Adhyaya 34

34.1

Atha chatustrinshodhyayah

देव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञं प्रसु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य ।
दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑तु॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाचं॑ नः स्वदतु ॥१॥

Deva savitah prasuva yagyam prasuva yagyapatim bhagaya
Divyo gandharvah ketupuh ketam nah punatu vachaspatirvacham nah svadatu

34.2

तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दय॑त् ॥२॥

Tatsaviturvarenyam bhargo devasya dhimahi, dhiyo yo nah prachodayat

34.3

विश्वा॑नि देव सवितर्दुरि॒तानि॒ परा॑ सुव । यद्भ॒द्रं तन्न॒ आ सु॑व ॥३॥

Vishvani deva savitarduritani para suva, yadbhadram tanna a suva

34.4

वि॒भ॒क्तार॑ᳪ हवामहे॒ वसो॑श्चि॒त्रस्य॒ राध॑सः । स॒वि॒तारं॑ नृ॒चक्ष॑सम् ॥४॥

Vibhaktaram havamahe vasoshchitrasya radhasah, savitaram nrichakshasam

34.5

ब्रह्म॑णे ब्राह्म॒णं क्ष॒त्राय॑ राज॒न्यं॑ म॒रुद्भ्यो॒ वैश्यं॒ तप॑से शू॒द्रं तम॑से॒ तस्क॑रं नार॒काय॑ वीर॒हण॑म् ।
पा॒प्मने॑ क्ली॒बमा॑क्र॒याया॑ अयो॒गूं कामा॑य पुᳪश्च॒लूमति॑क्रुष्टाय माग॒धम् ॥५॥

Brahmane brahmanam kshatraya rajanyam marudbhyo vaishyam tapase shudram tamase taskaram narakaya virahanam
Papmane klibamakrayaya ayogum kamaya punshchalumatikrushtaya magadham

34.6

नृ॒त्ताय॑ सू॒तं गी॒ताय॑ शैलू॒षं धर्मा॑य सभाच॒रं न॒रिष्ठा॑यै भीम॒लम् ।
न॒र्माय॑ रे॒भᳪ हसा॑य॒ कारि॑मान॒न्दाय॑ स्त्रीष॒खं प्र॒मदे॑ कुमारीपु॒त्रं मे॒धायै॑ रथका॒रं धैर्या॑य॒ तक्षा॑णम् ॥६॥

Nrittaya sutam gitaya shailusham dharmaya sabhacharam narishthayai bhimalam
Narmaya rebham hasaya karimanandaya strishakham pramade kumariputram medhayai rathakaram dhairyaya takshanam

34.7

तप॑से कौला॒लं मा॒यायै॑ क॒र्मार॑ᳪ रू॒पाय॑ मणिका॒रᳪ शु॒भे व॒पᳪ श॑र॒व्या॑या इषुका॒रᳪ हे॒त्यै ध॑नुष्का॒रम् ।
कर्म॑णे ज्याका॒रं दि॒ष्टाय॑ रज्जुस॒र्जं मृ॒त्यवे॑ मृग॒युमन्त॑काय श्व॒निन॑म् ॥७॥

Tapase kaulalam mayayai karmaram rupaya manikaram shubhe vapam sharavyaya ishukaram hetyai dhanushkaram
Karmane jyakaram dishtaya rajjusarjam mrityave mrigayumantakaya shvaninam

34.8

न॒दीभ्यः॑ पौञ्जि॒ष्ठमृ॒क्षीका॑भ्यो॒ नैषा॑दं पुरुषव्या॒घ्राय॑ दु॒र्मदं॑ गन्धर्वाप्स॒रोभ्यो॒ व्रात्य॑म् ।
प्र॒युग्भ्य॒ उन्म॑त्तᳪ सर्पदेवज॒नेभ्योऽप्र॑तिपद॒मये॑भ्यः कित॒वमी॒र्यता॑या॒ अकि॑तवं पिशा॒चेभ्यो॑
बिदलका॒रीं या॑तु॒धाने॑भ्यः कण्टकीका॒रीम् ॥८॥

Nadibhyah paunjishthamrikshikabhyo naishadam purushavyaghraya durmadam gandharvapsarobhyo vratyam
Prayugbhya unmattam sarpadevajanebhyopratipadamayebhyah kitavamiryataya akitavam pishachebhyo
Bidalakarim yatudhanebhyah kantakikarim

