Adhyaya 33

33.1

Atha trayastrinshodhyayah

यज्जाग्र॑तो दू॒रमु॒दैति॒ दैवं॒ तदु॑ सु॒प्तस्य॒ तथै॒वैति॑ ।
दू॒रंग॒मं ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रेकं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑कल्पमस्तु ॥१॥

Yajjagrato duramudaiti daivam tadu suptasya tathaivaiti
Durangamam jyotisham jyotirekam tanme manah shivasankalpamastu

33.2

पि॒तुं नु स्तो॑षं म॒हो ध॒र्माणं॒ तवि॑षीम् । यस्य॑ त्रि॒तो व्योज॑सा वृ॒त्रं विप॑र्वम॒र्दय॑त् ॥२॥

Pitum nu stosham maho dharmanam tavishim, yasya trito vyojasa vritram viparvamardayat

33.3

अन्विद॑नुमते॒ त्वं मन्या॑सै॒ शं च॑ नस्कृधि ।
क्रत्वे॒ दक्षा॑य नो हिनु॒ प्र ण॒ आयू॑ᳪषि तारिषः ॥३॥

Anvidanumate tvam manyasai sham cha naskridhi
Kratve dakshaya no hinu pra na ayunshi tarishah

33.4

सिनी॑वालि॒ पृथु॑ष्टुके॒ या दे॒वाना॒मसि॒ स्वसा॑ । जु॒षस्व॑ ह॒व्यमाहु॑तं प्र॒जां दे॑वि दिदिड्ढि नः ॥४॥

Sinivali prithushtuke ya devanamasi svasa, jushasva havyamahutam prajam devi dididdhi nah

33.5

पञ्च॑ न॒द्यः॒ सर॑स्वती॒मपि॑ यन्ति॒ सस्रो॑तसः । सर॑स्वती॒ तु प॑ञ्च॒धा सो दे॒शेऽभ॑वत्स॒रित् ॥५॥

Pancha nadyah sarasvatimapi yanti sasrotasah, sarasvati tu panchadha so deshebhavatsarit

33.6

त्वम॑ग्ने प्रथ॒मो अङ्गि॑रा॒ ऋषि॑र्दे॒वो दे॒वाना॑मभवः शि॒वः सखा॑ ।
तव॑ व्र॒ते क॒वयो॑ विद्म॒नाप॒सोऽजा॑यन्त म॒रुतो॒ भ्राज॑दृष्टयः ॥६॥

Tvamagne prathamo angira rishirdevo devanamabhavah shivah sakha
Tava vrate kavayo vidmanapasojayanta maruto bhrajadrishtayah

33.7

त्वं नो॑ अग्ने॒ तव॑ देव पा॒युभि॑र्म॒घोनो॑ रक्ष त॒न्व॑श्च वन्द्य ।
त्रा॒ता तो॒कस्य॒ तन॑ये॒ गवा॑म॒स्यनि॑मेष॒ᳪ रक्ष॑माण॒स्तव॑ व्र॒ते ॥७॥

Tvam no agne tava deva payubhirmaghono raksha tanvashcha vandya
Trata tokasya tanaye gavamasyanimesham rakshamanastava vrate

33.8

उ॒त्ता॒नाया॒मव॑ भरा चिकि॒त्वान्त्स॒द्यः प्रवी॑ता॒ वृष॑णं जजान ।
अ॒रु॒षस्तू॑पो॒ रुश॑दस्य॒ पाज॒ इळा॑यास्पु॒त्रो व॒युने॑ऽजनिष्ट ॥८॥

Uttanayamava bhara chikitvantsadyah pravita vrishanam jajana
Arushastupo rushadasya paja ilayasputro vayunejanishta

33.9

इळा॑यास्त्वा प॒दे व॒यं नाभा॑ पृथि॒व्या अधि॑ ।
जात॑वेदो॒ निधी॑म॒ह्यग्ने॑ ह॒व्याय॒ वोळह॑वे ॥९॥

Ilayastva pade vayam nabha prithivya adhi
Jatavedo nidhimahyagne havyaya volahave

33.10

९ (१८७१)
प्र म॑न्महे शवसा॒नाय॑ शू॒षमा॑ङ्गू॒षं गिर्व॑णसे अङ्गिर॒स्वत् ।
सु॒वृ॒क्तिभि॑ स्तुव॒त ऋ॑ग्मि॒यायार्चा॑मा॒र्कं नरे॒ विश्रु॑ताय ॥१०॥

