UtshovSarga 87
87.1
तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणेनोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः ।
प्रत्युवाच महातेजाः प्रहसन्राघवो वचः ।। ७.८७.१ ॥
Tachchhrutva lakshmanenoktam vakyam vakyavisharadah
Pratyuvacha mahatejah prahasanraghavo vachah
87.2
एवमेव नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण ।
वृत्रघातमशेषेण वाजिमेधफलं च यत् ।। ७.८७.२ ॥
Evameva narashreshtha yatha vadasi lakshmana
Vritraghatamasheshena vajimedhaphalam cha yat
87.3
श्रूयते हि पुरा सौम्य कर्दमस्य प्रजापतेः ।
पुत्रो बाह्लीश्वरः श्रीमानिलो नाम महाशयाः ।। ७.८७.३ ॥
Shruyate hi pura saumya kardamasya prajapateh
Putro bahlishvarah shrimanilo nama mahashayah
87.4
स राजा पृथिवीं सर्वां वशे कृत्वा सुधार्मिकः ।
राज्यं चैव नरव्याघ्र पुत्रवत्पर्यपालयत् ।। ७.८७.४ ॥
Sa raja prithivim sarvam vashe kritva sudharmikah
Rajyam chaiva naravyaghra putravatparyapalayat
87.5
सुरैश्च परमोदारैर्दैतेयैश्च महाधनैः ।
नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्च सुमहात्मभिः ।। ७.८७.५ ॥
Suraishcha paramodarairdaiteyaishcha mahadhanaih
Nagarakshasagandharvairyakshaishcha sumahatmabhih
87.6
पूज्यते नित्यशः सौम्य भयार्तै रघुनन्दन ।
अबिभ्यंश्च त्रयो लोकाः सरोषस्य महात्मनः ।। ७.८७.६ ॥
Pujyate nityashah saumya bhayartai raghunandana
Abibhyanshcha trayo lokah saroshasya mahatmanah
87.7
स राजा तादृशो ह्यासीद्धर्मे वीर्ये च निष्ठितः ।
बुद्ध्या च परमोदारो बाह्लीकेशो महायशाः ।। ७.८७.७ ॥
Sa raja tadrisho hyasiddharme virye cha nishthitah
Buddhya cha paramodaro bahlikesho mahayashah
87.8
स प्रचक्रे महाबाहुर्मृगयां रुचिरे वने ।
चैत्रे मनोरमे मासि सभृत्यबलवाहनः ।। ७.८७.८ ॥
Sa prachakre mahabahurmrigayam ruchire vane
Chaitre manorame masi sabhrityabalavahanah
87.9
प्रजघ्ने च नृपो ऽरण्ये मृगाञ्छतसहस्रशः ।
हत्वैव तृप्तिर्नाभूच्च राज्ञस्तस्य महात्मनः ।। ७.८७.९ ॥
Prajaghne cha nripo ranye mriganchhatasahasrashah
Hatvaiva triptirnabhuchcha ragyastasya mahatmanah
87.10
नानामृगाणामयुतं वध्यमानं महात्मना ।
यत्र जातो माहासेनस्तं देशमुपचक्रमे ।। ७.८७.१० ॥
Nanamriganamayutam vadhyamanam mahatmana
Yatra jato mahasenastam deshamupachakrame
87.11
तस्मिन्प्रदेशे देवेश शैलराजसुतां हरः ।
रमयामास दुर्धर्षः सर्वैरनुचरैः सह ।। ७.८७.११ ॥
Tasminpradeshe devesha shailarajasutam harah
Ramayamasa durdharshah sarvairanucharaih saha
87.12
कृत्वा स्त्रीरूपमात्मानमुमेशो गोपतिध्वजः ।
देव्याः प्रियचिकीर्षुः संस्तस्मिन्पर्वतनिर्झरे ।। ७.८७.१२ ॥
Kritva strirupamatmanamumesho gopatidhvajah
Devyah priyachikirshuh sanstasminparvatanirjhare
87.13
ये तु तत्र वनोद्देशे सत्त्वाः पुरुषवादिनः ।
वृक्षाः पुरुषनामानस्ते ऽभवन् स्त्रीजनास्तदा ।। ७.८७.१३ ॥
Ye tu tatra vanoddeshe sattvah purushavadinah
Vrikshah purushanamanaste bhavan strijanastada
87.14
यच्च किञ्चन तत्सर्वं नारीसञ्ज्ञं बभूव ह ।
एतस्मिन्नन्तरे राजा स इलः कर्दमात्मजः ।निघ्नन्मृगसहस्राणि तं देशमुपचक्रमे ।। ७.८७.१४ ॥
Yachcha kinchana tatsarvam narisangyam babhuva ha
Etasminnantare raja sa ilah kardamatmajah, nighnanmrigasahasrani tam deshamupachakrame
87.15
स दृष्ट्वा स्त्रीकृतं सर्वं सव्यालमृगपक्षकम् ।
आत्मनं स्त्रीकृतं चैव सानुगं रघुनन्दन ।। ७.८७.१५ ॥
