UtshovSarga 94
94.1
तौ रजन्यां प्रभातायां स्नातौ हुतहुताशनौ ।
यथोक्तमृषिणा पूर्वं सर्वं तत्रोपगायताम् ।। ७.९४.१ ॥
Tau rajanyam prabhatayam snatau hutahutashanau
Yathoktamrishina purvam sarvam tatropagayatam
94.2
तां स शुश्राव काकुत्स्थः पूर्वाचार्यविजिर्मिताम् ।
अपूर्वां पाठ्यजातिं च गेयेन समलङ्कृताम् ।। ७.९४.२ ॥
Tam sa shushrava kakutsthah purvacharyavijirmitam
Apurvam pathyajatim cha geyena samalankritam
94.3
प्रमाणैर्बहुभिर्बद्धां तन्त्रीलयसमन्विताम् ।
बालाभ्यां राघवः श्रुत्वा कौतूहलपरो ऽभवत् ।। ७.९४.३ ॥
Pramanairbahubhirbaddham tantrilayasamanvitam
Balabhyam raghavah shrutva kautuhalaparo bhavat
94.4
अथ कर्मान्तरे राजा समाहूय महामुनीन् ।
पार्थिवांश्च नरव्याघ्रः पण्डितान्नैगमांस्तथा ।। ७.९४.४ ॥
Atha karmantare raja samahuya mahamunin
Parthivanshcha naravyaghrah panditannaigamanstatha
94.5
पौराणिकाञ्छब्दविदो ये च वृद्धा द्विजातयः ।
स्वराणां लक्षणज्ञांश्च उत्सुकान्द्विजसत्तमान् ।। ७.९४.५ ॥
Pauranikanchhabdavido ye cha vriddha dvijatayah
Svaranam lakshanagyanshcha utsukandvijasattaman
94.6
लक्षणज्ञांश्च गान्धर्वान्नैगमांश्च विशेषतः ।
पादाक्षरसमासज्ञांश्छन्दःसु परिनिष्ठितान् ।। ७.९४.६ ॥
Lakshanagyanshcha gandharvannaigamanshcha visheshatah
Padaksharasamasagyanshchhandahsu parinishthitan
94.7
कलामात्राविशेषज्ञाञ्ज्योतिषे च परं गतान् ।
क्रियाकल्पविदश्चैव तथा कार्यविदो जनान् ।। ७.९४.७ ॥
Kalamatravisheshagyanjyotishe cha param gatan
Kriyakalpavidashchaiva tatha karyavido janan
94.8
भाषाज्ञानिङ्गितज्ञांश्च नैगमांश्चाप्यशेषतः ।
हेतूपचारकुशलान् वचने चापि हैतुकान् ।। ७.९४.८ ॥
Bhashagyaningitagyanshcha naigamanshchapyasheshatah
Hetupacharakushalan vachane chapi haitukan
94.9
छन्दोविदः पुराणज्ञान्वैदिकान्द्विजसत्तमान् ।
चित्रज्ञान्वृत्तसूत्रज्ञान्गीतनृत्यविशारदान् ।। ७.९४.९ ॥
Chhandovidah puranagyanvaidikandvijasattaman
Chitragyanvrittasutragyangitanrityavisharadan
94.10
शास्त्रज्ञान्नीतिनिपुणान्वेदान्तार्थप्रबोधकान् ।
एतान्सर्वान्समानीय गातारौ समवेशयत् ।। ७.९४.१० ॥
Shastragyannitinipunanvedantarthaprabodhakan
Etansarvansamaniya gatarau samaveshayat
94.11
दृष्ट्वा मुनिगणाः सर्वे पार्थिवाश्च महौजसः ।
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां राजानं गायकौ च तौ ।। ७.९४.११ ॥
Drishtva muniganah sarve parthivashcha mahaujasah
Pibanta iva chakshurbhyam rajanam gayakau cha tau
94.12
ऊचुः परस्परं चेदं सर्व एव समन्ततः ।
उभौ रामस्य सदृशौ बिम्बाद्बिम्बमिवोत्थितौ ।। ७.९४.१२ ॥
Uchuh parasparam chedam sarva eva samantatah
Ubhau ramasya sadrishau bimbadbimbamivotthitau
94.13
जटिलौ यदि न स्यातां न वल्कलधरौ यदि ।
विशेषं नाधिगच्छामो गायतो राघवस्य च ।। ७.९४.१३ ॥
Jatilau yadi na syatam na valkaladharau yadi
Vishesham nadhigachchhamo gayato raghavasya cha
94.14
तेषां संवदतामेवं श्रोतऽणां हर्षवर्धनम् ।
गेयं प्रचक्रतुस्तत्र तावुभौ मुनिदारकौ ।। ७.९४.१४ ॥
Tesham sanvadatamevam shrotanam harshavardhanam
Geyam prachakratustatra tavubhau munidarakau
94.15
ततः प्रवृत्तं मधुरं गान्धर्वमतिमानुषम् ।
न च तृप्तिं ययुः सर्वे श्रोतारो गानसम्पदा ।। ७.९४.१५ ॥
Tatah pravrittam madhuram gandharvamatimanusham
Na cha triptim yayuh sarve shrotaro ganasampada
94.16
प्रवृत्तमादितः पूर्वसर्गं नारददर्शितम् ।
ततः प्रभृति सर्गांश्च यावद्विंशत्यगायताम् ।। ७.९४.१६ ॥
Pravrittamaditah purvasargam naradadarshitam
Tatah prabhriti sarganshcha yavadvinshatyagayatam
94.17