34.9

(१) ८
सं॒धये॑ जा॒रं गे॒हायो॑पप॒तिमार्त्यै॒ परि॑वित्तं॒ निरृ॑त्यै परिविविदा॒नमरा॑ध्या एदिधिषुः प॒तिं
निष्कृ॑त्यै पेशस्का॒रीᳪ सं॒ज्ञाना॑य स्मरका॒रीम् । प्र॒का॒मोद्या॑योप॒सदं॒ वर्णा॑यानु॒रुधं॒ बला॑योप॒दाम् ॥१॥

(1) 8
Sandhaye jaram gehayopapatimartyai parivittam nirrityai parivividanamaradhya edidhishuh patim
Nishkrityai peshaskarim sangyanaya smarakarim, prakamodyayopasadam varnayanurudham balayopadam

34.10

उ॒त्सा॒देभ्यः॑ कु॒ब्जं प्र॒मुदे॑ वाम॒नं द्वा॒र्भ्यः स्रा॒मᳪ स्वप्ना॑या॒न्धमध॑र्माय बधि॒रं प॒वित्रा॑य भि॒षज॑म् ।
प्र॒ज्ञाना॑य नक्षत्रद॒र्शमा॑शि॒क्षायै॑ प्र॒श्निन॑मुपशि॒क्षाया॑ अभिप्र॒श्निनं॑ म॒र्यादा॑यै प्रश्नविवा॒कम् ॥२॥

Utsadebhyah kubjam pramude vamanam dvarbhyah sramam svapnayandhamadharmaya badhiram pavitraya bhishajam
Pragyanaya nakshatradarshamashikshayai prashninamupashikshaya abhiprashninam maryadayai prashnavivakam

34.11

अर्मे॑भ्यो हस्ति॒पं ज॒वाया॑श्व॒पं पुष्ट्यै॑ गोपा॒लं वी॒र्या॑याविपा॒लं तेज॑सेऽजपा॒लमिरा॑यै की॒नाश॑म् ।
की॒लाला॑य सुराका॒रं भ॒द्राय॑ गृह॒पᳪ श्रेय॑से वित्त॒धमाध्य॑क्ष्यायानुक्ष॒त्तार॑म् ॥३॥

Armebhyo hastipam javayashvapam pushtyai gopalam viryayavipalam tejasejapalamirayai kinasham
Kilalaya surakaram bhadraya grihapam shreyase vittadhamadhyakshyayanukshattaram

34.12

भायै॑ दार्वा॒हारं॑ प्र॒भाया॑ अग्न्ये॒धं ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपा॑याभिषे॒क्तारं॒ वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म् ।
दे॒व॒लो॒काय॑ पेशि॒तारं॑ मनुष्यलो॒काय॑ प्रकरि॒तार॒ᳪ सर्वे॑भ्यो लो॒केभ्य॑ उपसे॒क्तार॒मव॑ ऋत्यै
ब॒धायो॑पमन्थि॒तारं॒ मेधा॑य वासःपल्पू॒लीं प्र॑का॒माय॑ रजयि॒त्रीम् ॥४॥

Bhayai darvaharam prabhaya agnyedham bradhnasya vishtapayabhishektaram varshishthaya nakaya pariveshtaram
Devalokaya peshitaram manushyalokaya prakaritaram sarvebhyo lokebhya upasektaramava rityai
Badhayopamanthitaram medhaya vasahpalpulim prakamaya rajayitrim

34.13

ऋ॒तये॑ स्ते॒नहृ॑दयं॒ वैर॑हत्याय॒ पिशु॑नं॒ विवि॑क्त्यै क्ष॒त्तार॒मौप॑द्रष्ट्र्यायानुक्ष॒त्तारं॒ बाला॑यानुच॒रं भू॒म्ने प॑रिष्क॒न्दम् ।
प्रि॒याय॑ प्रियवा॒दिन॒मरि॑ष्ट्या अश्वसा॒दᳪ स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॑ भागदु॒घं वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म् ॥५॥

