UtshovChapter 15
15.1
संजय उवाच
तद्बलं सुमहद्दीर्णं त्वदीयं प्रेक्ष्य वीर्यवान्
दधारैको रणे पाण्डून्वृषसेनोऽस्त्रमायया
Sanjaya uvacha
Tadbalam sumahaddirnam tvadiyam prekshya viryavan
Dadharaiko rane pandunvrishasenostramayaya
15.2
शरा दश दिशो मुक्ता वृषसेनेन मारिष
विचेरुस्ते विनिर्भिद्य नरवाजिरथद्विपान्
Shara dasha disho mukta vrishasenena marisha
Vicheruste vinirbhidya naravajirathadvipan
15.3
तस्य दीप्ता महाबाणा विनिश्चेरुः सहस्रशः
भानोरिव महाबाहो ग्रीष्मकाले मरीचयः
Tasya dipta mahabana vinishcheruh sahasrashah
Bhanoriva mahabaho grishmakale marichayah
15.4
तेनार्दिता महाराज रथिनः सादिनस्तथा
निपेतुरुर्व्यां सहसा वातनुन्ना इव द्रुमाः
Tenardita maharaja rathinah sadinastatha
Nipetururvyam sahasa vatanunna iva drumah
15.5
हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च समन्ततः
अपातयद्रणे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः
Hayaughanshcha rathaughanshcha gajaughanshcha samantatah
Apatayadrane rajanshatashotha sahasrashah
15.6
दृष्ट्वा तमेवं समरे विचरन्तमभीतवत्
सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः
Drishtva tamevam samare vicharantamabhitavat
Sahitah sarvarajanah parivavruh samantatah
15.7
नाकुलिस्तु शतानीको वृषसेनं समभ्ययात्
विव्याध चैनं दशभिर्नाराचैर्मर्मभेदिभिः
Nakulistu shataniko vrishasenam samabhyayat
Vivyadha chainam dashabhirnarachairmarmabhedibhih
15.8
तस्य कर्णात्मजश्चापं छित्त्वा केतुमपातयत्
तं भ्रातरं परीप्सन्तो द्रौपदेयाः समभ्ययुः
Tasya karnatmajashchapam chhittva ketumapatayat
Tam bhrataram paripsanto draupadeyah samabhyayuh
15.9
कर्णात्मजं शरव्रातैश्चक्रुश्चादृश्यमञ्जसा
तान्नदन्तोऽभ्यधावन्त द्रोणपुत्रमुखा रथाः
Karnatmajam sharavrataishchakrushchadrishyamanjasa
Tannadantobhyadhavanta dronaputramukha rathah
15.10
छादयन्तो महाराज द्रौपदेयान्महारथान्
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पर्वताञ्जलदा इव
Chhadayanto maharaja draupadeyanmaharathan
Sharairnanavidhaisturnam parvatanjalada iva
15.11
तान्पाण्डवाः प्रत्यगृह्णंस्त्वरिताः पुत्रगृद्धिनः
पाञ्चालाः केकया मत्स्याः सृञ्जयाश्चोद्यतायुधाः
Tanpandavah pratyagrihnanstvaritah putragriddhinah
Panchalah kekaya matsyah srinjayashchodyatayudhah
15.12
तद्युद्धमभवद्घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्
त्वदीयैः पाण्डुपुत्राणां देवानामिव दानवैः
Tadyuddhamabhavadghoram tumulam lomaharshanam
Tvadiyaih panduputranam devanamiva danavaih
15.13
एवमुत्तमसंरम्भा युयुधुः कुरुपाण्डवाः
परस्परमुदीक्षन्तः परस्परकृतागसः
Evamuttamasanrambha yuyudhuh kurupandavah
Parasparamudikshantah parasparakritagasah
15.14
तेषां ददृशिरे कोपाद्वपूंष्यमिततेजसाम्
