UtshovChapter 85
85.1
धृतराष्ट्र उवाच
भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानोऽभ्यवारयत्
संजयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे
Dhritarashtra uvacha
Bharadvajam katham yuddhe yuyudhanobhyavarayat
Sanjayachakshva tattvena param kautuhalam hi me
85.2
संजय उवाच
शृणु राजन्महाप्राज्ञ संग्रामं लोमहर्षणम्
द्रोणस्य पाण्डवैः सार्धं युयुधानपुरोगमैः
Sanjaya uvacha
Shrinu rajanmahapragya sangramam lomaharshanam
Dronasya pandavaih sardham yuyudhanapurogamaih
85.3
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा युयुधानेन मारिष
अभ्यद्रवत्स्वयं द्रोणः सात्यकिं सत्यविक्रमम्
Vadhyamanam balam drishtva yuyudhanena marisha
Abhyadravatsvayam dronah satyakim satyavikramam
85.4
तमापतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम्
सात्यकिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्
Tamapatantam sahasa bharadvajam maharatham
Satyakih panchavinshatya kshudrakanam samarpayat
85.5
द्रोणोऽपि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहितः
अविध्यत्पञ्चभिस्तूर्णं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
Dronopi yudhi vikranto yuyudhanam samahitah
Avidhyatpanchabhisturnam hemapunkhaih shilashitaih
85.6
ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजनाः
अभ्यगुर्धरणीं राजञ्श्वसन्त इव पन्नगाः
Te varma bhittva sudridham dvishatpishitabhojanah
Abhyagurdharanim rajanshvasanta iva pannagah
85.7
दीर्घबाहुरभिक्रुद्धस्तोत्त्रार्दित इव द्विपः
द्रोणं पञ्चाशताविध्यन्नाराचैरग्निसंनिभैः
Dirghabahurabhikruddhastottrardita iva dvipah
Dronam panchashatavidhyannarachairagnisannibhaih
85.8
भारद्वाजो रणे विद्धो युयुधानेन सत्वरम्
सात्यकिं बहुभिर्बाणैर्यतमानमविध्यत
Bharadvajo rane viddho yuyudhanena satvaram
Satyakim bahubhirbanairyatamanamavidhyata
85.9
ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबलः
सात्वतं पीडयामास शतेन नतपर्वणा
Tatah kruddho maheshvaso bhuya eva mahabalah
Satvatam pidayamasa shatena nataparvana
85.10
स वध्यमानः समरे भारद्वाजेन सात्यकिः
नाभ्यपद्यत कर्तव्यं किंचिदेव विशां पते
Sa vadhyamanah samare bharadvajena satyakih
Nabhyapadyata kartavyam kinchideva visham pate
85.11
विषण्णवदनश्चापि युयुधानोऽभवन्नृप
भारद्वाजं रणे दृष्ट्वा विसृजन्तं शिताञ्शरान्
Vishannavadanashchapi yuyudhanobhavannripa
Bharadvajam rane drishtva visrijantam shitansharan
85.12
तं तु संप्रेक्ष्य ते पुत्राः सैनिकाश्च विशां पते
प्रहृष्टमनसो भूत्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः
Tam tu samprekshya te putrah sainikashcha visham pate
Prahrishtamanaso bhutva sinhavadvyanadanmuhuh
85.13
तं श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम्
युधिष्ठिरोऽब्रवीद्राजन्सर्वसैन्यानि भारत
Tam shrutva ninadam ghoram pidyamanam cha madhavam
Yudhishthirobravidrajansarvasainyani bharata
85.14
एष वृष्णिवरो वीरः सात्यकिः सत्यकर्मकृत्
ग्रस्यते युधि वीरेण भानुमानिव राहुणा
अभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते
Esha vrishnivaro virah satyakih satyakarmakrit
Grasyate yudhi virena bhanumaniva rahuna
Abhidravata gachchhadhvam satyakiryatra yudhyate
85.15
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यमिदमाह जनाधिप
अभिद्रव द्रुतं द्रोणं किं नु तिष्ठसि पार्षत
न पश्यसि भयं घोरं द्रोणान्नः समुपस्थितम्
Dhrishtadyumnam cha panchalyamidamaha janadhipa
Abhidrava drutam dronam kim nu tishthasi parshata
Na pashyasi bhayam ghoram dronannah samupasthitam
85.16
असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगे
क्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा
Asau drono maheshvaso yuyudhanena sanyuge
Kridate sutrabaddhena pakshina balako yatha
85.17
तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनमुखा रथाः
त्वयैव सहिता यत्ता युयुधानरथं प्रति
Tatraiva sarve gachchhantu bhimasenamukha rathah
Tvayaiva sahita yatta yuyudhanaratham prati
85.18
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि त्वामहं सहसैनिकः
सात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमदंष्ट्रान्तरं गतम्
Prishthatonugamishyami tvamaham sahasainikah
Satyakim mokshayasvadya yamadanshtrantaram gatam
85.19
एवमुक्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन पाण्डवः
अभ्यद्रवद्रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात्
Evamuktva tato raja sarvasainyena pandavah
Abhyadravadrane dronam yuyudhanasya karanat
85.20
तत्रारावो महानासीद्द्रोणमेकं युयुत्सताम्
पाण्डवानां च भद्रं ते सृञ्जयानां च सर्वशः
Tatraravo mahanasiddronamekam yuyutsatam
Pandavanam cha bhadram te srinjayanam cha sarvashah
85.21
ते समेत्य नरव्याघ्रा भारद्वाजं महारथम्
अभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कबर्हिणवाजितैः
Te sametya naravyaghra bharadvajam maharatham
Abhyavarshansharaistikshnaih kankabarhinavajitaih
85.22
स्मयन्नेव तु तान्वीरान्द्रोणः प्रत्यग्रहीत्स्वयम्
अतिथीनागतान्यद्वत्सलिलेनासनेन च
Smayanneva tu tanvirandronah pratyagrahitsvayam
Atithinagatanyadvatsalilenasanena cha
85.23
तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विनः
आतिथेयगृहं प्राप्य नृपतेऽतिथयो यथा
Tarpitaste sharaistasya bharadvajasya dhanvinah
Atitheyagriham prapya nripatetithayo yatha
85.24
भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्
मध्यंदिनमनुप्राप्तं सहस्रांशुमिव प्रभो
Bharadvajam cha te sarve na shekuh prativikshitum
Madhyandinamanupraptam sahasranshumiva prabho
85.25
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः
अतापयच्छरव्रातैर्गभस्तिभिरिवांशुमान्
Tanstu sarvanmaheshvasandronah shastrabhritam varah
Atapayachchharavratairgabhastibhirivanshuman
85.26
वध्यमाना रणे राजन्पाण्डवाः सृञ्जयास्तथा
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः
Vadhyamana rane rajanpandavah srinjayastatha
Trataram nadhyagachchhanta pankamagna iva dvipah
85.27
द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशराः
गभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्तः समन्ततः
Dronasya cha vyadrishyanta visarpanto mahasharah
Gabhastaya ivarkasya pratapantah samantatah
85.28
तस्मिन्द्रोणेन निहताः पाञ्चालाः पञ्चविंशतिः
महारथसमाख्याता धृष्टद्युम्नस्य संमताः
Tasmindronena nihatah panchalah panchavinshatih
Maharathasamakhyata dhrishtadyumnasya sammatah
85.29
पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पाञ्चालानां तथैव च
द्रोणं स्म ददृशुः शूरं विनिघ्नन्तं वरान्वरान्
Pandunam sarvasainyeshu panchalanam tathaiva cha
Dronam sma dadrishuh shuram vinighnantam varanvaran
85.30
केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततः
द्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तकः
Kekayanam shatam hatva vidravya cha samantatah
Dronastasthau maharaja vyaditasya ivantakah
85.31
पाञ्चालान्सृञ्जयान्मत्स्यान्केकयान्पाण्डवानपि
द्रोणोऽजयन्महाबाहुः शतशोऽथ सहस्रशः
Panchalansrinjayanmatsyankekayanpandavanapi
Dronojayanmahabahuh shatashotha sahasrashah
85.32
तेषां समभवच्छब्दो वध्यतां द्रोणसायकैः
वनौकसामिवारण्ये दह्यतां धूमकेतुना
Tesham samabhavachchhabdo vadhyatam dronasayakaih
Vanaukasamivaranye dahyatam dhumaketuna
85.33
तत्र देवाः सगन्धर्वाः पितरश्चाब्रुवन्नृप
एते द्रवन्ति पाञ्चालाः पाण्डवाश्च ससैनिकाः
Tatra devah sagandharvah pitarashchabruvannripa
Ete dravanti panchalah pandavashcha sasainikah
85.34
तं तथा समरे द्रोणं निघ्नन्तं सोमकान्रणे
न चाप्यभिययुः केचिदपरे नैव विव्यधुः
Tam tatha samare dronam nighnantam somakanrane
Na chapyabhiyayuh kechidapare naiva vivyadhuh
85.35
वर्तमाने तथा रौद्रे तस्मिन्वीरवरक्षये
अशृणोत्सहसा पार्थः पाञ्चजन्यस्य निस्वनम्
Vartamane tatha raudre tasminviravarakshaye
Ashrinotsahasa parthah panchajanyasya nisvanam
85.36
पूरितो वासुदेवेन शङ्खराट्स्वनते भृशम्
युध्यमानेषु वीरेषु सैन्धवस्याभिरक्षिषु
नदत्सु धार्तराष्ट्रेषु विजयस्य रथं प्रति
Purito vasudevena shankharatsvanate bhrisham
Yudhyamaneshu vireshu saindhavasyabhirakshishu
Nadatsu dhartarashtreshu vijayasya ratham prati
85.37
गाण्डीवस्य च निर्घोषे विप्रनष्टे समन्ततः
कश्मलाभिहतो राजा चिन्तयामास पाण्डवः
Gandivasya cha nirghoshe vipranashte samantatah
Kashmalabhihato raja chintayamasa pandavah
85.38
न नूनं स्वस्ति पार्थस्य यथा नदति शङ्खराट्
कौरवाश्च यथा हृष्टा विनदन्ति मुहुर्मुहुः
Na nunam svasti parthasya yatha nadati shankharat
Kauravashcha yatha hrishta vinadanti muhurmuhuh
85.39
एवं संचिन्तयित्वा तु व्याकुलेनान्तरात्मना
अजातशत्रुः कौन्तेयः सात्वतं प्रत्यभाषत
Evam sanchintayitva tu vyakulenantaratmana
Ajatashatruh kaunteyah satvatam pratyabhashata
85.40
बाष्पगद्गदया वाचा मुह्यमानो मुहुर्मुहुः
कृत्यस्यानन्तरापेक्षी शैनेयं शिनिपुंगवम्
Bashpagadgadaya vacha muhyamano muhurmuhuh
Krityasyanantarapekshi shaineyam shinipungavam
85.41
यः स धर्मः पुरा दृष्टः सद्भिः शैनेय शाश्वतः
सांपराये सुहृत्कृत्ये तस्य कालोऽयमागतः
Yah sa dharmah pura drishtah sadbhih shaineya shashvatah
Samparaye suhritkritye tasya kaloyamagatah