Ritaye stenahridayam vairahatyaya pishunam viviktyai kshattaramaupadrashtryayanukshattaram balayanucharam bhumne parishkandam
Priyaya priyavadinamarishtya ashvasadam svargaya lokaya bhagadugham varshishthaya nakaya pariveshtaram

34.14

(२) १३
म॒न्यवे॑ऽयस्ता॒पं क्रोधा॑य निस॒रं योगा॑य यो॒क्तार॒ᳪ शोका॑याभिस॒र्तारं॒ क्षेमा॑य विमो॒क्तार॑मुत्कूलनि॒कूलेभ्य॑स्त्रि॒ष्ठिन॑म् ।
वपु॑षे मानस्कृ॒तᳪ शीला॑याञ्जनीका॒रीं निरृ॑त्यै कोशका॒रीं य॒माया॒सूम् ॥१॥

(2) 13
Manyaveyastapam krodhaya nisaram yogaya yoktaram shokayabhisartaram kshemaya vimoktaramutkulanikulebhyastrishthinam
Vapushe manaskritam shilayanjanikarim nirrityai koshakarim yamayasum

34.15

१४ (१९२२)
य॒माय॑ यम॒सूमथ॑र्व॒भ्योऽव॑तोकाᳪ संवत्स॒राय॑ पर्या॒यिणीं॑ परिवत्स॒रायावि॑जातामिदावत्स॒राया॒तीत्व॑रीमिद्वत्स॒राया॑ति॒ष्कद्व॑रीम् ।
व॒त्स॒राय॒ विज॑र्जराᳪ संवत्स॒राय॒ पलि॑क्नीमृ॒भुभ्यो॑ऽजिनसं॒धᳪ सा॒ध्येभ्य॑श्चर्म॒म्नम् ॥२॥

14 (1922)
Yamaya yamasumatharvabhyovatokam sanvatsaraya paryayinim parivatsarayavijatamidavatsarayatitvarimidvatsarayatishkadvarim
Vatsaraya vijarjaram sanvatsaraya paliknimribhubhyojinasandham sadhyebhyashcharmamnam

34.16

सरो॑भ्यो धैव॒रमु॑प॒स्थाव॑राभ्यो॒ दाशं॑ वैश॒न्ताभ्यो॑ बै॒न्दं न॑ड्व॒लाभ्यः॒ शौष्क॑लम् ।
पा॒राय॑ मार्गा॒रम॑वा॒राय॑ के॒वर्तं॑ ती॒र्थेभ्य॑ आ॒न्दं विष॑मेभ्यो मैना॒लम् ।
स्व॒नेभ्यः॒ पर्ण॑कं॒ गुहा॑भ्यः॒ किरा॑त॒ᳪ सानु॑भ्यो॒ जम्भ॑कं॒ पर्व॑तेभ्यः किंपूरु॒षम् ॥३॥

Sarobhyo dhaivaramupasthavarabhyo dasham vaishantabhyo baindam nadvalabhyah shaushkalam
Paraya margaramavaraya kevartam tirthebhya andam vishamebhyo mainalam
Svanebhyah parnakam guhabhyah kiratam sanubhyo jambhakam parvatebhyah kimpurusham

34.17

बी॒भ॒त्सायै॑ पौल्क॒सं वर्णा॑य हिरण्यका॒रं तु॒लायै॑ वाणि॒जं प॑श्चादो॒षाय॑ ग्ला॒विनं॒ विश्वे॑भ्यो भू॒तेभ्यः॑ सिध्म॒लम् ।
भूत्यै॑ जागर॒णमभू॑त्यै स्वप॒नमार्त्यै॑ जनवा॒दिनं॒ व्यृ॑द्ध्या अपग॒ल्भᳪ स॑ᳪश॒राय॑ प्र॒च्छिद॑म् ॥४॥

Bibhatsayai paulkasam varnaya hiranyakaram tulayai vanijam pashchadoshaya glavinam vishvebhyo bhutebhyah sidhmalam
Bhutyai jagaranamabhutyai svapanamartyai janavadinam vyriddhya apagalbham sansharaya prachchhidam

