UtshovChapter 76
76.1
वैशंपायन उवाच
अथ दीर्घस्य कालस्य देवयानी नृपोत्तम
वनं तदेव निर्याता क्रीडार्थं वरवर्णिनी
Vaishampayana uvacha
Atha dirghasya kalasya devayani nripottama
Vanam tadeva niryata kridartham varavarnini
76.2
तेन दासीसहस्रेण सार्धं शर्मिष्ठया तदा
तमेव देशं संप्राप्ता यथाकामं चचार सा
ताभिः सखीभिः सहिता सर्वाभिर्मुदिता भृशम्
Tena dasisahasrena sardham sharmishthaya tada
Tameva desham samprapta yathakamam chachara sa
Tabhih sakhibhih sahita sarvabhirmudita bhrisham
76.3
क्रीडन्त्योऽभिरताः सर्वाः पिबन्त्यो मधुमाधवीम्
खादन्त्यो विविधान्भक्ष्यान्विदशन्त्यः फलानि च
Kridantyobhiratah sarvah pibantyo madhumadhavim
Khadantyo vividhanbhakshyanvidashantyah phalani cha
76.4
पुनश्च नाहुषो राजा मृगलिप्सुर्यदृच्छया
तमेव देशं संप्राप्तो जलार्थी श्रमकर्शितः
Punashcha nahusho raja mrigalipsuryadrichchhaya
Tameva desham samprapto jalarthi shramakarshitah
76.5
ददृशे देवयानीं च शर्मिष्ठां ताश्च योषितः
पिबन्तीर्ललमानाश्च दिव्याभरणभूषिताः
Dadrishe devayanim cha sharmishtham tashcha yoshitah
Pibantirlalamanashcha divyabharanabhushitah
76.6
उपविष्टां च ददृशे देवयानीं शुचिस्मिताम्
रूपेणाप्रतिमां तासां स्त्रीणां मध्ये वराङ्गनाम्
शर्मिष्ठया सेव्यमानां पादसंवाहनादिभिः
Upavishtam cha dadrishe devayanim shuchismitam
Rupenapratimam tasam strinam madhye varanganam
Sharmishthaya sevyamanam padasanvahanadibhih
76.7
ययातिरुवाच
द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां द्वे कन्ये परिवारिते
गोत्रे च नामनी चैव द्वयोः पृच्छामि वामहम्
Yayatiruvacha
Dvabhyam kanyasahasrabhyam dve kanye parivarite
Gotre cha namani chaiva dvayoh prichchhami vamaham
76.8
देवयान्युवाच
आख्यास्याम्यहमादत्स्व वचनं मे नराधिप
शुक्रो नामासुरगुरुः सुतां जानीहि तस्य माम्
Devayanyuvacha
Akhyasyamyahamadatsva vachanam me naradhipa
Shukro namasuraguruh sutam janihi tasya mam
76.9
इयं च मे सखी दासी यत्राहं तत्र गामिनी
दुहिता दानवेन्द्रस्य शर्मिष्ठा वृषपर्वणः
Iyam cha me sakhi dasi yatraham tatra gamini
Duhita danavendrasya sharmishtha vrishaparvanah
76.10
ययातिरुवाच
कथं नु ते सखी दासी कन्येयं वरवर्णिनी
असुरेन्द्रसुता सुभ्रु परं कौतूहलं हि मे
Yayatiruvacha
Katham nu te sakhi dasi kanyeyam varavarnini
Asurendrasuta subhru param kautuhalam hi me
76.11
देवयान्युवाच
सर्व एव नरव्याघ्र विधानमनुवर्तते
विधानविहितं मत्वा मा विचित्राः कथाः कृथाः
Devayanyuvacha
Sarva eva naravyaghra vidhanamanuvartate
Vidhanavihitam matva ma vichitrah kathah krithah
76.12
राजवद्रूपवेषौ ते ब्राह्मीं वाचं बिभर्षि च
किंनामा त्वं कुतश्चासि कस्य पुत्रश्च शंस मे
Rajavadrupaveshau te brahmim vacham bibharshi cha
Kinnama tvam kutashchasi kasya putrashcha shansa me
76.13
ययातिरुवाच
ब्रह्मचर्येण कृत्स्नो मे वेदः श्रुतिपथं गतः
राजाहं राजपुत्रश्च ययातिरिति विश्रुतः
Yayatiruvacha
Brahmacharyena kritsno me vedah shrutipatham gatah
Rajaham rajaputrashcha yayatiriti vishrutah
76.14
देवयान्युवाच
केनास्यर्थेन नृपते इमं देशमुपागतः
जिघृक्षुर्वारिजं किंचिदथ वा मृगलिप्सया
Devayanyuvacha
Kenasyarthena nripate imam deshamupagatah
Jighrikshurvarijam kinchidatha va mrigalipsaya
76.15
ययातिरुवाच
मृगलिप्सुरहं भद्रे पानीयार्थमुपागतः
बहु चाप्यनुयुक्तोऽस्मि तन्मानुज्ञातुमर्हसि
Yayatiruvacha
Mrigalipsuraham bhadre paniyarthamupagatah
Bahu chapyanuyuktosmi tanmanugyatumarhasi
76.16
देवयान्युवाच
द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां दास्या शर्मिष्ठया सह
त्वदधीनास्मि भद्रं ते सखा भर्ता च मे भव
Devayanyuvacha
Dvabhyam kanyasahasrabhyam dasya sharmishthaya saha
Tvadadhinasmi bhadram te sakha bharta cha me bhava
76.17
ययातिरुवाच
विद्ध्यौशनसि भद्रं ते न त्वामर्होऽस्मि भामिनि
अविवाह्या हि राजानो देवयानि पितुस्तव
Yayatiruvacha
Viddhyaushanasi bhadram te na tvamarhosmi bhamini
Avivahya hi rajano devayani pitustava
76.18
देवयान्युवाच
संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रं च ब्रह्मसंहितम्
ऋषिश्च ऋषिपुत्रश्च नाहुषाङ्ग वहस्व माम्
Devayanyuvacha
