UtshovSarga 76
76.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
अवाक्छिरास्तथाभूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.७६.१ ॥
Tasya tadvachanam shrutva ramasyaklishtakarmanah
Avakchhirastathabhutva vakyametaduvacha ha
76.2
शूद्रयोन्यां प्रसूतो ऽस्मि शम्बूको नाम नामतः ।
देवत्वं पार्थये राम सशरीरो महायशः ।। ७.७६.२ ॥
Shudrayonyam prasuto smi shambuko nama namatah
Devatvam parthaye rama sashariro mahayashah
76.3
न मिथ्या ऽहं वदे राम देवलोकजिगीषया ।
शूद्रं मां विद्धि काकुत्स्थ तप उग्रं समास्थितम् ।। ७.७६.३ ॥
Na mithya ham vade rama devalokajigishaya
Shudram mam viddhi kakutstha tapa ugram samasthitam
76.4
भाषतस्तस्य शूद्रस्य खड्गं सुरुचिरप्रभम् ।
निष्कृष्य कोशाद्विमलं शिरश्चिच्छेद राघवः ।। ७.७६.४ ॥
Bhashatastasya shudrasya khadgam suruchiraprabham
Nishkrishya koshadvimalam shirashchichchheda raghavah
76.5
तस्मिञ्छूद्रे हते देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।
साधु साध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुर्मुहुर्मुहुः ।। ७.७६.५ ॥
Tasminchhudre hate devah sendrah sagnipurogamah
Sadhu sadhviti kakutstham prashashansurmuhurmuhuh
76.6
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्दिव्यानां सुसुगन्धिनाम् ।
पुष्पाणां वायुमुक्तानां सर्वतः प्रपपात ह ।। ७.७६.६ ॥
Pushpavrishtirmahatyasiddivyanam susugandhinam
Pushpanam vayumuktanam sarvatah prapapata ha
76.7
सुप्रीताश्चाब्रुवन्रामं देवाः सत्यपराक्रमम् ।
सुरकार्यमिदं सौम्य सुकृतं ते महामते ।। ७.७६.७ ॥
Supritashchabruvanramam devah satyaparakramam
Surakaryamidam saumya sukritam te mahamate
76.8
गृहाण च वरं सौम्य यत्त्वमिच्छस्यरिन्दम ।
स्वर्गभाङ्नहि शूद्रो ऽयं त्वत्कृते रघुनन्दन ।। ७.७६.८ ॥
Grihana cha varam saumya yattvamichchhasyarindama
Svargabhannahi shudro yam tvatkrite raghunandana
76.9
देवानां भाषितं श्रुत्वा राघवः सुसमाहितः ।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सहस्राक्षं पुरन्दरम् ।। ७.७६.९ ॥
Devanam bhashitam shrutva raghavah susamahitah
Uvacha pranjalirvakyam sahasraksham purandaram
76.10
यदि देवाः प्रसन्ना मे द्विजपुत्रः स जीवतु ।
दिशन्तु वरमेतं मे इप्सितं परमं मम ।। ७.७६.१० ॥
Yadi devah prasanna me dvijaputrah sa jivatu
Dishantu varametam me ipsitam paramam mama
76.11
ममापचाराद्यातो ऽसौ ब्राह्मणस्यैकपुत्रकः ।
अप्राप्तकालः कालेन नीतो वैवस्वतक्षयम् ।। ७.७६.११ ॥
Mamapacharadyato sau brahmanasyaikaputrakah
Apraptakalah kalena nito vaivasvatakshayam
76.12
तं जीवयथ भद्रं वो नानृतं कर्तुमर्हथ ।
द्विजस्य संश्रुतो ऽर्थो मे जीवयिष्यामि ते सुतम् ।। ७.७६.१२ ॥
Tam jivayatha bhadram vo nanritam kartumarhatha
Dvijasya sanshruto rtho me jivayishyami te sutam
76.13
राघवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा विबुधसत्तमाः ।
प्रत्युचू राघवं प्रीता देवाः प्रीतिसमन्वितम् ।। ७.७६.१३ ॥
Raghavasya tu tadvakyam shrutva vibudhasattamah
Pratyuchu raghavam prita devah pritisamanvitam
76.14
निर्वृतो भव काकुत्स्थ सो ऽस्मिन्नहनि बालकः ।
जीवितं प्राप्तवान्भूयः समेतश्चापि बन्धुभिः ।। ७.७६.१४ ॥
Nirvrito bhava kakutstha so sminnahani balakah
Jivitam praptavanbhuyah sametashchapi bandhubhih
76.15
यस्मिन्मुहूर्ते काकुत्स्थ शूद्रो ऽयं विनिपातितः ।
तस्मिन्मुहूर्ते बालो ऽसौ जीवेन समयुज्यत ।। ७.७६.१५ ॥
Yasminmuhurte kakutstha shudro yam vinipatitah
Tasminmuhurte balo sau jivena samayujyata
76.16
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते साधु याम नरर्षभ ।
