UtshovSarga 83
83.1
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य रामस्याक्लिष्ट कर्मणः ।
द्वास्स्थः कुमारावाहूय राघवाय न्यवेदयत् ।। ७.८३.१ ॥
Tachchhrutva bhashitam tasya ramasyaklishta karmanah
Dvassthah kumaravahuya raghavaya nyavedayat
83.2
दृष्ट्वा तु राघवः प्राप्तौ प्रियौ भरतलक्ष्मणौ ।
परिष्वज्य तदा रामो वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.८३.२ ॥
Drishtva tu raghavah praptau priyau bharatalakshmanau
Parishvajya tada ramo vakyametaduvacha ha
83.3
कृतं मया यथा तथ्यं द्विजकार्यमनुत्तमम् ।
धर्मसेतुमथो भूयः कर्तुमिच्छामि राघवौ ।। ७.८३.३ ॥
Kritam maya yatha tathyam dvijakaryamanuttamam
Dharmasetumatho bhuyah kartumichchhami raghavau
83.4
अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव धर्मसेतुर्मतो मम ।
धर्मप्रसाधकं ह्येतत् सर्वपापप्रणाशनम् ।। ७.८३.४ ॥
Akshayyashchavyayashchaiva dharmaseturmato mama
Dharmaprasadhakam hyetat sarvapapapranashanam
83.5
युवाभ्यामात्मभूताभ्यां राजसूयमनुत्तमम् ।
सहितो यष्टुमिच्छामि तत्र धर्मो हि शाश्वतः ।। ७.८३.५ ॥
Yuvabhyamatmabhutabhyam rajasuyamanuttamam
Sahito yashtumichchhami tatra dharmo hi shashvatah
83.6
इष्ट्वा तु राजसूयेन मित्रः शत्रुनिबर्हणः ।
सुहुतेन सुयज्ञेन वरुणत्वमुपागमत् ।। ७.८३.६ ॥
Ishtva tu rajasuyena mitrah shatrunibarhanah
Suhutena suyagyena varunatvamupagamat
83.7
सोमश्च राजसूयेन इष्ट्वा धर्मेण धर्मवित् ।
प्राप्तश्च सर्वलोकेषु कीर्तिस्थानं च शाश्वतम् ।। ७.८३.७ ॥
Somashcha rajasuyena ishtva dharmena dharmavit
Praptashcha sarvalokeshu kirtisthanam cha shashvatam
83.8
अस्मिन्नहनि यच्छ्रेयश्चिन्त्यतां तन्मया सह ।
हितं चायतियुक्तं च प्रयतौ कर्तुमर्हथः ।। ७.८३.८ ॥
Asminnahani yachchhreyashchintyatam tanmaya saha
Hitam chayatiyuktam cha prayatau kartumarhathah
83.9
श्रुत्वा तु राघवस्यैतद्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
भरतः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.८३.९ ॥
Shrutva tu raghavasyaitadvakyam vakyavisharadah
Bharatah pranjalirbhutva vakyametaduvacha ha
83.10
त्वयि धर्मः परः साधो त्वयि सर्वा वसुन्धरा ।
प्रतिष्ठिता महाबाहो यशश्चामितविक्रम ।। ७.८३.१० ॥
Tvayi dharmah parah sadho tvayi sarva vasundhara
Pratishthita mahabaho yashashchamitavikrama
83.11
महीपालाश्च सर्वे त्वां प्रजापतिमिवामराः ।
निरीक्षन्ते महात्मानं लोकानाथं यथा वयम् ।। ७.८३.११ ॥
Mahipalashcha sarve tvam prajapatimivamarah
Nirikshante mahatmanam lokanatham yatha vayam
83.12
पुत्राश्च पितृवद्राजन्पश्यन्ति त्वां महाबल ।
पृथिव्या गतिभूतो ऽसि प्राणिनामपि राघव ।। ७.८३.१२ ॥
Putrashcha pitrivadrajanpashyanti tvam mahabala
Prithivya gatibhuto si praninamapi raghava
83.13
स त्वमेवंविधं यज्ञमाहर्तासि कथं नृप ।
पृथिव्यां राजवंशानां विनाशो यत्र दृश्यते ।। ७.८३.१३ ॥
Sa tvamevanvidham yagyamahartasi katham nripa
Prithivyam rajavanshanam vinasho yatra drishyate
83.14
पृथिव्यां ये च पुरुषा राजन्पौरुषमागताः ।
सर्वेषां भविता तत्र सङ्क्षयः सर्वकोपजः ।। ७.८३.१४ ॥
Prithivyam ye cha purusha rajanpaurushamagatah
Sarvesham bhavita tatra sankshayah sarvakopajah
83.15
स त्वं पुरुषशार्दूल गुणैरतुलविक्रम ।
पृथिवीं नार्हसे हन्तुं वशे हि तव वर्तते ।। ७.८३.१५ ॥
Sa tvam purushashardula gunairatulavikrama
Prithivim narhase hantum vashe hi tava vartate
83.16
भरतस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा ऽमृतमयं तदा ।
प्रहर्षमतुलं लेभे रामः सत्यपराक्रमः ।। ७.८३.१६ ॥
Bharatasya tu tadvakyam shrutva mritamayam tada
Praharshamatulam lebhe ramah satyaparakramah
83.17
उवाच च शुभं वाक्यं कैकेय्यानन्दवर्धनम् ।
प्रीतो ऽस्मि परितुष्टो ऽस्मि तवाद्य वचने ऽनघ ।। ७.८३.१७ ॥
Uvacha cha shubham vakyam kaikeyyanandavardhanam
Prito smi paritushto smi tavadya vachane nagha
83.18
इदं वचनमक्लीबं त्वया धर्मसमाहितम् ।
व्याहृतं पुरुषव्याघ्र पृथिव्याः परिपालनम् ।। ७.८३.१८ ॥
Idam vachanamaklibam tvaya dharmasamahitam
Vyahritam purushavyaghra prithivyah paripalanam
83.19
एष्यदस्मदभिप्रायाद्राजसूयात्क्रतूत्तमात् ।
निवर्तयामि धर्मज्ञ तव सुव्याहृतेन च ।। ७.८३.१९ ॥
Eshyadasmadabhiprayadrajasuyatkratuttamat
Nivartayami dharmagya tava suvyahritena cha
83.20
लोकपीडाकरं कर्म न कर्तव्यं विचक्षणैः ।
बालानां तु शुभं वाक्यं ग्राह्य लक्ष्मणपूर्वज ।तस्माच्छृणोमि ते वाक्यं साधु युक्तं महामते ।। ७.८३.२० ।।
Lokapidakaram karma na kartavyam vichakshanaih
Balanam tu shubham vakyam grahya lakshmanapurvaja, tasmachchhrinomi te vakyam sadhu yuktam mahamate