UtshovChapter 14
14.1
धृतराष्ट्र उवाच
बहूनि सुविचित्राणि द्वंद्वयुद्धानि संजय
त्वयोक्तानि निशम्याहं स्पृहयामि सचक्षुषाम्
Dhritarashtra uvacha
Bahuni suvichitrani dvandvayuddhani sanjaya
Tvayoktani nishamyaham sprihayami sachakshusham
14.2
आश्चर्यभूतं लोकेषु कथयिष्यन्ति मानवाः
कुरूणां पाण्डवानां च युद्धं देवासुरोपमम्
Ashcharyabhutam lokeshu kathayishyanti manavah
Kurunam pandavanam cha yuddham devasuropamam
14.3
न हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतो युद्धमुत्तमम्
तस्मादार्तायनेर्युद्धं सौभद्रस्य च शंस मे
Na hi me triptirastiha shrinvato yuddhamuttamam
Tasmadartayaneryuddham saubhadrasya cha shansa me
14.4
संजय उवाच
सादितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्यः सर्वायषीं गदाम्
समुत्क्षिप्य नदन्क्रुद्धः प्रचस्कन्द रथोत्तमात्
Sanjaya uvacha
Saditam prekshya yantaram shalyah sarvayashim gadam
Samutkshipya nadankruddhah prachaskanda rathottamat
14.5
तं दीप्तमिव कालाग्निं दण्डहस्तमिवान्तकम्
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्रगृह्य महतीं गदाम्
Tam diptamiva kalagnim dandahastamivantakam
Javenabhyapatadbhimah pragrihya mahatim gadam
14.6
सौभद्रोऽप्यशनिप्रख्यां प्रगृह्य महतीं गदाम्
एह्येहीत्यब्रवीच्छल्यं यत्नाद्भीमेन वारितः
Saubhadropyashaniprakhyam pragrihya mahatim gadam
Ehyehityabravichchhalyam yatnadbhimena varitah
14.7
वारयित्वा तु सौभद्रं भीमसेनः प्रतापवान्
शल्यमासाद्य समरे तस्थौ गिरिरिवाचलः
Varayitva tu saubhadram bhimasenah pratapavan
Shalyamasadya samare tasthau giririvachalah
14.8
तथैव मद्रराजोऽपि भीमं दृष्ट्वा महाबलम्
ससाराभिमुखस्तूर्णं शार्दूल इव कुञ्जरम्
Tathaiva madrarajopi bhimam drishtva mahabalam
Sasarabhimukhasturnam shardula iva kunjaram
14.9
ततस्तूर्यनिनादाश्च शङ्खानां च सहस्रशः
सिंहनादाश्च संजज्ञुर्भेरीणां च महास्वनाः
Tatasturyaninadashcha shankhanam cha sahasrashah
Sinhanadashcha sanjagyurbherinam cha mahasvanah
14.10
पश्यतां शतशो ह्यासीदन्योन्यसमचेतसाम्
पाण्डवानां कुरूणां च साधु साध्विति निस्वनः
Pashyatam shatasho hyasidanyonyasamachetasam
Pandavanam kurunam cha sadhu sadhviti nisvanah
14.11
न हि मद्राधिपादन्यः सर्वराजसु भारत
सोढुमुत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे
Na hi madradhipadanyah sarvarajasu bharata
Sodhumutsahate vegam bhimasenasya sanyuge
14.12
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मनः
सोढुमुत्सहते लोके कोऽन्यो युधि वृकोदरात्
Tatha madradhipasyapi gadavegam mahatmanah
Sodhumutsahate loke konyo yudhi vrikodarat
14.13
पट्टैर्जाम्बूनदैर्बद्धा बभूव जनहर्षिणी
प्रजज्वाल तथाविद्धा भीमेन महती गदा
Pattairjambunadairbaddha babhuva janaharshini
Prajajvala tathaviddha bhimena mahati gada
14.14
तथैव चरतो मार्गान्मण्डलानि च भागशः
महाविद्युत्प्रतीकाशा शल्यस्य शुशुभे गदा
Tathaiva charato marganmandalani cha bhagashah
Mahavidyutpratikasha shalyasya shushubhe gada
14.15
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतुः
आवर्जितगदाशृङ्गावुभौ शल्यवृकोदरौ
Tau vrishaviva nardantau mandalani vicheratuh
Avarjitagadashringavubhau shalyavrikodarau
14.16
मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च
निर्विशेषमभूद्युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः
Mandalavartamargeshu gadaviharaneshu cha
Nirvisheshamabhudyuddham tayoh purushasinhayoh
14.17
ताडिता भीमसेनेन शल्यस्य महती गदा
साग्निज्वाला महारौद्रा गदाचूर्णमशीर्यत
Tadita bhimasenena shalyasya mahati gada
Sagnijvala maharaudra gadachurnamashiryata
14.18
तथैव भीमसेनस्य द्विषताभिहता गदा
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृतो वृक्ष इवाबभौ
Tathaiva bhimasenasya dvishatabhihata gada