9 (1871)
Pra manmahe shavasanaya shushamangusham girvanase angirasvat
Suvriktibhi stuvata rigmiyayarchamarkam nare vishrutaya

33.11

प्र वो॑ म॒हे महि॒ नमो॑ भरध्वमाङ्गू॒ष्य॑ᳪ शवसा॒नाय॒ साम॑ ।
येना॑ नः॒ पूर्वे॑ पि॒तरः॑ पद॒ज्ञा अर्च॑न्तो॒ अङ्गि॑रसो॒ गा अवि॑न्दन् ॥११॥

Pra vo mahe mahi namo bharadhvamangushyam shavasanaya sama
Yena nah purve pitarah padagya archanto angiraso ga avindan

33.12

इ॒च्छन्ति॑ त्वा सो॒म्यासः॒ सखा॑यः सु॒न्वन्ति॒ सोमं॒ दध॑ति॒ प्रया॑ᳪसि ।
तिति॑क्षन्ते अ॒भिश॑स्तिं॒ जना॑ना॒मिन्द्र॒ त्वदा कश्च॒न हि प्र॑के॒तः ॥१२॥

Ichchhanti tva somyasah sakhayah sunvanti somam dadhati prayansi
Titikshante abhishastim jananamindra tvada kashchana hi praketah

33.13

न ते॑ दू॒रे प॑र॒मा चि॒द्रजा॒ᳪस्य तु प्र या॑हि हरिवो॒ हरि॑भ्याम् ।
स्थि॒राय॒ वृष्णे॒ सव॑ना कृ॒तेमा यु॒क्ता ग्रावा॑णः समिधा॒ने अ॒ग्नौ ॥१३॥

Na te dure parama chidrajansya tu pra yahi harivo haribhyam
Sthiraya vrishne savana kritema yukta gravanah samidhane agnau

33.14

अषा॑ळहं यु॒त्सु पृत॑नासु॒ पप्रि॑ᳪ स्व॒र्षाम॒प्सां वृ॒जन॑स्य गो॒पाम् ।
भ॒रे॒षु॒जाᳪ सु॑क्षि॒तिᳪ सु॒श्रव॑सं॒ जय॑न्तं॒ त्वामनु॑ मदेम सोम ॥१४॥

Ashalaham yutsu pritanasu paprim svarshamapsam vrijanasya gopam
Bhareshujam sukshitim sushravasam jayantam tvamanu madema soma

33.15

सोमो॑ धे॒नुᳪ सोमो॒ अर्व॑न्तमा॒शुᳪ सोमो॑ वी॒रं क॑र्म॒ण्यं॑ ददाति ।
सा॒द॒न्यं॑ विद॒थ्य॑ᳪ स॒भेयं॑ पितृ॒श्रव॑णं॒ यो ददा॑शदस्मै ॥१५॥

Somo dhenum somo arvantamashum somo viram karmanyam dadati
Sadanyam vidathyam sabheyam pitrishravanam yo dadashadasmai

33.16

त्वमि॒मा ओष॑धीः सोम॒ विश्वा॒स्त्वम॒पो अ॑जनय॒स्त्वं गाः ।
त्वमा त॑तन्थो॒र्व॒न्तरि॑क्षं॒ त्वं ज्योति॑षा॒ वि तमो॑ ववर्थ ॥१६॥

Tvamima oshadhih soma vishvastvamapo ajanayastvam gah
Tvama tatanthorvantariksham tvam jyotisha vi tamo vavartha

33.17

दे॒वेन॑ नो॒ मन॑सा देव सोम रा॒यो भा॒गᳪ स॑हसावन्न॒भि यु॑ध्य ।
मा त्वा त॑न॒दीशि॑षे वी॒र्य॑स्यो॒भये॑भ्यः॒ प्र चि॑कित्सा॒ ग इ॑ष्टौ ॥१७॥

Devena no manasa deva soma rayo bhagam sahasavannabhi yudhya
Ma tva tanadishishe viryasyobhayebhyah pra chikitsa ga ishtau

33.18

अष्टौ॒ व्य॑ख्यत्क॒कुभः॑ पृथि॒व्यास्त्री धन्व॒ योज॑ना स॒प्त सिन्धू॑न् ।
हि॒र॒ण्या॒क्षः स॑वि॒ता दे॒व आगा॒द्दध॒द्रत्ना॑ दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥१८॥

Ashtau vyakhyatkakubhah prithivyastri dhanva yojana sapta sindhun
Hiranyakshah savita deva agaddadhadratna dashushe varyani