युयुत्सूनामिवाकाशे पतत्रिवरभोगिनाम्
Tesham dadrishire kopadvapunshyamitatejasam
Yuyutsunamivakashe patatrivarabhoginam
15.15
भीमकर्णकृपद्रोणद्रौणिपार्षतसात्यकैः
बभासे स रणोद्देशः कालसूर्यैरिवोदितैः
Bhimakarnakripadronadrauniparshatasatyakaih
Babhase sa ranoddeshah kalasuryairivoditaih
15.16
तदासीत्तुमुलं युद्धं निघ्नतामितरेतरम्
महाबलानां बलिभिर्दानवानां यथा सुरैः
Tadasittumulam yuddham nighnatamitaretaram
Mahabalanam balibhirdanavanam yatha suraih
15.17
ततो युधिष्ठिरानीकमुद्धूतार्णवनिस्वनम्
त्वदीयमवधीत्सैन्यं संप्रद्रुतमहारथम्
Tato yudhishthiranikamuddhutarnavanisvanam
Tvadiyamavadhitsainyam sampradrutamaharatham
15.18
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा शत्रुभिर्भृशमर्दितम्
अलं द्रुतेन वः शूरा इति द्रोणोऽभ्यभाषत
Tatprabhagnam balam drishtva shatrubhirbhrishamarditam
Alam drutena vah shura iti dronobhyabhashata
15.19
ततः शोणहयः क्रुद्धश्चतुर्दन्त इव द्विपः
प्रविश्य पाण्डवानीकं युधिष्ठिरमुपाद्रवत्
Tatah shonahayah kruddhashchaturdanta iva dvipah
Pravishya pandavanikam yudhishthiramupadravat
15.20
तमविध्यच्छितैर्बाणैः कङ्कपत्रैर्युधिष्ठिरः
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा तं द्रुतं समुपाद्रवत्
Tamavidhyachchhitairbanaih kankapatrairyudhishthirah
Tasya drono dhanushchhittva tam drutam samupadravat
15.21
चक्ररक्षः कुमारस्तु पाञ्चालानां यशस्करः
दधार द्रोणमायान्तं वेलेव सरितां पतिम्
Chakrarakshah kumarastu panchalanam yashaskarah
Dadhara dronamayantam veleva saritam patim
15.22
द्रोणं निवारितं दृष्ट्वा कुमारेण द्विजर्षभम्
सिंहनादरवो ह्यासीत्साधु साध्विति भाषताम्
Dronam nivaritam drishtva kumarena dvijarshabham
Sinhanadaravo hyasitsadhu sadhviti bhashatam
15.23
कुमारस्तु ततो द्रोणं सायकेन महाहवे
विव्याधोरसि संक्रुद्धः सिंहवच्चानदन्मुहुः
Kumarastu tato dronam sayakena mahahave
Vivyadhorasi sankruddhah sinhavachchanadanmuhuh
15.24
संवार्य तु रणे द्रोणः कुमारं वै महाबलः
शरैरनेकसाहस्रैः कृतहस्तो जितक्लमः
Sanvarya tu rane dronah kumaram vai mahabalah
Sharairanekasahasraih kritahasto jitaklamah
15.25
तं शूरमार्यव्रतिनमस्त्रार्थकृतनिश्रमम्
चक्ररक्षमपामृद्नात्कुमारं द्विजसत्तमः
Tam shuramaryavratinamastrarthakritanishramam
Chakrarakshamapamridnatkumaram dvijasattamah
15.26
स मध्यं प्राप्य सेनायाः सर्वाः परिचरन्दिशः
तव सैन्यस्य गोप्तासीद्भारद्वाजो रथर्षभः
Sa madhyam prapya senayah sarvah paricharandishah
Tava sainyasya goptasidbharadvajo ratharshabhah
15.27
शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम्
नकुलं पञ्चभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः
Shikhandinam dvadashabhirvinshatya chottamaujasam
