यत्तः पीडितस्तैर्महारथैः
विकृष्य कार्मुकं घोरं वेगघ्नं भारसाधनम्
Sa tu shuro rane yattah piditastairmaharathaih
Vikrishya karmukam ghoram vegaghnam bharasadhanam
12.7
सात्यकिं पञ्चविंशत्या शल्यो विव्याध मारिष
भीमसेनं त्रिसप्तत्या नकुलं सप्तभिस्तथा
Satyakim panchavinshatya shalyo vivyadha marisha
Bhimasenam trisaptatya nakulam saptabhistatha
12.8
ततः सविशिखं चापं सहदेवस्य धन्विनः
छित्त्वा भल्लेन समरे विव्याधैनं त्रिसप्तभिः
Tatah savishikham chapam sahadevasya dhanvinah
Chhittva bhallena samare vivyadhainam trisaptabhih
12.9
सहदेवस्तु समरे मातुलं भूरिवर्चसम्
सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा पञ्चभिः समताडयत्
शरैराशीविषाकारैर्ज्वलज्ज्वलनसंनिभैः
Sahadevastu samare matulam bhurivarchasam
Sajyamanyaddhanuh kritva panchabhih samatadayat
Sharairashivishakarairjvalajjvalanasannibhaih
12.10
सारथिं चास्य समरे शरेणानतपर्वणा
विव्याध भृशसंक्रुद्धस्तं च भूयस्त्रिभिः शरैः
Sarathim chasya samare sharenanataparvana
Vivyadha bhrishasankruddhastam cha bhuyastribhih sharaih
12.11
भीमसेनस्त्रिसप्तत्या सात्यकिर्नवभिः शरैः
धर्मराजस्तथा षष्ट्या गात्रे शल्यं समर्पयत्
Bhimasenastrisaptatya satyakirnavabhih sharaih
Dharmarajastatha shashtya gatre shalyam samarpayat
12.12
ततः शल्यो महाराज निर्विद्धस्तैर्महारथैः
सुस्राव रुधिरं गात्रैर्गैरिकं पर्वतो यथा
Tatah shalyo maharaja nirviddhastairmaharathaih
Susrava rudhiram gatrairgairikam parvato yatha
12.13
तांश्च सर्वान्महेष्वासान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
विव्याध तरसा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत्
Tanshcha sarvanmaheshvasanpanchabhih panchabhih sharaih
Vivyadha tarasa rajanstadadbhutamivabhavat
12.14
ततोऽपरेण भल्लेन धर्मपुत्रस्य मारिष
धनुश्चिच्छेद समरे सज्यं स सुमहारथः
Tatoparena bhallena dharmaputrasya marisha
Dhanushchichchheda samare sajyam sa sumaharathah
12.15
अथान्यद्धनुरादाय धर्मपुत्रो महारथः
साश्वसूतध्वजरथं शल्यं प्राच्छादयच्छरैः
Athanyaddhanuradaya dharmaputro maharathah
Sashvasutadhvajaratham shalyam prachchhadayachchharaih
12.16
स च्छाद्यमानः समरे धर्मपुत्रस्य सायकैः
युधिष्ठिरमथाविध्यद्दशभिर्निशितैः शरैः
Sa chchhadyamanah samare dharmaputrasya sayakaih
Yudhishthiramathavidhyaddashabhirnishitaih sharaih
12.17
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धर्मपुत्रे शरार्दिते
मद्राणामधिपं शूरं शरौघैः समवारयत्
Satyakistu tatah kruddho dharmaputre sharardite
Madranamadhipam shuram sharaughaih samavarayat
12.18
स सात्यकेः प्रचिच्छेद क्षुरप्रेण महद्धनुः
भीमसेनमुखांस्तांश्च त्रिभिस्त्रिभिरताडयत्
Sa satyakeh prachichchheda kshuraprena mahaddhanuh
Bhimasenamukhanstanshcha tribhistribhiratadayat
12.19
तस्य क्रुद्धो महाराज सात्यकिः सत्यविक्रमः