33.19

हिर॑ण्यपाणिः सवि॒ता विच॑र्षणिरु॒भे द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरी॑यते ।
अपामी॑वां॒ बाध॑ते॒ वेति॒ सूर्य॑म॒भि कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ द्यामृ॑णोति ॥१९॥

Hiranyapanih savita vicharshanirubhe dyavaprithivi antariyate
Apamivam badhate veti suryamabhi krishnena rajasa dyamrinoti

33.20

हिर॑ण्यहस्तो॒ असु॑रः सुनी॒थः सु॑मृळी॒कः स्ववा॑ यात्व॒र्वाङ् ।
अ॒प॒सेध॑न्र॒क्षसो॑ यातु॒धाना॒नस्था॑द्दे॒वः प्र॑तिदो॒षं गृ॑णा॒नः ॥२०॥

Hiranyahasto asurah sunithah sumrilikah svava yatvarvang
Apasedhanrakshaso yatudhananasthaddevah pratidosham grinanah

33.21

ये ते॒ पन्थाः॑ सवितः पू॒र्व्यासो॑ऽरे॒णवः॒ सुकृ॑ता अ॒न्तरि॑क्षे ।
तेभि॑र्नो अ॒द्य प॒थिभिः॑ सु॒गेभी॒ रक्षा॑ च नो॒ अधि॑ च ब्रूहि देव ॥२१॥

Ye te panthah savitah purvyasorenavah sukrita antarikshe
Tebhirno adya pathibhih sugebhi raksha cha no adhi cha bruhi deva

33.22

उ॒भा पि॑बतमश्विनो॒भा नः॒ शर्म॑ यच्छतम् । अ॒वि॒द्रि॒याभि॑रू॒तिभिः॑ ॥२२॥

Ubha pibatamashvinobha nah sharma yachchhatam, avidriyabhirutibhih

33.23

अप्न॑स्वतीमश्विना॒ वाच॑म॒स्मे कृ॒तं नो॑ दस्रा वृषणा मनी॒षाम् ।
अ॒द्यू॒त्येऽव॑से॒ निह्व॑ये वां वृ॒धे च॑ नो भवतं॒ वाज॑सातौ ॥२३॥

Apnasvatimashvina vachamasme kritam no dasra vrishana manisham
Adyutyevase nihvaye vam vridhe cha no bhavatam vajasatau

33.24

२३ (१८८५)
द्युभि॑र॒क्तुभिः॒ परि॑ पातम॒स्मानरि॑ष्टेभिरश्विना॒ सौभ॑गेभिः ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑तिः॒ सिन्धुः॑ पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥२४॥

23 (1885)
Dyubhiraktubhih pari patamasmanarishtebhirashvina saubhagebhih
Tanno mitro varuno mamahantamaditih sindhuh prithivi uta dyauh

33.25

आ कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ वर्त॑मानो निवे॒शय॑न्न॒मृतं॒ मर्त्यं॑ च ।
हि॒र॒ण्यये॑न सवि॒ता रथे॒ना दे॒वो या॑ति॒ भुव॑नानि॒ पश्य॑न् ॥२५॥

A krishnena rajasa vartamano niveshayannamritam martyam cha
Hiranyayena savita rathena devo yati bhuvanani pashyan

33.26

(१) २५
आ रा॑त्रि॒ पर्थि॑व॒ᳪ रजः॑ पि॒तुर॑प्रायि॒ धाम॑भिः ।
दि॒वः सदा॑ᳪसि बृह॒ती वि ति॑ष्ठस॒ आ त्वे॒षं व॑र्तते॒ तमः॑ ॥१॥

(1) 25
A ratri parthivam rajah pituraprayi dhamabhih
Divah sadansi brihati vi tishthasa a tvesham vartate tamah

33.27

उष॒स्तच्चि॒त्रमा भ॑रा॒स्मभ्यं॑ वाजिनीवति । येन॑ तो॒कं च॒ तन॑यं च॒ धाम॑हे ॥२॥

Ushastachchitrama bharasmabhyam vajinivati, yena tokam cha tanayam cha dhamahe

33.28

प्रा॒त॒र्जितं॒ भग॑मु॒ग्रᳪ हु॑वेम व॒यं पु॒त्रमदि॑ते॒र्यो वि॑ध॒र्ता ।
आ॒ध्रश्चि॒द्यं मन्य॑मानस्तु॒रश्चि॒द्राजा॑ चि॒द्यं भगं॑ भ॒क्षीत्याह॑ ॥३॥

Pratarjitam bhagamugram huvema vayam putramaditeryo vidharta
Adhrashchidyam manyamanasturashchidraja chidyam bhagam bhakshityaha

