UtshovChapter 216
216.1
युधिष्ठिर उवाच
यया बुद्ध्या महीपालो भ्रष्टश्रीर्विचरेन्महीम्
कालदण्डविनिष्पिष्टस्तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Yaya buddhya mahipalo bhrashtashrirvicharenmahim
Kaladandavinishpishtastanme bruhi pitamaha
216.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
वासवस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Vasavasya cha sanvadam balervairochanasya cha
216.3
पितामहमुपागत्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः
सर्वानेवासुराञ्जित्वा बलिं पप्रच्छ वासवः
Pitamahamupagatya pranipatya kritanjalih
Sarvanevasuranjitva balim paprachchha vasavah
216.4
यस्य स्म ददतो वित्तं न कदाचन हीयते
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम्
Yasya sma dadato vittam na kadachana hiyate
Tam balim nadhigachchhami brahmannachakshva me balim
216.5
स एव ह्यस्तमयते स स्म विद्योतते दिशः
स वर्षति स्म वर्षाणि यथाकालमतन्द्रितः
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम्
Sa eva hyastamayate sa sma vidyotate dishah
Sa varshati sma varshani yathakalamatandritah
Tam balim nadhigachchhami brahmannachakshva me balim
216.6
स वायुर्वरुणश्चैव स रविः स च चन्द्रमाः
सोऽग्निस्तपति भूतानि पृथिवी च भवत्युत
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम्
Sa vayurvarunashchaiva sa ravih sa cha chandramah
Sognistapati bhutani prithivi cha bhavatyuta
Tam balim nadhigachchhami brahmannachakshva me balim
216.7
ब्रह्मोवाच
नैतत्ते साधु मघवन्यदेतदनुपृच्छसि
पृष्टस्तु नानृतं ब्रूयात्तस्माद्वक्ष्यामि ते बलिम्
Brahmovacha
Naitatte sadhu maghavanyadetadanuprichchhasi
Prishtastu nanritam bruyattasmadvakshyami te balim
216.8
उष्ट्रेषु यदि वा गोषु खरेष्वश्वेषु वा पुनः
वरिष्ठो भविता जन्तुः शून्यागारे शचीपते
Ushtreshu yadi va goshu khareshvashveshu va punah
Varishtho bhavita jantuh shunyagare shachipate
216.9
शक्र उवाच
यदि स्म बलिना ब्रह्मञ्शून्यागारे समेयिवान्
हन्यामेनं न वा हन्यां तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम्
Shakra uvacha
Yadi sma balina brahmanshunyagare sameyivan
Hanyamenam na va hanyam tadbrahmannanushadhi mam
216.10
ब्रह्मोवाच
मा स्म शक्र बलिं हिंसीर्न बलिर्वधमर्हति
न्यायांस्तु शक्र प्रष्टव्यस्त्वया वासव काम्यया
Brahmovacha
Ma sma shakra balim hinsirna balirvadhamarhati
Nyayanstu shakra prashtavyastvaya vasava kamyaya
216.11
भीष्म उवाच
एवमुक्तो भगवता महेन्द्रः पृथिवीं तदा
चचारैरावतस्कन्धमधिरुह्य श्रिया वृतः
Bhishma uvacha
Evamukto bhagavata mahendrah prithivim tada
Chacharairavataskandhamadhiruhya shriya vritah
216.12
ततो ददर्श स बलिं खरवेषेण संवृतम्
यथाख्यातं भगवता शून्यागारकृतालयम्
Tato dadarsha sa balim kharaveshena sanvritam
Yathakhyatam bhagavata shunyagarakritalayam
216.13
शक्र उवाच
खरयोनिमनुप्राप्तस्तुषभक्षोऽसि दानव
इयं ते योनिरधमा शोचस्याहो न शोचसि
Shakra uvacha
Kharayonimanupraptastushabhakshosi danava
Iyam te yoniradhama shochasyaho na shochasi
216.14
अदृष्टं बत पश्यामि द्विषतां वशमागतम्
श्रिया विहीनं मित्रैश्च भ्रष्टवीर्यपराक्रमम्