ततो ऽपराह्णसमये राघवः समभाषत ।
श्रुत्वा विंशतिसर्गांस्तान्भ्रातरं भ्रातृवत्सलः ।। ७.९४.१७ ॥
Tato parahnasamaye raghavah samabhashata
Shrutva vinshatisarganstanbhrataram bhratrivatsalah
94.18
अष्टादशसहस्राणि सुवर्णस्य महात्मनोः ।
प्रयच्छ शीघ्रं काकुत्स्थ यदन्यदभिकाङ्क्षितम् ।ददौ शीघ्रं स काकुत्स्थो बालयोर्वै पृथक्पृथक् ।। ७.९४.१८ ॥
Ashtadashasahasrani suvarnasya mahatmanoh
Prayachchha shighram kakutstha yadanyadabhikankshitam, dadau shighram sa kakutstho balayorvai prithakprithak
94.19
दीयमानं सुवर्णं तु नागृह्णीतां कुशीलवौ ।
ऊचतुश्च महात्मानौ किमनेनेति विस्मितौ ।। ७.९४.१९ ॥
Diyamanam suvarnam tu nagrihnitam kushilavau
Uchatushcha mahatmanau kimaneneti vismitau
94.20
वन्येन फलमूलेन निरतौ वनवासिनौ ।
सुवर्णेन हिरण्येन किं करिष्यावहे वने ।। ७.९४.२० ॥
Vanyena phalamulena niratau vanavasinau
Suvarnena hiranyena kim karishyavahe vane
94.21
तथा तयोः प्रब्रुवतोः कौतूहलसमन्विताः ।
श्रोतारश्चैव रामश्च सर्व एव सुविस्मिताः ।। ७.९४.२१ ॥
Tatha tayoh prabruvatoh kautuhalasamanvitah
Shrotarashchaiva ramashcha sarva eva suvismitah
94.22
तस्य चैवागमं रामः काव्यस्य श्रोतुमुत्सुकः ।
पप्रच्छ तौ महातेजास्तावुभौ मुनिदारकौ ।। ७.९४.२२ ॥
Tasya chaivagamam ramah kavyasya shrotumutsukah
Paprachchha tau mahatejastavubhau munidarakau
94.23
किम्प्रमाणमिदं काव्यं का प्रतिष्ठा महात्मनः ।
कर्ता काव्यस्य महतः क्व चासौ मुनिपुङ्गवः ।। ७.९४.२३ ॥
Kimpramanamidam kavyam ka pratishtha mahatmanah
Karta kavyasya mahatah kva chasau munipungavah
94.24
पृच्छन्तं राघवं वाक्यमूचतुर्मुनिदारकौ ।
। ७.९४.२४ ॥
Prichchhantam raghavam vakyamuchaturmunidarakau
94.25
वाल्मीकिर्भगवान्कर्ता सम्प्राप्तो यज्ञसंविधम् ।
येनेदं चरितं तुभ्यमशेषं सम्प्रदर्शितम् ।। ७.९४.२५ ॥
Valmikirbhagavankarta samprapto yagyasanvidham
Yenedam charitam tubhyamashesham sampradarshitam
94.26
सन्निबद्धं हि श्लोकानां चतुर्विशत्सहस्रकम् ।
उपाख्यानशतं चैव भार्गवेण तपस्विना ।। ७.९४.२६ ॥
Sannibaddham hi shlokanam chaturvishatsahasrakam
Upakhyanashatam chaiva bhargavena tapasvina
94.27
आदिप्रभृति वै राजन्पञ्चसर्गशतानि च ।
काण्डानि षट् कृतानीह सोत्तराणि महात्मना ।कृतानि गुरुणास्माकमृषिणा चरितं तव ।। ७.९४.२७ ॥
Adiprabhriti vai rajanpanchasargashatani cha
Kandani shat kritaniha sottarani mahatmana, kritani gurunasmakamrishina charitam tava
94.28
प्रतिष्ठा ऽ ऽजीवितं यावत्तावत्सर्वस्य वर्तते ।
। ७.९४.२८ ।।
Pratishtha jivitam yavattavatsarvasya vartate
94.29
सोत्तराणि महात्मना ।
यदि बुद्धिः कृता राजञ्छ्रवणाय महारथ ।कर्मान्तरे क्षणीभूतस्तच्छृणुष्व सहानुजः ।। ७.९४.२९ ॥
Sottarani mahatmana
Yadi buddhih krita rajanchhravanaya maharatha, karmantare kshanibhutastachchhrinushva sahanujah
94.30
बाढमित्यब्रवीद्रामस्तौ चानुज्ञाप्य राघवम् ।
प्रहृष्टौ जग्मतुः स्थानं यत्रास्ते मुनिपुङ्गवः ।। ७.९४.३० ॥
Badhamityabravidramastau chanugyapya raghavam
Prahrishtau jagmatuh sthanam yatraste munipungavah
94.31
रामो ऽपि मुनिभिः सार्धं पार्थिवैश्च महात्मभिः ।
श्रुत्वा तद्गीतिमाधुर्यं कर्मशालामुपागमत् ।। ७.९४.३१ ॥
Ramo pi munibhih sardham parthivaishcha mahatmabhih
Shrutva tadgitimadhuryam karmashalamupagamat
94.32
शुश्राव तत्ताललयोपपन्नं सर्गान्वितं स स्वरशब्दयुक्तम् ।
तन्त्रीलयव्यञ्जनयोगयुक्तं कुशीलवाभ्यां परिगीयमानम् ।। ७.९४.३२ ।।
Shushrava tattalalayopapannam sarganvitam sa svarashabdayuktam
Tantrilayavyanjanayogayuktam kushilavabhyam parigiyamanam