Varshapradoshe khadyotairvrito vriksha ivababhau
14.19
गदा क्षिप्ता तु समरे मद्रराजेन भारत
व्योम संदीपयाना सा ससृजे पावकं बहु
Gada kshipta tu samare madrarajena bharata
Vyoma sandipayana sa sasrije pavakam bahu
14.20
तथैव भीमसेनेन द्विषते प्रेषिता गदा
तापयामास तत्सैन्यं महोल्का पतती यथा
Tathaiva bhimasenena dvishate preshita gada
Tapayamasa tatsainyam maholka patati yatha
14.21
ते चैवोभे गदे श्रेष्ठे समासाद्य परस्परम्
श्वसन्त्यौ नागकन्येव ससृजाते विभावसुम्
Te chaivobhe gade shreshthe samasadya parasparam
Shvasantyau nagakanyeva sasrijate vibhavasum
14.22
नखैरिव महाव्याघ्रौ दन्तैरिव महागजौ
तौ विचेरतुरासाद्य गदाभ्यां च परस्परम्
Nakhairiva mahavyaghrau dantairiva mahagajau
Tau vicheraturasadya gadabhyam cha parasparam
14.23
ततो गदाग्राभिहतौ क्षणेन रुधिरोक्षितौ
ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ
Tato gadagrabhihatau kshanena rudhirokshitau
Dadrishate mahatmanau pushpitaviva kinshukau
14.24
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः
गदाभिघातसंह्रादः शक्राशनिरवोपमः
Shushruve dikshu sarvasu tayoh purushasinhayoh
Gadabhighatasanhradah shakrashaniravopamah
14.25
गदया मद्रराजेन सव्यदक्षिणमाहतः
नाकम्पत तदा भीमो भिद्यमान इवाचलः
Gadaya madrarajena savyadakshinamahatah
Nakampata tada bhimo bhidyamana ivachalah
14.26
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो महाबलः
धैर्यान्मद्राधिपस्तस्थौ वज्रैर्गिरिरिवाहतः
Tatha bhimagadavegaistadyamano mahabalah
Dhairyanmadradhipastasthau vajrairgiririvahatah
14.27
आपेततुर्महावेगौ समुच्छ्रितमहागदौ
पुनरन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतुः
Apetaturmahavegau samuchchhritamahagadau
Punarantaramargasthau mandalani vicheratuh
14.28
अथाप्लुत्य पदान्यष्टौ संनिपत्य गजाविव
सहसा लोहदण्डाभ्यामन्योन्यमभिजघ्नतुः
Athaplutya padanyashtau sannipatya gajaviva
Sahasa lohadandabhyamanyonyamabhijaghnatuh
14.29
तौ परस्परवेगाच्च गदाभ्यां च भृशाहतौ
युगपत्पेततुर्वीरौ क्षिताविन्द्रध्वजाविव
Tau parasparavegachcha gadabhyam cha bhrishahatau
Yugapatpetaturvirau kshitavindradhvajaviva
14.30
ततो विह्वलमानं तं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
शल्यमभ्यपतत्तूर्णं कृतवर्मा महारथः
Tato vihvalamanam tam nihshvasantam punah punah
Shalyamabhyapatatturnam kritavarma maharathah
14.31
दृष्ट्वा चैनं महाराज गदयाभिनिपीडितम्
विचेष्टन्तं यथा नागं मूर्छयाभिपरिप्लुतम्
Drishtva chainam maharaja gadayabhinipiditam
Vicheshtantam yatha nagam murchhayabhipariplutam
14.32
ततः सगदमारोप्य मद्राणामधिपं रथम्
अपोवाह रणात्तूर्णं कृतवर्मा महारथः
Tatah sagadamaropya madranamadhipam ratham
Apovaha ranatturnam kritavarma maharathah
14.33
क्षीबवद्विह्वलो वीरो निमेषात्पुनरुत्थितः
भीमोऽपि सुमहाबाहुर्गदापाणिरदृश्यत
Kshibavadvihvalo viro nimeshatpunarutthitah
Bhimopi sumahabahurgadapaniradrishyata
14.34
ततो मद्राधिपं दृष्ट्वा तव पुत्राः पराङ्मुखम्
सनागरथपत्त्यश्वाः समकम्पन्त मारिष
Tato madradhipam drishtva tava putrah paranmukham
Sanagarathapattyashvah samakampanta marisha
14.35
ते पाण्डवैरर्द्यमानास्तावका जितकाशिभिः
भीता दिशोऽन्वपद्यन्त वातनुन्ना घना इव
Te pandavairardyamanastavaka jitakashibhih
Bhita dishonvapadyanta vatanunna ghana iva
14.36
निर्जित्य धार्तराष्ट्रांस्तु पाण्डवेया महारथाः
व्यरोचन्त रणे राजन्दीप्यमाना यशस्विनः
Nirjitya dhartarashtranstu pandaveya maharathah
Vyarochanta rane rajandipyamana yashasvinah
14.37
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च हर्षिताः
भेरीश्च वादयामासुर्मृदङ्गांश्चानकैः सह
Sinhanadanbhrisham chakruh shankhandadhmushcha harshitah
Bherishcha vadayamasurmridanganshchanakaih saha