Sa drishtva strikritam sarvam savyalamrigapakshakam
Atmanam strikritam chaiva sanugam raghunandana
87.16
तस्य दुःखं महच्चासीद्दृष्ट्वा ऽ ऽत्मानं तथागतम् ।
उमापतेश्च तत्कर्म ज्ञात्वा त्रासमुपागमत् ।। ७.८७.१६ ॥
Tasya duhkham mahachchasiddrishtva tmanam tathagatam
Umapateshcha tatkarma gyatva trasamupagamat
87.17
ततो देवं महात्मानं शितिकण्ठं कपर्दिनम् ।
जगाम शरणं राजा सभृत्यबलवाहनः ।। ७.८७.१७ ॥
Tato devam mahatmanam shitikantham kapardinam
Jagama sharanam raja sabhrityabalavahanah
87.18
ततः प्रहस्य वरदः सह देव्या महेश्वरः ।
प्रजापतिसुतं वाक्यमुवाच वरदः स्वयम् ।। ७.८७.१८ ॥
Tatah prahasya varadah saha devya maheshvarah
Prajapatisutam vakyamuvacha varadah svayam
87.19
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे कार्दमेय महाबल ।
पुरुषत्वमृते सौम्य वरं वरय सुव्रत ।। ७.८७.१९ ॥
Uttishthottishtha rajarshe kardameya mahabala
Purushatvamrite saumya varam varaya suvrata
87.20
ततः स राजा दुःखार्तः प्रत्याख्यातो महात्मना ।
न च जग्राह स्त्रीभूतो वरमन्यं सुरोत्तमात् ।। ७.८७.२० ॥
Tatah sa raja duhkhartah pratyakhyato mahatmana
Na cha jagraha stribhuto varamanyam surottamat
87.21
ततः शोकेन महता शैलराजसुतां नृपः ।
प्रणिपत्य ह्युमां देवीं सर्वेणैवान्तरात्मना ।। ७.८७.२१ ॥
Tatah shokena mahata shailarajasutam nripah
Pranipatya hyumam devim sarvenaivantaratmana
87.22
ईशे वराणां वरदे लोकानामसि भामिनी ।
अमोघदर्शने देवी भज सौम्येन चक्षुषा ।। ७.८७.२२ ॥
Ishe varanam varade lokanamasi bhamini
Amoghadarshane devi bhaja saumyena chakshusha
87.23
हृद्गतं तस्य राजर्षेर्विज्ञाय हरसन्निधौ ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं देवी रुद्रस्य संमता ।। ७.८७.२३ ॥
Hridgatam tasya rajarshervigyaya harasannidhau
Pratyuvacha shubham vakyam devi rudrasya sammata
87.24
अर्धस्य देवो वरदो वरार्धस्य तव ह्यहम् ।
तस्मादर्धं गृहाण त्वं स्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि ।। ७.८७.२४ ॥
Ardhasya devo varado varardhasya tava hyaham
Tasmadardham grihana tvam stripunsoryavadichchhasi
87.25
तदद्भुततरं श्रुत्वा देव्या वरमनुत्तमम् ।
सम्प्रहृष्टमना भूत्वा राजा वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.८७.२५ ॥
Tadadbhutataram shrutva devya varamanuttamam
Samprahrishtamana bhutva raja vakyamathabravit
87.26
यदि देवि प्रसन्ना मे रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
मासं स्त्रीत्वमुपासित्वा मासं स्यां पुरुषः पुनः ।। ७.८७.२६ ॥
Yadi devi prasanna me rupenapratima bhuvi
Masam stritvamupasitva masam syam purushah punah
87.27
ईप्सितं तस्य विज्ञाय देवी सुरुचिरानना ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यमेवमेव भविष्यति ।। ७.८७.२७ ॥
Ipsitam tasya vigyaya devi suruchiranana
Pratyuvacha shubham vakyamevameva bhavishyati
87.28
राजन्पुरुषभूतस्त्वं स्त्रीभावं न स्मरिष्यसि ।
स्त्रीभूतश्च परं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम् ।। ७.८७.२८ ॥
Rajanpurushabhutastvam stribhavam na smarishyasi
Stribhutashcha param masam na smarishyasi paurusham
87.29
एवं स राजा पुरुषो मासं भूत्वाथ कार्दमिः ।
त्रैलोक्यसुन्दरी नारी मासमेकमिला ऽभवत् ।। ७.८७.२९ ।।
Evam sa raja purusho masam bhutvatha kardamih
Trailokyasundari nari masamekamila bhavat