85.42
सर्वेष्वपि च योधेषु चिन्तयञ्शिनिपुंगव
त्वत्तः सुहृत्तमं कंचिन्नाभिजानामि सात्यके
Sarveshvapi cha yodheshu chintayanshinipungava
Tvattah suhrittamam kanchinnabhijanami satyake
85.43
यो हि प्रीतमना नित्यं यश्च नित्यमनुव्रतः
स कार्ये सांपराये तु नियोज्य इति मे मतिः
Yo hi pritamana nityam yashcha nityamanuvratah
Sa karye samparaye tu niyojya iti me matih
85.44
यथा च केशवो नित्यं पाण्डवानां परायणम्
तथा त्वमपि वार्ष्णेय कृष्णतुल्यपराक्रमः
Yatha cha keshavo nityam pandavanam parayanam
Tatha tvamapi varshneya krishnatulyaparakramah
85.45
सोऽहं भारं समाधास्ये त्वयि तं वोढुमर्हसि
अभिप्रायं च मे नित्यं न वृथा कर्तुमर्हसि
Soham bharam samadhasye tvayi tam vodhumarhasi
Abhiprayam cha me nityam na vritha kartumarhasi
85.46
स त्वं भ्रातुर्वयस्यस्य गुरोरपि च संयुगे
कुरु कृच्छ्रे सहायार्थमर्जुनस्य नरर्षभ
Sa tvam bhraturvayasyasya gurorapi cha sanyuge
Kuru krichchhre sahayarthamarjunasya nararshabha
85.47
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो मित्राणामभयंकरः
लोके विख्यायसे वीर कर्मभिः सत्यवागिति
Tvam hi satyavratah shuro mitranamabhayankarah
Loke vikhyayase vira karmabhih satyavagiti
85.48
यो हि शैनेय मित्रार्थे युध्यमानस्त्यजेत्तनुम्
पृथिवीं वा द्विजातिभ्यो यो दद्यात्सममेव तत्
Yo hi shaineya mitrarthe yudhyamanastyajettanum
Prithivim va dvijatibhyo yo dadyatsamameva tat
85.49
श्रुताश्च बहवोऽस्माभी राजानो ये दिवं गताः
दत्त्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि
Shrutashcha bahavosmabhi rajano ye divam gatah
Dattvemam prithivim kritsnam brahmanebhyo yathavidhi
85.50
एवं त्वामपि धर्मात्मन्प्रयाचेऽहं कृताञ्जलिः
पृथिवीदानतुल्यं स्यादधिकं वा फलं विभो
Evam tvamapi dharmatmanprayacheham kritanjalih
Prithividanatulyam syadadhikam va phalam vibho
85.51
एक एव सदा कृष्णो मित्राणामभयंकरः
रणे संत्यजति प्राणान्द्वितीयस्त्वं च सात्यके
Eka eva sada krishno mitranamabhayankarah
Rane santyajati pranandvitiyastvam cha satyake
85.52
विक्रान्तस्य च वीरस्य युद्धे प्रार्थयतो यशः
शूर एव सहायः स्यान्नेतरः प्राकृतो जनः
Vikrantasya cha virasya yuddhe prarthayato yashah
Shura eva sahayah syannetarah prakrito janah
85.53
ईदृशे तु परामर्दे वर्तमानस्य माधव
त्वदन्यो हि रणे गोप्ता विजयस्य न विद्यते
Idrishe tu paramarde vartamanasya madhava
Tvadanyo hi rane gopta vijayasya na vidyate
85.54
श्लाघन्नेव हि कर्माणि शतशस्तव पाण्डवः
मम संजनयन्हर्षं पुनः पुनरकीर्तयत्
Shlaghanneva hi karmani shatashastava pandavah
Mama sanjanayanharsham punah punarakirtayat
85.55
लघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च तथा लघुपराक्रमः
प्राज्ञः सर्वास्त्रविच्छूरो मुह्यते न च संयुगे
Laghvastrashchitrayodhi cha tatha laghuparakramah
Pragyah sarvastravichchhuro muhyate na cha sanyuge
85.56
महास्कन्धो महोरस्को महाबाहुर्महाधनुः
महाबलो महावीर्यः स महात्मा महारथः
Mahaskandho mahorasko mahabahurmahadhanuh
Mahabalo mahaviryah sa mahatma maharathah
85.57