Sansrishtam brahmana kshatram kshatram cha brahmasanhitam
Rishishcha rishiputrashcha nahushanga vahasva mam
76.19
ययातिरुवाच
एकदेहोद्भवा वर्णाश्चत्वारोऽपि वराङ्गने
पृथग्धर्माः पृथक्शौचास्तेषां तु ब्राह्मणो वरः
Yayatiruvacha
Ekadehodbhava varnashchatvaropi varangane
Prithagdharmah prithakshauchastesham tu brahmano varah
76.20
देवयान्युवाच
पाणिधर्मो नाहुषायं न पुम्भिः सेवितः पुरा
तं मे त्वमग्रहीरग्रे वृणोमि त्वामहं ततः
Devayanyuvacha
Panidharmo nahushayam na pumbhih sevitah pura
Tam me tvamagrahiragre vrinomi tvamaham tatah
76.21
कथं नु मे मनस्विन्याः पाणिमन्यः पुमान्स्पृशेत्
गृहीतमृषिपुत्रेण स्वयं वाप्यृषिणा त्वया
Katham nu me manasvinyah panimanyah pumansprishet
Grihitamrishiputrena svayam vapyrishina tvaya
76.22
ययातिरुवाच
क्रुद्धादाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात्
दुराधर्षतरो विप्रः पुरुषेण विजानता
Yayatiruvacha
Kruddhadashivishatsarpajjvalanatsarvatomukhat
Duradharshataro viprah purushena vijanata
76.23
देवयान्युवाच
कथमाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात्
दुराधर्षतरो विप्र इत्यात्थ पुरुषर्षभ
Devayanyuvacha
Kathamashivishatsarpajjvalanatsarvatomukhat
Duradharshataro vipra ityattha purusharshabha
76.24
ययातिरुवाच
एकमाशीविषो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते
हन्ति विप्रः सराष्ट्राणि पुराण्यपि हि कोपितः
Yayatiruvacha
Ekamashivisho hanti shastrenaikashcha vadhyate
Hanti viprah sarashtrani puranyapi hi kopitah
76.25
दुराधर्षतरो विप्रस्तस्माद्भीरु मतो मम
अतोऽदत्तां च पित्रा त्वां भद्रे न विवहाम्यहम्
Duradharshataro viprastasmadbhiru mato mama
Atodattam cha pitra tvam bhadre na vivahamyaham
76.26
देवयान्युवाच
दत्तां वहस्व पित्रा मां त्वं हि राजन्वृतो मया
अयाचतो भयं नास्ति दत्तां च प्रतिगृह्णतः
Devayanyuvacha
Dattam vahasva pitra mam tvam hi rajanvrito maya
Ayachato bhayam nasti dattam cha pratigrihnatah
76.27
वैशंपायन उवाच
त्वरितं देवयान्याथ प्रेषितं पितुरात्मनः
श्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः
Vaishampayana uvacha
Tvaritam devayanyatha preshitam pituratmanah
Shrutvaiva cha sa rajanam darshayamasa bhargavah
76.28
दृष्ट्वैव चागतं शुक्रं ययातिः पृथिवीपतिः
ववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः
Drishtvaiva chagatam shukram yayatih prithivipatih
Vavande brahmanam kavyam pranjalih pranatah sthitah
76.29
देवयान्युवाच
राजायं नाहुषस्तात दुर्गे मे पाणिमग्रहीत्
नमस्ते देहि मामस्मै नान्यं लोके पतिं वृणे
Devayanyuvacha
Rajayam nahushastata durge me panimagrahit
Namaste dehi mamasmai nanyam loke patim vrine
76.30
शुक्र उवाच
वृतोऽनया पतिर्वीर सुतया त्वं ममेष्टया
गृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज
Shukra uvacha
Vritonaya patirvira sutaya tvam mameshtaya
Grihanemam maya dattam mahishim nahushatmaja
76.31
ययातिरुवाच
अधर्मो न स्पृशेदेवं महान्मामिह भार्गव
वर्णसंकरजो ब्रह्मन्निति त्वां प्रवृणोम्यहम्
Yayatiruvacha
Adharmo na sprishedevam mahanmamiha bhargava
Varnasankarajo brahmanniti tvam pravrinomyaham
76.32
शुक्र उवाच
अधर्मात्त्वां विमुञ्चामि वरयस्व यथेप्षितम्
अस्मिन्विवाहे मा ग्लासीरहं पापं नुदामि ते
Shukra uvacha
Adharmattvam vimunchami varayasva yathepshitam
Asminvivahe ma glasiraham papam nudami te
76.33
वहस्व भार्यां धर्मेण देवयानीं सुमध्यमाम्
अनया सह संप्रीतिमतुलां समवाप्स्यसि
Vahasva bharyam dharmena devayanim sumadhyamam
Anaya saha sampritimatulam samavapsyasi
76.34
इयं चापि कुमारी ते शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी
संपूज्या सततं राजन्मा चैनां शयने ह्वयेः
Iyam chapi kumari te sharmishtha varshaparvani
Sampujya satatam rajanma chainam shayane hvayeh
76.35
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तो ययातिस्तु शुक्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्
जगाम स्वपुरं हृष्टो अनुज्ञातो महात्मना
Vaishampayana uvacha
Evamukto yayatistu shukram kritva pradakshinam
Jagama svapuram hrishto anugyato mahatmana