तोमरं प्रेषयामास स्वर्णदण्डं महाधनम्
Tasya kruddho maharaja satyakih satyavikramah
Tomaram preshayamasa svarnadandam mahadhanam
12.20
भीमसेनोऽथ नाराचं ज्वलन्तमिव पन्नगम्
नकुलः समरे शक्तिं सहदेवो गदां शुभाम्
धर्मराजः शतघ्नीं तु जिघांसुः शल्यमाहवे
Bhimasenotha naracham jvalantamiva pannagam
Nakulah samare shaktim sahadevo gadam shubham
Dharmarajah shataghnim tu jighansuh shalyamahave
12.21
तानापतत एवाशु पञ्चानां वै भुजच्युतान्
सात्यकिप्रहितं शल्यो भल्लैश्चिच्छेद तोमरम्
Tanapatata evashu panchanam vai bhujachyutan
Satyakiprahitam shalyo bhallaishchichchheda tomaram
12.22
भीमेन प्रहितं चापि शरं कनकभूषणम्
द्विधा चिच्छेद समरे कृतहस्तः प्रतापवान्
Bhimena prahitam chapi sharam kanakabhushanam
Dvidha chichchheda samare kritahastah pratapavan
12.23
नकुलप्रेषितां शक्तिं हेमदण्डां भयावहाम्
गदां च सहदेवेन शरौघैः समवारयत्
Nakulapreshitam shaktim hemadandam bhayavaham
Gadam cha sahadevena sharaughaih samavarayat
12.24
शराभ्यां च शतघ्नीं तां राज्ञश्चिच्छेद भारत
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां सिंहनादं ननाद च
नामृष्यत्तं तु शैनेयः शत्रोर्विजयमाहवे
Sharabhyam cha shataghnim tam ragyashchichchheda bharata
Pashyatam panduputranam sinhanadam nanada cha
Namrishyattam tu shaineyah shatrorvijayamahave
12.25
अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिः क्रोधमूर्छितः
द्वाभ्यां मद्रेश्वरं विद्ध्वा सारथिं च त्रिभिः शरैः
Athanyaddhanuradaya satyakih krodhamurchhitah
Dvabhyam madreshvaram viddhva sarathim cha tribhih sharaih
12.26
ततः शल्यो महाराज सर्वांस्तान्दशभिः शरैः
विव्याध सुभृशं क्रुद्धस्तोत्त्रैरिव महाद्विपान्
Tatah shalyo maharaja sarvanstandashabhih sharaih
Vivyadha subhrisham kruddhastottrairiva mahadvipan
12.27
ते वार्यमाणाः समरे मद्रराज्ञा महारथाः
न शेकुः प्रमुखे स्थातुं तस्य शत्रुनिषूदनाः
Te varyamanah samare madraragya maharathah
Na shekuh pramukhe sthatum tasya shatrunishudanah
12.28
ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा शल्यस्य विक्रमम्
निहतान्पाण्डवान्मेने पाञ्चालानथ सृञ्जयान्
Tato duryodhano raja drishtva shalyasya vikramam
Nihatanpandavanmene panchalanatha srinjayan
12.29
ततो राजन्महाबाहुर्भीमसेनः प्रतापवान्
संत्यज्य मनसा प्राणान्मद्राधिपमयोधयत्
Tato rajanmahabahurbhimasenah pratapavan
Santyajya manasa prananmadradhipamayodhayat
12.30
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः
परिवार्य तदा शल्यं समन्ताद्व्यकिरञ्शरैः
Nakulah sahadevashcha satyakishcha maharathah
Parivarya tada shalyam samantadvyakiransharaih
12.31
स चतुर्भिर्महेष्वासैः पाण्डवानां महारथैः
वृतस्तान्योधयामास मद्रराजः प्रतापवान्
Sa chaturbhirmaheshvasaih pandavanam maharathaih
Vritastanyodhayamasa madrarajah pratapavan
12.32