शिष्यो मम सखा चैव प्रियोऽस्याहं प्रियश्च मे
युयुधानः सहायो मे प्रमथिष्यति कौरवान्
Shishyo mama sakha chaiva priyosyaham priyashcha me
Yuyudhanah sahayo me pramathishyati kauravan
85.58
अस्मदर्थं च राजेन्द्र संनह्येद्यदि केशवः
रामो वाप्यनिरुद्धो वा प्रद्युम्नो वा महारथः
Asmadartham cha rajendra sannahyedyadi keshavah
Ramo vapyaniruddho va pradyumno va maharathah
85.59
गदो वा सारणो वापि साम्बो वा सह वृष्णिभिः
सहायार्थं महाराज संग्रामोत्तममूर्धनि
Gado va sarano vapi sambo va saha vrishnibhih
Sahayartham maharaja sangramottamamurdhani
85.60
तथाप्यहं नरव्याघ्रं शैनेयं सत्यविक्रमम्
साहाय्ये विनियोक्ष्यामि नास्ति मेऽन्यो हि तत्समः
Tathapyaham naravyaghram shaineyam satyavikramam
Sahayye viniyokshyami nasti menyo hi tatsamah
85.61
इति द्वैतवने तात मामुवाच धनंजयः
परोक्षं त्वद्गुणांस्तथ्यान्कथयन्नार्यसंसदि
Iti dvaitavane tata mamuvacha dhananjayah
Paroksham tvadgunanstathyankathayannaryasansadi
85.62
तस्य त्वमेवं संकल्पं न वृथा कर्तुमर्हसि
धनंजयस्य वार्ष्णेय मम भीमस्य चोभयोः
Tasya tvamevam sankalpam na vritha kartumarhasi
Dhananjayasya varshneya mama bhimasya chobhayoh
85.63
यच्चापि तीर्थानि चरन्नगच्छं द्वारकां प्रति
तत्राहमपि ते भक्तिमर्जुनं प्रति दृष्टवान्
Yachchapi tirthani charannagachchham dvarakam prati
Tatrahamapi te bhaktimarjunam prati drishtavan
85.64
न तत्सौहृदमन्येषु मया शैनेय लक्षितम्
यथा त्वमस्मान्भजसे वर्तमानानुपप्लवे
Na tatsauhridamanyeshu maya shaineya lakshitam
Yatha tvamasmanbhajase vartamananupaplave
85.65
सोऽभिजात्या च भक्त्या च सख्यस्याचार्यकस्य च
सौहृदस्य च वीर्यस्य कुलीनत्वस्य माधव
Sobhijatya cha bhaktya cha sakhyasyacharyakasya cha
Sauhridasya cha viryasya kulinatvasya madhava
85.66
सत्यस्य च महाबाहो अनुकम्पार्थमेव च
अनुरूपं महेष्वास कर्म त्वं कर्तुमर्हसि
Satyasya cha mahabaho anukamparthameva cha
Anurupam maheshvasa karma tvam kartumarhasi
85.67
सुयोधनो हि सहसा गतो द्रोणेन दंशितः
पूर्वमेव तु यातास्ते कौरवाणां महारथाः
Suyodhano hi sahasa gato dronena danshitah
Purvameva tu yataste kauravanam maharathah
85.68
सुमहान्निनदश्चैव श्रूयते विजयं प्रति
स शैनेय जवेनात्र गन्तुमर्हसि माधव
Sumahanninadashchaiva shruyate vijayam prati
Sa shaineya javenatra gantumarhasi madhava
85.69
भीमसेनो वयं चैव संयत्ताः सहसैनिकाः
द्रोणमावारयिष्यामो यदि त्वां प्रति यास्यति
Bhimaseno vayam chaiva sanyattah sahasainikah
Dronamavarayishyamo yadi tvam prati yasyati
85.70
पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगे
महान्तं च रणे शब्दं दीर्यमाणां च भारतीम्
Pashya shaineya sainyani dravamanani sanyuge
Mahantam cha rane shabdam diryamanam cha bharatim
85.71
महामारुतवेगेन समुद्रमिव पर्वसु
धार्तराष्ट्रबलं तात विक्षिप्तं सव्यसाचिना
Mahamarutavegena samudramiva parvasu
Dhartarashtrabalam tata vikshiptam savyasachina
85.72
रथैर्विपरिधावद्भिर्मनुष्यैश्च हयैश्च ह
सैन्यं रजःसमुद्धूतमेतत्संपरिवर्तते
Rathairviparidhavadbhirmanushyaishcha hayaishcha ha
