UtshovChapter 82
82.1
युधिष्ठिर उवाच
एवमग्राह्यके तस्मिञ्ज्ञातिसंबन्धिमण्डले
मित्रेष्वमित्रेष्वपि च कथं भावो विभाव्यते
Yudhishthira uvacha
Evamagrahyake tasmingyatisambandhimandale
Mitreshvamitreshvapi cha katham bhavo vibhavyate
82.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
वासुदेवस्य संवादं सुरर्षेर्नारदस्य च
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Vasudevasya sanvadam surarshernaradasya cha
82.3
वासुदेव उवाच
नासुहृत्परमं मन्त्रं नारदार्हति वेदितुम्
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वापि नात्मवान्
Vasudeva uvacha
Nasuhritparamam mantram naradarhati veditum
Apandito vapi suhritpandito vapi natmavan
82.4
स ते सौहृदमास्थाय किंचिद्वक्ष्यामि नारद
कृत्स्नां च बुद्धिं संप्रेक्ष्य संपृच्छे त्रिदिवंगम
Sa te sauhridamasthaya kinchidvakshyami narada
Kritsnam cha buddhim samprekshya samprichchhe tridivangama
82.5
दास्यमैश्वर्यवादेन ज्ञातीनां वै करोम्यहम्
अर्धभोक्तास्मि भोगानां वाग्दुरुक्तानि च क्षमे
Dasyamaishvaryavadena gyatinam vai karomyaham
Ardhabhoktasmi bhoganam vagduruktani cha kshame
82.6
अरणीमग्निकामो वा मथ्नाति हृदयं मम
वाचा दुरुक्तं देवर्षे तन्मे दहति नित्यदा
Aranimagnikamo va mathnati hridayam mama
Vacha duruktam devarshe tanme dahati nityada
82.7
बलं संकर्षणे नित्यं सौकुमार्यं पुनर्गदे
रूपेण मत्तः प्रद्युम्नः सोऽसहायोऽस्मि नारद
Balam sankarshane nityam saukumaryam punargade
Rupena mattah pradyumnah sosahayosmi narada
82.8
अन्ये हि सुमहाभागा बलवन्तो दुरासदाः
नित्योत्थानेन संपन्ना नारदान्धकवृष्णयः
Anye hi sumahabhaga balavanto durasadah
Nityotthanena sampanna naradandhakavrishnayah
82.9
यस्य न स्युर्न वै स स्याद्यस्य स्युः कृच्छ्रमेव तत्
द्वाभ्यां निवारितो नित्यं वृणोम्येकतरं न च
Yasya na syurna vai sa syadyasya syuh krichchhrameva tat
Dvabhyam nivarito nityam vrinomyekataram na cha
82.10
स्यातां यस्याहुकाक्रूरौ किं नु दुःखतरं ततः
यस्य वापि न तौ स्यातां किं नु दुःखतरं ततः
Syatam yasyahukakrurau kim nu duhkhataram tatah
Yasya vapi na tau syatam kim nu duhkhataram tatah
82.11
सोऽहं कितवमातेव द्वयोरपि महामुने
एकस्य जयमाशंसे द्वितीयस्यापराजयम्
Soham kitavamateva dvayorapi mahamune
Ekasya jayamashanse dvitiyasyaparajayam
82.12
ममैवं क्लिश्यमानस्य नारदोभयतः सदा
वक्तुमर्हसि यच्छ्रेयो ज्ञातीनामात्मनस्तथा
Mamaivam klishyamanasya naradobhayatah sada
Vaktumarhasi yachchhreyo gyatinamatmanastatha
82.13
नारद उवाच
आपदो द्विविधाः कृष्ण बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ह
प्रादुर्भवन्ति वार्ष्णेय स्वकृता यदि वान्यतः
Narada uvacha
Apado dvividhah krishna bahyashchabhyantarashcha ha
Pradurbhavanti varshneya svakrita yadi vanyatah
82.14
सेयमाभ्यन्तरा तुभ्यमापत्कृच्छ्रा स्वकर्मजा
अक्रूरभोजप्रभवाः सर्वे ह्येते तदन्वयाः
Seyamabhyantara tubhyamapatkrichchhra svakarmaja
Akrurabhojaprabhavah sarve hyete tadanvayah
82.15
अर्थहेतोर्हि कामाद्वाद्वारा बीभत्सयापि वा
आत्मना प्राप्तमैश्वर्यमन्यत्र प्रतिपादितम्
Arthahetorhi kamadvadvara bibhatsayapi va
Atmana praptamaishvaryamanyatra pratipaditam
82.16
कृतमूलमिदानीं तज्जातशब्दं सहायवत्