34.18

अ॒क्ष॒रा॒जाय॑ कित॒वं कृ॒ताया॑दिनवद॒र्शं त्रेता॑यै क॒ल्पिनं॑ द्वा॒परा॑याधिक॒ल्पिन॑मास्क॒न्दाय॑
सभास्था॒णुं मृ॒त्यवे॑ गोव्य॒च्छमन्त॑काय गोघा॒तम् । क्षु॒धे यो गां वि॑कृ॒न्तन्तं॒ भिक्ष॑माण
उप॒तिष्ठ॑ति दुष्कृ॒ताय॒ चर॑काचार्यं पा॒प्मने॑ सैल॒गम् ॥५॥

Aksharajaya kitavam kritayadinavadarsham tretayai kalpinam dvaparayadhikalpinamaskandaya
Sabhasthanum mrityave govyachchhamantakaya goghatam, kshudhe yo gam vikrintantam bhikshamana
Upatishthati dushkritaya charakacharyam papmane sailagam

34.19

(३) १८
प्र॒ति॒श्रुत्का॑या अर्त॒नं घोषा॑य भ॒षमन्ता॑य बहुवा॒दिन॑मन॒न्ताय॒ मूक॒ᳪ शब्दा॑याळम्बराघा॒तम् ।
मह॑से वीणावा॒दं क्रोशा॑य तूणव॒ध्मम॑वरस्प॒राय॑ शङ्ख॒ध्मं वना॑य वन॒पम॒न्यतो॑ऽरण्याय दाव॒पम् ॥१॥

(3) 18
Pratishrutkaya artanam ghoshaya bhashamantaya bahuvadinamanantaya mukam shabdayalambaraghatam
Mahase vinavadam kroshaya tunavadhmamavarasparaya shankhadhmam vanaya vanapamanyatoranyaya davapam

34.20

न॒र्माय॑ पुᳪश्च॒लूᳪ हसा॑य॒ कारिं॒ याद॑से शाब॒ल्यां ग्रा॑म॒ण्यं॒ गण॑कमभि॒क्रोश॑कं॒ तान्मह॑से ।
वी॒णा॒वा॒दं पा॑णि॒घ्नं तू॑णव॒ध्मं तान्नृ॒त्ताया॑न॒न्दाय॑ तल॒वम् ॥२॥

Narmaya punshchalum hasaya karim yadase shabalyam gramanyam ganakamabhikroshakam tanmahase
Vinavadam panighnam tunavadhmam tannrittayanandaya talavam

34.21

अ॒ग्नये॒ पीवा॑नं पृथि॒व्यै पी॑ठस॒र्पिणं॑ वा॒यवे॑ चाण्डा॒लम॒न्तरि॑क्षाय वᳪशन॒र्तिनं॑ दि॒वे ख॑ल॒तिᳪ सूर्या॑य हर्य॒क्षम् ।
नक्ष॑त्रेभ्यः किर्मि॒रं च॒न्द्रम॑से कि॒लास॒मह्ने॑ शु॒क्लं पि॑ङ्गा॒क्षᳪ रात्र्यै॑ कृ॒ष्णं पि॑ङ्गा॒क्षम् ॥३॥

Agnaye pivanam prithivyai pithasarpinam vayave chandalamantarikshaya vanshanartinam dive khalatim suryaya haryaksham
Nakshatrebhyah kirmiram chandramase kilasamahne shuklam pingaksham ratryai krishnam pingaksham

34.22

अथै॒तान॒ष्टौ विरू॑पा॒ना ल॑भ॒तेऽति॑शुक्लं॒ चाति॑कृष्णं॒ चाति॑दीर्घं॒ चाति॑ह्रस्वं॒ च ।
अति॑स्थूलं॒ चाति॑कृशं॒ चाति॑कुल्वं॒ चाति॑लोमशं॒ चाशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः ।
मा॒ग॒धः पु॑ᳪश्च॒ली कि॑त॒वः क्ली॒बः कि॑त॒वोऽशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः ॥४॥

Athaitanashtau virupana labhatetishuklam chatikrishnam chatidirgham chatihrasvam cha
Atisthulam chatikrisham chatikulvam chatilomasham chashudra abrahmanaste prajapatyah
Magadhah punshchali kitavah klibah kitavoshudra abrahmanaste prajapatyah

34.23

(४) २२ (१९३०)
॥इति शुक्लयजुःकाण्वसंहितायां चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥३४॥

(4) 22 (1930)
, Iti shuklayajuhkanvasanhitayam chatustrinshodhyayah