तस्य धर्मसुतो राजन्क्षुरप्रेण महाहवे
चक्ररक्षं जघानाशु मद्रराजस्य पार्थिव
Tasya dharmasuto rajankshuraprena mahahave
Chakraraksham jaghanashu madrarajasya parthiva
12.33
तस्मिंस्तु निहते शूरे चक्ररक्षे महारथे
मद्रराजोऽतिबलवान्सैनिकानास्तृणोच्छरैः
Tasminstu nihate shure chakrarakshe maharathe
Madrarajotibalavansainikanastrinochchharaih
12.34
समाच्छन्नांस्ततस्तांस्तु राजन्वीक्ष्य स सैनिकान्
चिन्तयामास समरे धर्मराजो युधिष्ठिरः
Samachchhannanstatastanstu rajanvikshya sa sainikan
Chintayamasa samare dharmarajo yudhishthirah
12.35
कथं नु न भवेत्सत्यं तन्माधववचो महत्
न हि क्रुद्धो रणे राजा क्षपयेत बलं मम
Katham nu na bhavetsatyam tanmadhavavacho mahat
Na hi kruddho rane raja kshapayeta balam mama
12.36
ततः सरथनागाश्वाः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज
मद्रेश्वरं समासेदुः पीडयन्तः समन्ततः
Tatah sarathanagashvah pandavah pandupurvaja
Madreshvaram samaseduh pidayantah samantatah
12.37
नानाशस्त्रौघबहुलां शस्त्रवृष्टिं समुत्थिताम्
व्यधमत्समरे राजन्महाभ्राणीव मारुतः
Nanashastraughabahulam shastravrishtim samutthitam
Vyadhamatsamare rajanmahabhraniva marutah
12.38
ततः कनकपुङ्खां तां शल्यक्षिप्तां वियद्गताम्
शरवृष्टिमपश्याम शलभानामिवाततिम्
Tatah kanakapunkham tam shalyakshiptam viyadgatam
Sharavrishtimapashyama shalabhanamivatatim
12.39
ते शरा मद्रराजेन प्रेषिता रणमूर्धनि
संपतन्तः स्म दृश्यन्ते शलभानां व्रजा इव
Te shara madrarajena preshita ranamurdhani
Sampatantah sma drishyante shalabhanam vraja iva
12.40
मद्रराजधनुर्मुक्तैः शरैः कनकभूषणैः
निरन्तरमिवाकाशं संबभूव जनाधिप
Madrarajadhanurmuktaih sharaih kanakabhushanaih
Nirantaramivakasham sambabhuva janadhipa
12.41
न पाण्डवानां नास्माकं तत्र कश्चिद्व्यदृश्यत
बाणान्धकारे महति कृते तत्र महाभये
Na pandavanam nasmakam tatra kashchidvyadrishyata
Banandhakare mahati krite tatra mahabhaye
12.42
मद्रराजेन बलिना लाघवाच्छरवृष्टिभिः
लोड्यमानं तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां बलार्णवम्
विस्मयं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः
Madrarajena balina laghavachchharavrishtibhih
Lodyamanam tatha drishtva pandavanam balarnavam
Vismayam paramam jagmurdevagandharvadanavah
12.43
स तु तान्सर्वतो यत्ताञ्शरैः संपीड्य मारिष
धर्मराजमवच्छाद्य सिंहवद्व्यनदन्मुहुः
Sa tu tansarvato yattansharaih sampidya marisha
Dharmarajamavachchhadya sinhavadvyanadanmuhuh
12.44
ते छन्नाः समरे तेन पाण्डवानां महारथाः
न शेकुस्तं तदा युद्धे प्रत्युद्यातुं महारथम्
Te chhannah samare tena pandavanam maharathah
Na shekustam tada yuddhe pratyudyatum maharatham
12.45
धर्मराजपुरोगास्तु भीमसेनमुखा रथाः
न जहुः समरे शूरं शल्यमाहवशोभिनम्
Dharmarajapurogastu bhimasenamukha rathah
Na jahuh samare shuram shalyamahavashobhinam