न शक्यं पुनरादातुं वान्तमन्नमिव त्वया
Kritamulamidanim tajjatashabdam sahayavat
Na shakyam punaradatum vantamannamiva tvaya
82.17
बभ्रूग्रसेनयो राज्यं नाप्तुं शक्यं कथंचन
ज्ञातिभेदभयात्कृष्ण त्वया चापि विशेषतः
Babhrugrasenayo rajyam naptum shakyam kathanchana
Gyatibhedabhayatkrishna tvaya chapi visheshatah
82.18
तच्चेत्सिध्येत्प्रयत्नेन कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
महाक्षयव्ययं वा स्याद्विनाशो वा पुनर्भवेत्
Tachchetsidhyetprayatnena kritva karma sudushkaram
Mahakshayavyayam va syadvinasho va punarbhavet
82.19
अनायसेन शस्त्रेण मृदुना हृदयच्छिदा
जिह्वामुद्धर सर्वेषां परिमृज्यानुमृज्य च
Anayasena shastrena mriduna hridayachchhida
Jihvamuddhara sarvesham parimrijyanumrijya cha
82.20
वासुदेव उवाच
अनायसं मुने शस्त्रं मृदु विद्यामहं कथम्
येनैषामुद्धरे जिह्वां परिमृज्यानुमृज्य च
Vasudeva uvacha
Anayasam mune shastram mridu vidyamaham katham
Yenaishamuddhare jihvam parimrijyanumrijya cha
82.21
नारद उवाच
शक्त्यान्नदानं सततं तितिक्षा दम आर्जवम्
यथार्हप्रतिपूजा च शस्त्रमेतदनायसम्
Narada uvacha
Shaktyannadanam satatam titiksha dama arjavam
Yatharhapratipuja cha shastrametadanayasam
82.22
ज्ञातीनां वक्तुकामानां कटूनि च लघूनि च
गिरा त्वं हृदयं वाचं शमयस्व मनांसि च
Gyatinam vaktukamanam katuni cha laghuni cha
Gira tvam hridayam vacham shamayasva manansi cha
82.23
नामहापुरुषः कश्चिन्नानात्मा नासहायवान्
महतीं धुरमादत्ते तामुद्यम्योरसा वह
Namahapurushah kashchinnanatma nasahayavan
Mahatim dhuramadatte tamudyamyorasa vaha
82.24
सर्व एव गुरुं भारमनड्वान्वहते समे
दुर्गे प्रतीकः सुगवो भारं वहति दुर्वहम्
Sarva eva gurum bharamanadvanvahate same
Durge pratikah sugavo bharam vahati durvaham
82.25
भेदाद्विनाशः संघानां संघमुख्योऽसि केशव
यथा त्वां प्राप्य नोत्सीदेदयं संघस्तथा कुरु
Bhedadvinashah sanghanam sanghamukhyosi keshava
Yatha tvam prapya notsidedayam sanghastatha kuru
82.26
नान्यत्र बुद्धिक्षान्तिभ्यां नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात्
नान्यत्र धनसंत्यागाद्गणः प्राज्ञेऽवतिष्ठते
Nanyatra buddhikshantibhyam nanyatrendriyanigrahat
Nanyatra dhanasantyagadganah pragyevatishthate
82.27
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वपक्षोद्भावनं शुभम्
ज्ञातीनामविनाशः स्याद्यथा कृष्ण तथा कुरु
Dhanyam yashasyamayushyam svapakshodbhavanam shubham
Gyatinamavinashah syadyatha krishna tatha kuru
82.28
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो
षाड्गुण्यस्य विधानेन यात्रायानविधौ तथा
Ayatyam cha tadatve cha na testyaviditam prabho
Shadgunyasya vidhanena yatrayanavidhau tatha
82.29
माधवाः कुकुरा भोजाः सर्वे चान्धकवृष्णयः
त्वय्यासक्ता महाबाहो लोका लोकेश्वराश्च ये
Madhavah kukura bhojah sarve chandhakavrishnayah
Tvayyasakta mahabaho loka lokeshvarashcha ye
82.30
उपासते हि त्वद्बुद्धिमृषयश्चापि माधव
त्वं गुरुः सर्वभूतानां जानीषे त्वं गतागतम्
त्वामासाद्य यदुश्रेष्ठमेधन्ते ज्ञातिनः सुखम्
Upasate hi tvadbuddhimrishayashchapi madhava
Tvam guruh sarvabhutanam janishe tvam gatagatam
Tvamasadya yadushreshthamedhante gyatinah sukham