33.29

पूष॒न्तव॑ व्र॒ते व॒यं न रि॑ष्येम॒ कदा॑ च॒न । स्तो॒तार॑स्त इ॒हस्म॑सि ॥४॥

Pushantava vrate vayam na rishyema kada chana, stotarasta ihasmasi

33.30

प॒थस्प॑थः॒ परि॑पतिं वच॒स्या कामे॑न कृ॒तो अ॒भ्या॑नळ॒र्कम् ।
स नो॑ रासच्छु॒रुध॑श्च॒न्द्राग्रा॒ धियं॑धियᳪ सीषधाति॒ प्र पू॒षा ॥५॥

Pathaspathah paripatim vachasya kamena krito abhyanalarkam
Sa no rasachchhurudhashchandragra dhiyandhiyam sishadhati pra pusha

33.31

त्रीणि॑ प॒दा वि च॑क्रमे॒ विष्णु॑र्गो॒पा अदा॑भ्यः । अतो॒ धर्मा॑णि धा॒रय॑न् ॥६॥

Trini pada vi chakrame vishnurgopa adabhyah, ato dharmani dharayan

33.32

तद्विप्रा॑सो विप॒न्यवो॑ जागृ॒वाᳪसः॒ समि॑न्धते । विष्णो॒र्यत्प॑र॒मं प॒दम् ॥७॥

Tadvipraso vipanyavo jagrivansah samindhate, vishnoryatparamam padam

33.33

घृ॒तव॑ती॒ भुव॑नानामभि॒श्रियो॒र्वी पृ॒थ्वी म॑धु॒दुघे॑ सु॒पेश॑सा ।
द्यावा॑पृथि॒वी वरु॑णस्य॒ धर्म॑णा॒ विष्क॑भिते अ॒जरे॒ भूरि॑रेतसा ॥८॥

Ghritavati bhuvananamabhishriyorvi prithvi madhudughe supeshasa
Dyavaprithivi varunasya dharmana vishkabhite ajare bhuriretasa

33.34

ये नः॑ स॒पत्ना॒ अप॒ ते भ॑वन्त्विन्द्रा॒ग्निभ्या॒मव॑ बाधामहे॒ तान् ।
वस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या उ॑परि॒स्पृशं॑ मो॒ग्रं चेत्ता॑रमधिरा॒जम॑क्रन् ॥९॥

Ye nah sapatna apa te bhavantvindragnibhyamava badhamahe tan
Vasavo rudra aditya uparisprisham mogram chettaramadhirajamakran

33.35

आ ना॑सत्या त्रि॒भिरे॑काद॒शैरि॒ह दे॒वेभि॑र्यातं मधु॒पेय॑मश्विना ।
प्रायु॒स्तारि॑ष्टं॒ नी रपा॑ᳪसि मृक्षत॒ᳪ सेध॑तं॒ द्वेषो॒ भव॑तᳪ सचा॒भुवा॑ ॥१०॥

A nasatya tribhirekadashairiha devebhiryatam madhupeyamashvina
Prayustarishtam ni rapansi mrikshatam sedhatam dvesho bhavatam sachabhuva

33.36

ए॒ष व॒ स्तोमो॑ मरुत इ॒यं गीर्मा॑न्दा॒र्यस्य॑ मा॒न्यस्य॑ का॒रोः ।
एषा या॑सीष्ट त॒न्वे॑ व॒यां वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम् ॥११॥

Esha va stomo maruta iyam girmandaryasya manyasya karoh
Esha yasishta tanve vayam vidyamesham vrijanam jiradanum

33.37

स॒हस्तो॑माः स॒हच्छ॑न्दस आ॒वृतः॑ स॒हप्र॑मा॒ ऋष॑यः स॒प्त दै॑व्याः ।
पूर्वे॑षां॒ पन्था॑मनु॒दृश्य॒ धीरा॑ अ॒न्वाले॑भिरे र॒थ्यो॒ न र॒श्मीन् ॥१२॥

Sahastomah sahachchhandasa avritah sahaprama rishayah sapta daivyah
Purvesham panthamanudrishya dhira anvalebhire rathyo na rashmin

33.38

आ॒यु॒ष्यं॑ वर्च॒स्य॑ᳪ रा॒यस्पोष॒मौद्भि॑दम् । इ॒दᳪ हिर॑ण्यं॒ वर्च॑स्व॒ज्जैत्रा॒यावि॑शतादु॒ माम् ॥१३॥

Ayushyam varchasyam rayasposhamaudbhidam, idam hiranyam varchasvajjaitrayavishatadu mam

