UtshovChapter 70
70.1
युधिष्ठिर उवाच
दण्डनीतिश्च राजा च समस्तौ तावुभावपि
कस्य किं कुर्वतः सिद्ध्यै तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Dandanitishcha raja cha samastau tavubhavapi
Kasya kim kurvatah siddhyai tanme bruhi pitamaha
70.2
भीष्म उवाच
महाभाग्यं दण्डनीत्याः सिद्धैः शब्दैः सहेतुकैः
शृणु मे शंसतो राजन्यथावदिह भारत
Bhishma uvacha
Mahabhagyam dandanityah siddhaih shabdaih sahetukaih
Shrinu me shansato rajanyathavadiha bharata
70.3
दण्डनीतिः स्वधर्मेभ्यश्चातुर्वर्ण्यं नियच्छति
प्रयुक्ता स्वामिना सम्यगधर्मेभ्यश्च यच्छति
Dandanitih svadharmebhyashchaturvarnyam niyachchhati
Prayukta svamina samyagadharmebhyashcha yachchhati
70.4
चातुर्वर्ण्ये स्वधर्मस्थे मर्यादानामसंकरे
दण्डनीतिकृते क्षेमे प्रजानामकुतोभये
Chaturvarnye svadharmasthe maryadanamasankare
Dandanitikrite ksheme prajanamakutobhaye
70.5
सोमे प्रयत्नं कुर्वन्ति त्रयो वर्णा यथाविधि
तस्माद्देवमनुष्याणां सुखं विद्धि समाहितम्
Some prayatnam kurvanti trayo varna yathavidhi
Tasmaddevamanushyanam sukham viddhi samahitam
70.6
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम्
इति ते संशयो मा भूद्राजा कालस्य कारणम्
Kalo va karanam ragyo raja va kalakaranam
Iti te sanshayo ma bhudraja kalasya karanam
70.7
दण्डनीत्या यदा राजा सम्यक्कार्त्स्न्येन वर्तते
तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते
Dandanitya yada raja samyakkartsnyena vartate
Tada kritayugam nama kalah shreshthah pravartate
70.8
भवेत्कृतयुगे धर्मो नाधर्मो विद्यते क्वचित्
सर्वेषामेव वर्णानां नाधर्मे रमते मनः
Bhavetkritayuge dharmo nadharmo vidyate kvachit
Sarveshameva varnanam nadharme ramate manah
70.9
योगक्षेमाः प्रवर्तन्ते प्रजानां नात्र संशयः
वैदिकानि च कर्माणि भवन्त्यविगुणान्युत
Yogakshemah pravartante prajanam natra sanshayah
Vaidikani cha karmani bhavantyavigunanyuta
70.10
ऋतवश्च सुखाः सर्वे भवन्त्युत निरामयाः
प्रसीदन्ति नराणां च स्वरवर्णमनांसि च
Ritavashcha sukhah sarve bhavantyuta niramayah
Prasidanti naranam cha svaravarnamanansi cha
70.11
व्याधयो न भवन्त्यत्र नाल्पायुर्दृश्यते नरः
विधवा न भवन्त्यत्र नृशंसो नाभिजायते
Vyadhayo na bhavantyatra nalpayurdrishyate narah
Vidhava na bhavantyatra nrishanso nabhijayate
70.12
अकृष्टपच्या पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा
त्वक्पत्रफलमूलानि वीर्यवन्ति भवन्ति च
Akrishtapachya prithivi bhavantyoshadhayastatha
Tvakpatraphalamulani viryavanti bhavanti cha
70.13
नाधर्मो विद्यते तत्र धर्म एव तु केवलः
इति कार्तयुगानेतान्गुणान्विद्धि युधिष्ठिर
Nadharmo vidyate tatra dharma eva tu kevalah
Iti kartayuganetangunanviddhi yudhishthira
70.14
दण्डनीत्या यदा राजा त्रीनंशाननुवर्तते
चतुर्थमंशमुत्सृज्य तदा त्रेता प्रवर्तते
Dandanitya yada raja trinanshananuvartate
Chaturthamanshamutsrijya tada treta pravartate
70.15
अशुभस्य चतुर्थांशस्त्रीनंशाननुवर्तते
कृष्टपच्यैव पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा
Ashubhasya chaturthanshastrinanshananuvartate
Krishtapachyaiva prithivi bhavantyoshadhayastatha
70.16
अर्धं त्यक्त्वा यदा राजा नीत्यर्धमनुवर्तते
ततस्तु द्वापरं नाम स कालः संप्रवर्तते
Ardham tyaktva yada raja nityardhamanuvartate