Nakulam panchabhirviddhva sahadevam cha saptabhih
15.28
युधिष्ठिरं द्वादशभिर्द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः
सात्यकिं पञ्चभिर्विद्ध्वा मत्स्यं च दशभिः शरैः
Yudhishthiram dvadashabhirdraupadeyanstribhistribhih
Satyakim panchabhirviddhva matsyam cha dashabhih sharaih
15.29
व्यक्षोभयद्रणे योधान्यथामुख्यानभिद्रवन्
अभ्यवर्तत संप्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
Vyakshobhayadrane yodhanyathamukhyanabhidravan
Abhyavartata samprepsuh kuntiputram yudhishthiram
15.30
युगंधरस्ततो राजन्भारद्वाजं महारथम्
वारयामास संक्रुद्धं वातोद्धूतमिवार्णवम्
Yugandharastato rajanbharadvajam maharatham
Varayamasa sankruddham vatoddhutamivarnavam
15.31
युधिष्ठिरं स विद्ध्वा तु शरैः संनतपर्वभिः
युगंधरं च भल्लेन रथनीडादपाहरत्
Yudhishthiram sa viddhva tu sharaih sannataparvabhih
Yugandharam cha bhallena rathanidadapaharat
15.32
ततो विराटद्रुपदौ केकयाः सात्यकिः शिबिः
व्याघ्रदत्तश्च पाञ्चाल्यः सिंहसेनश्च वीर्यवान्
Tato viratadrupadau kekayah satyakih shibih
Vyaghradattashcha panchalyah sinhasenashcha viryavan
15.33
एते चान्ये च बहवः परीप्सन्तो युधिष्ठिरम्
आवव्रुस्तस्य पन्थानं किरन्तः सायकान्बहून्
Ete chanye cha bahavah paripsanto yudhishthiram
Avavrustasya panthanam kirantah sayakanbahun
15.34
व्याघ्रदत्तश्च पाञ्चाल्यो द्रोणं विव्याध मार्गणैः
पञ्चाशद्भिः शितै राजंस्तत उच्चुक्रुशुर्जनाः
Vyaghradattashcha panchalyo dronam vivyadha marganaih
Panchashadbhih shitai rajanstata uchchukrushurjanah
15.35
त्वरितं सिंहसेनस्तु द्रोणं विद्ध्वा महारथम्
प्राहसत्सहसा हृष्टस्त्रासयन्वै यतव्रतम्
Tvaritam sinhasenastu dronam viddhva maharatham
Prahasatsahasa hrishtastrasayanvai yatavratam
15.36
ततो विस्फार्य नयने धनुर्ज्यामवमृज्य च
तलशब्दं महत्कृत्वा द्रोणस्तं समुपाद्रवत्
Tato vispharya nayane dhanurjyamavamrijya cha
Talashabdam mahatkritva dronastam samupadravat
15.37
ततस्तु सिंहसेनस्य शिरः कायात्सकुण्डलम्
व्याघ्रदत्तस्य चाक्रम्य भल्लाभ्यामहरद्बली
Tatastu sinhasenasya shirah kayatsakundalam
Vyaghradattasya chakramya bhallabhyamaharadbali
15.38
तान्प्रमृद्य शरव्रातैः पाण्डवानां महारथान्
युधिष्ठिरसमभ्याशे तस्थौ मृत्युरिवान्तकः
Tanpramridya sharavrataih pandavanam maharathan
Yudhishthirasamabhyashe tasthau mrityurivantakah
15.39
ततोऽभवन्महाशब्दो राजन्यौधिष्ठिरे बले
हृतो राजेति योधानां समीपस्थे यतव्रते
Tatobhavanmahashabdo rajanyaudhishthire bale
Hrito rajeti yodhanam samipasthe yatavrate
15.40
अब्रुवन्सैनिकास्तत्र दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम्
अद्य राजा धार्तराष्ट्रः कृतार्थो वै भविष्यति
आगमिष्यति नो नूनं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे
Abruvansainikastatra drishtva dronasya vikramam
Adya raja dhartarashtrah kritartho vai bhavishyati
Agamishyati no nunam dhartarashtrasya sanyuge
15.41
एवं संजल्पतां तेषां तावकानां महारथः
आयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन्
Evam sanjalpatam tesham tavakanam maharathah
Ayajjavena kaunteyo rathaghoshena nadayan
15.42
शोणितोदां रथावर्तां कृत्वा विशसने नदीम्
शूरास्थिचयसंकीर्णां प्रेतकूलापहारिणीम्
Shonitodam rathavartam kritva vishasane nadim
Shurasthichayasankirnam pretakulapaharinim
15.43
तां शरौघमहाफेनां प्रासमत्स्यसमाकुलाम्
नदीमुत्तीर्य वेगेन कुरून्विद्राव्य पाण्डवः
Tam sharaughamahaphenam prasamatsyasamakulam
Nadimuttirya vegena kurunvidravya pandavah
15.44
ततः किरीटी सहसा द्रोणानीकमुपाद्रवत्
छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव
Tatah kiriti sahasa dronanikamupadravat
Chhadayannishujalena mahata mohayanniva
15.45
शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्संदधानस्य चानिशम्
नान्तरं ददृशे कश्चित्कौन्तेयस्य यशस्विनः
Shighramabhyasyato banansandadhanasya chanisham
Nantaram dadrishe kashchitkaunteyasya yashasvinah
15.46
न दिशो नान्तरिक्षं च न द्यौर्नैव च मेदिनी
अदृश्यत महाराज बाणभूतमिवाभवत्
Na disho nantariksham cha na dyaurnaiva cha medini
Adrishyata maharaja banabhutamivabhavat
15.47
नादृश्यत तदा राजंस्तत्र किंचन संयुगे
बाणान्धकारे महति कृते गाण्डीवधन्वना
Nadrishyata tada rajanstatra kinchana sanyuge
Banandhakare mahati krite gandivadhanvana
15.48
सूर्ये चास्तमनुप्राप्ते रजसा चाभिसंवृते
नाज्ञायत तदा शत्रुर्न सुहृन्न च किंचन
Surye chastamanuprapte rajasa chabhisanvrite
Nagyayata tada shatrurna suhrinna cha kinchana
15.49
ततोऽवहारं चक्रुस्ते द्रोणदुर्योधनादयः
तान्विदित्वा भृशं त्रस्तानयुद्धमनसः परान्
Tatovaharam chakruste dronaduryodhanadayah
Tanviditva bhrisham trastanayuddhamanasah paran
15.50
स्वान्यनीकानि बीभत्सुः शनकैरवहारयत्
ततोऽभितुष्टुवुः पार्थं प्रहृष्टाः पाण्डुसृञ्जयाः
पाञ्चालाश्च मनोज्ञाभिर्वाग्भिः सूर्यमिवर्षयः
Svanyanikani bibhatsuh shanakairavaharayat
Tatobhitushtuvuh partham prahrishtah pandusrinjayah
Panchalashcha manogyabhirvagbhih suryamivarshayah
15.51
एवं स्वशिबिरं प्रायाज्जित्वा शत्रून्धनंजयः
पृष्ठतः सर्वसैन्यानां मुदितो वै सकेशवः
Evam svashibiram prayajjitva shatrundhananjayah
Prishthatah sarvasainyanam mudito vai sakeshavah
15.52
मसारगल्वर्कसुवर्णरूप्यै;र्वज्रप्रवालस्फटिकैश्च मुख्यैः
चित्रे रथे पाण्डुसुतो बभासे; नक्षत्रचित्रे वियतीव चन्द्रः
Masaragalvarkasuvarnarupyai;rvajrapravalasphatikaishcha mukhyaih
Chitre rathe pandusuto babhase; nakshatrachitre viyativa chandrah