33.39

३८ (१९००)
न तद्रक्षा॑ᳪसि॒ न पि॑शा॒चास्त॑रन्ति दे॒वाना॒मोजः॑ प्रथम॒जᳪ ह्ये॒तत् ।
यो बि॒भर्ति॑ दाक्षाय॒णᳪ हिर॑ण्य॒ᳪ स दे॒वेषु॑ कृणुते दी॒र्घमायुः॒ स म॑नु॒ष्ये॑षु कृणुते दी॒र्घमायुः॑ ॥१४॥

38 (1900)
Na tadrakshansi na pishachastaranti devanamojah prathamajam hyetat
Yo bibharti dakshayanam hiranyam sa deveshu krinute dirghamayuh sa manushyeshu krinute dirghamayuh

33.40

यदाब॑ध्नन्दाक्षाय॒णा हिर॑ण्यᳪ श॒तानी॑काय सुमन॒स्यमा॑नाः ।
तन्म॒ आ ब॑ध्नामि श॒तशा॑रदा॒यायु॑ष्माञ्ज॒रद॑ष्टि॒र्यथास॑म् ॥१४॥

Yadabadhnandakshayana hiranyam shatanikaya sumanasyamanah
Tanma a badhnami shatasharadayayushmanjaradashtiryathasam

33.41

उ॒त नोऽहि॑र्बु॒ध्न्यः॑ शृणोत्व॒ज एक॑पात्पृथि॒वी स॑मु॒द्रः ।
विश्वे॑ दे॒वा ऋ॑ता॒वृधो॑ हुवा॒ना स्तु॒ता मन्त्राः॑ कविश॒स्ता अ॑वन्तु ॥१६॥

Uta nohirbudhnyah shrinotvaja ekapatprithivi samudrah
Vishve deva ritavridho huvana stuta mantrah kavishasta avantu

33.42

इ॒मा गिर॑ आदि॒त्येभ्यो॑ घृ॒तस्नूः॑ स॒नाद्राज॑भ्यो जु॒ह्वा॑ जुहोमि ।
शृ॒णोतु॑ मि॒त्रो अ॑र्य॒मा भगो॑ नस्तुविजा॒तो वरु॑णो॒ दक्षो॒ अᳪशः॑ ॥१७॥

Ima gira adityebhyo ghritasnuh sanadrajabhyo juhva juhomi
Shrinotu mitro aryama bhago nastuvijato varuno daksho anshah

33.43

स॒प्त ऋष॑यः॒ प्रति॑हिताः॒ शरी॑रे स॒प्त र॑क्षन्ति॒ सद॒मप्र॑मादम् ।
स॒प्तापः॒ स्वप॑तो लो॒कमी॑यु॒स्तत्र॑ जागृतो॒ अस्व॑प्नजौ सत्र॒सदौ॑ च दे॒वौ ॥१८॥

Sapta rishayah pratihitah sharire sapta rakshanti sadamapramadam
Saptapah svapato lokamiyustatra jagrito asvapnajau satrasadau cha devau

33.44

उत्ति॑ष्ठ ब्रह्मणस्पते देव॒यन्त॑स्त्वेमहे ।
उप॒ प्र य॑न्तु म॒रुतः॑ सु॒दान॑व॒ इन्द्र॑ प्रा॒शूर्भ॑वा॒ सचा॑ ॥१९॥

Uttishtha brahmanaspate devayantastvemahe
Upa pra yantu marutah sudanava indra prashurbhava sacha

33.45

प्र नू॒नं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मन्त्रं॑ वदत्यु॒क्थ्य॑म् ।
यस्मि॒न्निन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा दे॒वा ओका॑ᳪसि चक्रि॒रे ॥२०॥

Pra nunam brahmanaspatirmantram vadatyukthyam
Yasminnindro varuno mitro aryama deva okansi chakrire

33.46

ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व ।
विश्वं॒ तद्भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः॑ ।
य इ॒मा विश्वा॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ यो नः॑ पि॒तान्न॑प॒तेऽन्न॑स्य नो देहि ॥२१॥

Brahmanaspate tvamasya yanta suktasya bodhi tanayam cha jinva
Vishvam tadbhadram yadavanti deva brihadvadema vidathe suvirah
Ya ima vishva vishvakarma yo nah pitannapatennasya no dehi

33.47

(२) ४६ (१९०८)
॥इति शुक्लयजुःकाण्वसंहितायां त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥३३॥

(2) 46 (1908)
, Iti shuklayajuhkanvasanhitayam trayastrinshodhyayah