Sainyam rajahsamuddhutametatsamparivartate
85.73
संवृतः सिन्धुसौवीरैर्नखरप्रासयोधिभिः
अत्यन्तापचितैः शूरैः फल्गुनः परवीरहा
Sanvritah sindhusauvirairnakharaprasayodhibhih
Atyantapachitaih shuraih phalgunah paraviraha
85.74
नैतद्बलमसंवार्य शक्यो हन्तुं जयद्रथः
एते हि सैन्धवस्यार्थे सर्वे संत्यक्तजीविताः
Naitadbalamasanvarya shakyo hantum jayadrathah
Ete hi saindhavasyarthe sarve santyaktajivitah
85.75
शरशक्तिध्वजवनं हयनागसमाकुलम्
पश्यैतद्धार्तराष्ट्राणामनीकं सुदुरासदम्
Sharashaktidhvajavanam hayanagasamakulam
Pashyaitaddhartarashtranamanikam sudurasadam
85.76
शृणु दुन्दुभिनिर्घोषं शङ्खशब्दांश्च पुष्कलान्
सिंहनादरवांश्चैव रथनेमिस्वनांस्तथा
Shrinu dundubhinirghosham shankhashabdanshcha pushkalan
Sinhanadaravanshchaiva rathanemisvananstatha
85.77
नागानां शृणु शब्दं च पत्तीनां च सहस्रशः
सादिनां द्रवतां चैव शृणु कम्पयतां महीम्
Naganam shrinu shabdam cha pattinam cha sahasrashah
Sadinam dravatam chaiva shrinu kampayatam mahim
85.78
पुरस्तात्सैन्धवानीकं द्रोणानीकस्य पृष्ठतः
बहुत्वाद्धि नरव्याघ्र देवेन्द्रमपि पीडयेत्
Purastatsaindhavanikam dronanikasya prishthatah
Bahutvaddhi naravyaghra devendramapi pidayet
85.79
अपर्यन्ते बले मग्नो जह्यादपि च जीवितम्
तस्मिंश्च निहते युद्धे कथं जीवेत मादृशः
सर्वथाहमनुप्राप्तः सुकृच्छ्रं बत जीवितम्
Aparyante bale magno jahyadapi cha jivitam
Tasminshcha nihate yuddhe katham jiveta madrishah
Sarvathahamanupraptah sukrichchhram bata jivitam
85.80
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः
लघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च प्रविष्टस्तात भारतीम्
Shyamo yuva gudakesho darshaniyashcha pandavah
Laghvastrashchitrayodhi cha pravishtastata bharatim
85.81
सूर्योदये महाबाहुर्दिवसश्चातिवर्तते
तन्न जानामि वार्ष्णेय यदि जीवति वा न वा
कुरूणां चापि तत्सैन्यं सागरप्रतिमं महत्
Suryodaye mahabahurdivasashchativartate
Tanna janami varshneya yadi jivati va na va
Kurunam chapi tatsainyam sagarapratimam mahat
85.82
एक एव च बीभत्सुः प्रविष्टस्तात भारतीम्
अविषह्यां महाबाहुः सुरैरपि महामृधे
Eka eva cha bibhatsuh pravishtastata bharatim
Avishahyam mahabahuh surairapi mahamridhe
85.83
न च मे वर्तते बुद्धिरद्य युद्धे कथंचन
द्रोणोऽपि रभसो युद्धे मम पीडयते बलम्
प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथासौ चरति द्विजः
Na cha me vartate buddhiradya yuddhe kathanchana
Dronopi rabhaso yuddhe mama pidayate balam
Pratyaksham te mahabaho yathasau charati dvijah
85.84
युगपच्च समेतानां कार्याणां त्वं विचक्षणः
महार्थं लघुसंयुक्तं कर्तुमर्हसि माधव
Yugapachcha sametanam karyanam tvam vichakshanah
Mahartham laghusanyuktam kartumarhasi madhava
85.85
तस्य मे सर्वकार्येषु कार्यमेतन्मतं सदा
अर्जुनस्य परित्राणं कर्तव्यमिति संयुगे
Tasya me sarvakaryeshu karyametanmatam sada
Arjunasya paritranam kartavyamiti sanyuge
85.86
नाहं शोचामि दाशार्हं गोप्तारं जगतः प्रभुम्
स हि शक्तो रणे तात त्रीँल्लोकानपि संगतान्
Naham shochami dasharham goptaram jagatah prabhum