Tatastu dvaparam nama sa kalah sampravartate
70.17
अशुभस्य तदा अर्धं द्वावंशावनुवर्तते
कृष्टपच्यैव पृथिवी भवत्यल्पफला तथा
Ashubhasya tada ardham dvavanshavanuvartate
Krishtapachyaiva prithivi bhavatyalpaphala tatha
70.18
दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिपः
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन प्रविश्यति तदा कलिः
Dandanitim parityajya yada kartsnyena bhumipah
Prajah klishnatyayogena pravishyati tada kalih
70.19
कलावधर्मो भूयिष्ठं धर्मो भवति तु क्वचित्
सर्वेषामेव वर्णानां स्वधर्माच्च्यवते मनः
Kalavadharmo bhuyishtham dharmo bhavati tu kvachit
Sarveshameva varnanam svadharmachchyavate manah
70.20
शूद्रा भैक्षेण जीवन्ति ब्राह्मणाः परिचर्यया
योगक्षेमस्य नाशश्च वर्तते वर्णसंकरः
Shudra bhaikshena jivanti brahmanah paricharyaya
Yogakshemasya nashashcha vartate varnasankarah
70.21
वैदिकानि च कर्माणि भवन्ति विगुणान्युत
ऋतवो नसुखाः सर्वे भवन्त्यामयिनस्तथा
Vaidikani cha karmani bhavanti vigunanyuta
Ritavo nasukhah sarve bhavantyamayinastatha
70.22
ह्रसन्ति च मनुष्याणां स्वरवर्णमनांस्युत
व्याधयश्च भवन्त्यत्र म्रियन्ते चागतायुषः
Hrasanti cha manushyanam svaravarnamanansyuta
Vyadhayashcha bhavantyatra mriyante chagatayushah
70.23
विधवाश्च भवन्त्यत्र नृशंसा जायते प्रजा
क्वचिद्वर्षति पर्जन्यः क्वचित्सस्यं प्ररोहति
Vidhavashcha bhavantyatra nrishansa jayate praja
Kvachidvarshati parjanyah kvachitsasyam prarohati
70.24
रसाः सर्वे क्षयं यान्ति यदा नेच्छति भूमिपः
प्रजाः संरक्षितुं सम्यग्दण्डनीतिसमाहितः
Rasah sarve kshayam yanti yada nechchhati bhumipah
Prajah sanrakshitum samyagdandanitisamahitah
70.25
राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च
युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम्
Raja kritayugasrashta tretaya dvaparasya cha
Yugasya cha chaturthasya raja bhavati karanam
70.26
कृतस्य करणाद्राजा स्वर्गमत्यन्तमश्नुते
त्रेतायाः करणाद्राजा स्वर्गं नात्यन्तमश्नुते
Kritasya karanadraja svargamatyantamashnute
Tretayah karanadraja svargam natyantamashnute
70.27
प्रवर्तनाद्द्वापरस्य यथाभागमुपाश्नुते
कलेः प्रवर्तनाद्राजा पापमत्यन्तमश्नुते
Pravartanaddvaparasya yathabhagamupashnute
Kaleh pravartanadraja papamatyantamashnute
70.28
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः
प्रजानां कल्मषे मग्नोऽकीर्तिं पापं च विन्दति
Tato vasati dushkarma narake shashvatih samah
Prajanam kalmashe magnokirtim papam cha vindati
70.29
दण्डनीतिं पुरस्कृत्य विजानन्क्षत्रियः सदा
अनवाप्तं च लिप्सेत लब्धं च परिपालयेत्
Dandanitim puraskritya vijanankshatriyah sada
Anavaptam cha lipseta labdham cha paripalayet
70.30
लोकस्य सीमन्तकरी मर्यादा लोकभावनी
सम्यङ्नीता दण्डनीतिर्यथा माता यथा पिता
Lokasya simantakari maryada lokabhavani
Samyannita dandanitiryatha mata yatha pita
70.31
यस्यां भवन्ति भूतानि तद्विद्धि भरतर्षभ
एष एव परो धर्मो यद्राजा दण्डनीतिमान्
Yasyam bhavanti bhutani tadviddhi bharatarshabha
Esha eva paro dharmo yadraja dandanitiman
70.32
तस्मात्कौरव्य धर्मेण प्रजाः पालय नीतिमान्
एवंवृत्तः प्रजा रक्षन्स्वर्गं जेतासि दुर्जयम्
Tasmatkauravya dharmena prajah palaya nitiman
Evanvrittah praja rakshansvargam jetasi durjayam