UtshovChapter 84
84.1
संजय उवाच
अलम्बुसं तथा युद्धे विचरन्तमभीतवत्
हैडिम्बः प्रययौ तूर्णं विव्याध च शितैः शरैः
Sanjaya uvacha
Alambusam tatha yuddhe vicharantamabhitavat
Haidimbah prayayau turnam vivyadha cha shitaih sharaih
84.2
तयोः प्रतिभयं युद्धमासीद्राक्षससिंहयोः
कुर्वतोर्विविधा मायाः शक्रशम्बरयोरिव
Tayoh pratibhayam yuddhamasidrakshasasinhayoh
Kurvatorvividha mayah shakrashambarayoriva
84.3
अलम्बुसो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचमताडयत्
घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरे
अलम्बुसमथो विद्ध्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः
Alambuso bhrisham kruddho ghatotkachamatadayat
Ghatotkachastu vinshatya narachanam stanantare
Alambusamatho viddhva sinhavadvyanadanmuhuh
84.4
तथैवालम्बुसो राजन्हैडिम्बं युद्धदुर्मदम्
विद्ध्वा विद्ध्वानदद्धृष्टः पूरयन्खं समन्ततः
Tathaivalambuso rajanhaidimbam yuddhadurmadam
Viddhva viddhvanadaddhrishtah purayankham samantatah
84.5
तथा तौ भृशसंक्रुद्धौ राक्षसेन्द्रौ महाबलौ
निर्विशेषमयुध्येतां मायाभिरितरेतरम्
Tatha tau bhrishasankruddhau rakshasendrau mahabalau
Nirvisheshamayudhyetam mayabhiritaretaram
84.6
मायाशतसृजौ दृप्तौ मोहयन्तौ परस्परम्
मायायुद्धे सुकुशलौ मायायुद्धमयुध्यताम्
Mayashatasrijau driptau mohayantau parasparam
Mayayuddhe sukushalau mayayuddhamayudhyatam
84.7
यां यां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नृप
तां तामलम्बुसो राजन्माययैव निजघ्निवान्
Yam yam ghatotkacho yuddhe mayam darshayate nripa
Tam tamalambuso rajanmayayaiva nijaghnivan
84.8
तं तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम्
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं दृष्ट्वाक्रुध्यन्त पाण्डवाः
Tam tatha yudhyamanam tu mayayuddhavisharadam
Alambusam rakshasendram drishtvakrudhyanta pandavah
84.9
त एनं भृशसंक्रुद्धाः सर्वतः प्रवरा रथैः
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनादयो नृप
Ta enam bhrishasankruddhah sarvatah pravara rathaih
Abhyadravanta sankruddha bhimasenadayo nripa
84.10
त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष
सर्वतो व्यकिरन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्
Ta enam koshthakikritya rathavanshena marisha
Sarvato vyakiranbanairulkabhiriva kunjaram
84.11
स तेषामस्त्रवेगं तं प्रतिहत्यास्त्रमायया
तस्माद्रथव्रजान्मुक्तो वनदाहादिव द्विपः
Sa teshamastravegam tam pratihatyastramayaya
Tasmadrathavrajanmukto vanadahadiva dvipah
84.12
स विस्फार्य धनुर्घोरमिन्द्राशनिसमस्वनम्
मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पञ्चभिः
युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः
Sa vispharya dhanurghoramindrashanisamasvanam
Marutim panchavinshatya bhaimasenim cha panchabhih
Yudhishthiram tribhirviddhva sahadevam cha saptabhih
84.13
नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रौपदेयांश्च मारिष
पञ्चभिः पञ्चभिर्विद्ध्वा घोरं नादं ननाद ह
Nakulam cha trisaptatya draupadeyanshcha marisha
Panchabhih panchabhirviddhva ghoram nadam nanada ha
84.14
तं भीमसेनो नवभिः सहदेवश्च पञ्चभिः
युधिष्ठिरः शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यत
नकुलश्च चतुःषष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभिः
Tam bhimaseno navabhih sahadevashcha panchabhih
Yudhishthirah shatenaiva rakshasam pratyavidhyata
Nakulashcha chatuhshashtya draupadeyastribhistribhih
84.15
हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पञ्चाशता शरैः
पुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबलः
Haidimbo rakshasam viddhva yuddhe panchashata sharaih
Punarvivyadha saptatya nanada cha mahabalah
84.16
सोऽतिविद्धो महेष्वासः सर्वतस्तैर्महारथैः
प्रतिविव्याध तान्सर्वान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
Sotividdho maheshvasah sarvatastairmaharathaih
Prativivyadha tansarvanpanchabhih panchabhih sharaih
84.17
तं क्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षसः
हैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैर्विव्याध सप्तभिः
Tam kruddham rakshasam yuddhe pratikruddhastu rakshasah
Haidimbo bharatashreshtha sharairvivyadha saptabhih
84.18
सोऽतिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रो महाबलः
व्यसृजत्सायकांस्तूर्णं स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्
Sotividdho balavata rakshasendro mahabalah
Vyasrijatsayakansturnam svarnapunkhanshilashitan
84.19
ते शरा नतपर्वाणो विविशू राक्षसं तदा
रुषिताः पन्नगा यद्वद्गिरिमुग्रा महाबलाः
Te shara nataparvano vivishu rakshasam tada
Rushitah pannaga yadvadgirimugra mahabalah
84.20
ततस्ते पाण्डवा राजन्समन्तान्निशिताञ्शरान्
प्रेषयामासुरुद्विग्ना हैडिम्बश्च घटोत्कचः
Tataste pandava rajansamantannishitansharan
Preshayamasurudvigna haidimbashcha ghatotkachah
84.21
स वध्यमानः समरे पाण्डवैर्जितकाशिभिः
दग्धाद्रिकूटशृङ्गाभं भिन्नाञ्जनचयोपमम्
Sa vadhyamanah samare pandavairjitakashibhih
Dagdhadrikutashringabham bhinnanjanachayopamam
84.22
समुत्क्षिप्य च बाहुभ्यामाविध्य च पुनः पुनः
निष्पिपेष क्षितौ क्षिप्रं पूर्णकुम्भमिवाश्मनि
Samutkshipya cha bahubhyamavidhya cha punah punah
Nishpipesha kshitau kshipram purnakumbhamivashmani
84.23
बललाघवसंपन्नः संपन्नो विक्रमेण च
भैमसेनी रणे क्रुद्धः सर्वसैन्यान्यभीषयत्
Balalaghavasampannah sampanno vikramena cha
Bhaimaseni rane kruddhah sarvasainyanyabhishayat
84.24
स विस्फुटितसर्वाङ्गश्चूर्णितास्थिविभूषणः
घटोत्कचेन वीरेण हतः सालकटङ्कटः
Sa visphutitasarvangashchurnitasthivibhushanah
Ghatotkachena virena hatah salakatankatah
84.25
ततः सुमनसः पार्था हते तस्मिन्निशाचरे
चुक्रुशुः सिंहनादांश्च वासांस्यादुधुवुश्च ह
Tatah sumanasah partha hate tasminnishachare
Chukrushuh sinhanadanshcha vasansyadudhuvushcha ha
84.26
तावकाश्च हतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम्
अलम्बुसं भीमरूपं विशीर्णमिव पर्वतम्
हाहाकारमकुर्वन्त सैन्यानि भरतर्षभ
Tavakashcha hatam drishtva rakshasendram mahabalam
Alambusam bhimarupam vishirnamiva parvatam
Hahakaramakurvanta sainyani bharatarshabha
84.27
जनाश्च तद्ददृशिरे रक्षः कौतूहलान्विताः
यदृच्छया निपतितं भूमावङ्गारकं यथा
Janashcha taddadrishire rakshah kautuhalanvitah
Yadrichchhaya nipatitam bhumavangarakam yatha
84.28
घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम्
मुमोच बलवन्नादं बलं हत्वेव वासवः
Ghatotkachastu taddhatva raksho balavatam varam
Mumocha balavannadam balam hatveva vasavah
84.29
स पूज्यमानः पितृभिः सबान्धवै;र्घटोत्कचः कर्मणि दुष्करे कृते
रिपुं निहत्याभिननन्द वै तदा; अलम्बुसं पक्वमलम्बुसं यथा
Sa pujyamanah pitribhih sabandhavai;rghatotkachah karmani dushkare krite
Ripum nihatyabhinananda vai tada; alambusam pakvamalambusam yatha
84.30
ततो निनादः सुमहान्समुत्थितः; सशङ्खनानाविधबाणघोषवान्
निशम्य तं प्रत्यनदंस्तु कौरवा;स्ततो ध्वनिर्भुवनमथास्पृशद्भृशम्
Tato ninadah sumahansamutthitah; sashankhananavidhabanaghoshavan
Nishamya tam pratyanadanstu kaurava;stato dhvanirbhuvanamathasprishadbhrisham