Sa hi shakto rane tata trinllokanapi sangatan
85.87
विजेतुं पुरुषव्याघ्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
किं पुनर्धार्तराष्ट्रस्य बलमेतत्सुदुर्बलम्
Vijetum purushavyaghra satyametadbravimi te
Kim punardhartarashtrasya balametatsudurbalam
85.88
अर्जुनस्त्वेव वार्ष्णेय पीडितो बहुभिर्युधि
प्रजह्यात्समरे प्राणांस्तस्माद्विन्दामि कश्मलम्
Arjunastveva varshneya pidito bahubhiryudhi
Prajahyatsamare prananstasmadvindami kashmalam
85.89
तस्य त्वं पदवीं गच्छ गच्छेयुस्त्वादृशा यथा
तादृशस्येदृशे काले मादृशेनाभिचोदितः
Tasya tvam padavim gachchha gachchheyustvadrisha yatha
Tadrishasyedrishe kale madrishenabhichoditah
85.90
रणे वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ स्मृतौ
प्रद्युम्नश्च महाबाहुस्त्वं च सात्वत विश्रुतः
Rane vrishnipraviranam dvavevatirathau smritau
Pradyumnashcha mahabahustvam cha satvata vishrutah
85.91
अस्त्रे नारायणसमः संकर्षणसमो बले
वीरतायां नरव्याघ्र धनंजयसमो ह्यसि
Astre narayanasamah sankarshanasamo bale
Viratayam naravyaghra dhananjayasamo hyasi
85.92
भीष्मद्रोणावतिक्रम्य सर्वयुद्धविशारदम्
त्वामद्य पुरुषव्याघ्रं लोके सन्तः प्रचक्षते
Bhishmadronavatikramya sarvayuddhavisharadam
Tvamadya purushavyaghram loke santah prachakshate
85.93
नासाध्यं विद्यते लोके सात्यकेरिति माधव
तत्त्वां यदभिवक्ष्यामि तत्कुरुष्व महाबल
Nasadhyam vidyate loke satyakeriti madhava
Tattvam yadabhivakshyami tatkurushva mahabala
85.94
संभावना हि लोकस्य तव पार्थस्य चोभयोः
नान्यथा तां महाबाहो संप्रकर्तुमिहार्हसि
Sambhavana hi lokasya tava parthasya chobhayoh
Nanyatha tam mahabaho samprakartumiharhasi
85.95
परित्यज्य प्रियान्प्राणान्रणे विचर वीरवत्
न हि शैनेय दाशार्हा रणे रक्षन्ति जीवितम्
Parityajya priyanprananrane vichara viravat
Na hi shaineya dasharha rane rakshanti jivitam
85.96
अयुद्धमनवस्थानं संग्रामे च पलायनम्
भीरूणामसतां मार्गो नैष दाशार्हसेवितः
Ayuddhamanavasthanam sangrame cha palayanam
Bhirunamasatam margo naisha dasharhasevitah
85.97
तवार्जुनो गुरुस्तात धर्मात्मा शिनिपुंगव
वासुदेवो गुरुश्चापि तव पार्थस्य धीमतः
Tavarjuno gurustata dharmatma shinipungava
Vasudevo gurushchapi tava parthasya dhimatah
85.98
कारणद्वयमेतद्धि जानानस्त्वाहमब्रुवम्
मावमंस्था वचो मह्यं गुरुस्तव गुरोर्ह्यहम्
Karanadvayametaddhi jananastvahamabruvam
Mavamanstha vacho mahyam gurustava gurorhyaham
85.99
वासुदेवमतं चैतन्मम चैवार्जुनस्य च
सत्यमेतन्मयोक्तं ते याहि यत्र धनंजयः
Vasudevamatam chaitanmama chaivarjunasya cha
Satyametanmayoktam te yahi yatra dhananjayah
85.100
एतद्वचनमाज्ञाय मम सत्यपराक्रम
प्रविशैतद्बलं तात धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
Etadvachanamagyaya mama satyaparakrama
Pravishaitadbalam tata dhartarashtrasya durmateh
85.101
प्रविश्य च यथान्यायं संगम्य च महारथैः
यथार्हमात्मनः कर्म रणे सात्वत दर्शय
Pravishya cha yathanyayam sangamya cha maharathaih
Yatharhamatmanah karma rane satvata darshaya