Adrishtam bata pashyami dvishatam vashamagatam
Shriya vihinam mitraishcha bhrashtaviryaparakramam
216.15
यत्तद्यानसहस्रेण ज्ञातिभिः परिवारितः
लोकान्प्रतापयन्सर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन्
Yattadyanasahasrena gyatibhih parivaritah
Lokanpratapayansarvanyasyasmanavitarkayan
216.16
त्वन्मुखाश्चैव दैतेया व्यतिष्ठंस्तव शासने
अकृष्टपच्या पृथिवी तवैश्वर्ये बभूव ह
इदं च तेऽद्य व्यसनं शोचस्याहो न शोचसि
Tvanmukhashchaiva daiteya vyatishthanstava shasane
Akrishtapachya prithivi tavaishvarye babhuva ha
Idam cha tedya vyasanam shochasyaho na shochasi
216.17
यदातिष्ठः समुद्रस्य पूर्वकूले विलेलिहन्
ज्ञातिभ्यो विभजन्वित्तं तदासीत्ते मनः कथम्
Yadatishthah samudrasya purvakule vilelihan
Gyatibhyo vibhajanvittam tadasitte manah katham
216.18
यत्ते सहस्रसमिता ननृतुर्देवयोषितः
बहूनि वर्षपूगानि विहारे दीप्यतः श्रिया
Yatte sahasrasamita nanriturdevayoshitah
Bahuni varshapugani vihare dipyatah shriya
216.19
सर्वाः पुष्करमालिन्यः सर्वाः काञ्चनसप्रभाः
कथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर
Sarvah pushkaramalinyah sarvah kanchanasaprabhah
Kathamadya tada chaiva manaste danaveshvara
216.20
छत्रं तवासीत्सुमहत्सौवर्णं मणिभूषितम्
ननृतुर्यत्र गन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा
Chhatram tavasitsumahatsauvarnam manibhushitam
Nanrituryatra gandharvah shatsahasrani saptadha
216.21
यूपस्तवासीत्सुमहान्यजतः सर्वकाञ्चनः
यत्राददः सहस्राणामयुतानि गवां दश
Yupastavasitsumahanyajatah sarvakanchanah
Yatradadah sahasranamayutani gavam dasha
216.22
यदा तु पृथिवीं सर्वां यजमानोऽनुपर्ययाः
शम्याक्षेपेण विधिना तदासीत्किं नु ते हृदि
Yada tu prithivim sarvam yajamanonuparyayah
Shamyakshepena vidhina tadasitkim nu te hridi
216.23
न ते पश्यामि भृङ्गारं न छत्रं व्यजनं न च
ब्रह्मदत्तां च ते मालां न पश्याम्यसुराधिप
Na te pashyami bhringaram na chhatram vyajanam na cha
Brahmadattam cha te malam na pashyamyasuradhipa
216.24
बलिरुवाच
न त्वं पश्यसि भृङ्गारं न छत्रं व्यजनं न च
ब्रह्मदत्तां च मे मालां न त्वं द्रक्ष्यसि वासव
Baliruvacha
Na tvam pashyasi bhringaram na chhatram vyajanam na cha
Brahmadattam cha me malam na tvam drakshyasi vasava
216.25
गुहायां निहितानि त्वं मम रत्नानि पृच्छसि
यदा मे भविता कालस्तदा त्वं तानि द्रक्ष्यसि
Guhayam nihitani tvam mama ratnani prichchhasi
Yada me bhavita kalastada tvam tani drakshyasi
216.26
न त्वेतदनुरूपं ते यशसो वा कुलस्य वा
समृद्धार्थोऽसमृद्धार्थं यन्मां कत्थितुमिच्छसि
Na tvetadanurupam te yashaso va kulasya va
Samriddharthosamriddhartham yanmam katthitumichchhasi
216.27
न हि दुःखेषु शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति चर्द्धिषु
कृतप्रज्ञा ज्ञानतृप्ताः क्षान्ताः सन्तो मनीषिणः
Na hi duhkheshu shochanti na prahrishyanti charddhishu
Kritapragya gyanatriptah kshantah santo manishinah
216.28
त्वं तु प्राकृतया बुद्ध्या पुरंदर विकत्थसे
यदाहमिव भावी त्वं तदा नैवं वदिष्यसि
Tvam tu prakritaya buddhya purandara vikatthase
Yadahamiva bhavi tvam tada naivam vadishyasi