अगस्त्यस्याश्रमपदं द्रष्टुमिच्छाम राघव ।। ७.७६.१६ ॥
Svasti prapnuhi bhadram te sadhu yama nararshabha
Agastyasyashramapadam drashtumichchhama raghava
76.17
तस्य दीक्षा समाप्ता हि ब्रह्मर्षेः सुमहाद्युतेः ।
द्वादशं हि गतं वर्षं जलशय्यां समासतः ।। ७.७६.१७ ॥
Tasya diksha samapta hi brahmarsheh sumahadyuteh
Dvadasham hi gatam varsham jalashayyam samasatah
76.18
काकुत्स्थ तद्गमिष्यामो मुनिं समभिनन्दितुम् ।
त्वं चाप्यागच्छ भद्रं ते द्रष्टुं तमृषिसत्तमम् ।। ७.७६.१८ ॥
Kakutstha tadgamishyamo munim samabhinanditum
Tvam chapyagachchha bhadram te drashtum tamrishisattamam
76.19
स तथेति प्रतिज्ञाय देवानां रघुनन्दनः ।
आरुरोह विमानं तं पुष्पकं हेमभूषितम् ।। ७.७६.१९ ॥
Sa tatheti pratigyaya devanam raghunandanah
Aruroha vimanam tam pushpakam hemabhushitam
76.20
ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुविस्तरैः ।
रामो ऽप्यनुजगामाशु कुम्भयोनेस्तपोवनम् ।। ७.७६.२० ॥
Tato devah prayataste vimanairbahuvistaraih
Ramo pyanujagamashu kumbhayonestapovanam
76.21
दृष्ट्वा तु देवान्सम्प्राप्तानगस्त्यस्तपसां निधिः ।
अर्चयामास धर्मात्मा सर्वांस्तानविशेषतः ।। ७.७६.२१ ॥
Drishtva tu devansampraptanagastyastapasam nidhih
Archayamasa dharmatma sarvanstanavisheshatah
76.22
प्रतिगृह्य ततः पूजां सम्पूज्य च महामुनिम् ।
जग्मुस्ते त्रिदशा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगैः ।। ७.७६.२२ ॥
Pratigrihya tatah pujam sampujya cha mahamunim
Jagmuste tridasha hrishta nakaprishtham sahanugaih
76.23
गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च ।
ततो ऽभिवादयामास ह्यगस्त्यमृषिसत्तमम् ।। ७.७६.२३ ॥
Gateshu teshu kakutsthah pushpakadavaruhya cha
Tato bhivadayamasa hyagastyamrishisattamam
76.24
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
आतिथ्यं परमं प्राप्य निषसाद नराधिपः ।। ७.७६.२४ ॥
So bhivadya mahatmanam jvalantamiva tejasa
Atithyam paramam prapya nishasada naradhipah
76.25
तमुवाच महातेजाः कुम्भयोनिर्महातपाः ।
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ।। ७.७६.२५ ॥
Tamuvacha mahatejah kumbhayonirmahatapah
Svagatam te narashreshtha dishtya prapto si raghava
76.26
त्वं मे बहुमतो राम गुणैर्बहुभिरुत्तमैः ।
अतिथिः पूजनीयश्च मम नित्यं हृदि स्थितः ।। ७.७६.२६ ॥
Tvam me bahumato rama gunairbahubhiruttamaih
Atithih pujaniyashcha mama nityam hridi sthitah
76.27
सुरा हि कथयन्ति त्वामागतं शूद्रघातिनम् ।
ब्राह्मणस्य तु धर्मेण त्वया जीवापितः सुतः ।। ७.७६.२७ ॥
Sura hi kathayanti tvamagatam shudraghatinam
Brahmanasya tu dharmena tvaya jivapitah sutah
76.28
उष्यतां चेह रजनी सकाशे मम राघव ।
प्रभाते पुष्पकेण त्वं गन्ता ऽसि पुरमेव हि ।। ७.७६.२८ ॥
Ushyatam cheha rajani sakashe mama raghava
Prabhate pushpakena tvam ganta si purameva hi
76.29
त्वं हि नारायणः श्रीमांस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
त्वं प्रभुः सर्वदेवानां पुरुषस्त्वं सनातनः ।। ७.७६.२९ ॥
Tvam hi narayanah shrimanstvayi sarvam pratishthitam
Tvam prabhuh sarvadevanam purushastvam sanatanah
76.30
इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा ।
दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा ।प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव ।। ७.७६.३० ॥
Idam chabharanam saumya nirmitam vishvakarmana
Divyam divyena vapusha dipyamanam svatejasa, pratigrihnishva kakutstha matpriyam kuru raghava
76.31
दत्तस्य हि पुनर्दाने सुमहत्फलमुच्यते ।
भरणे हि भवान् शक्तः सेन्द्राणां मरुतामपि ।। ७.७६.३१ ॥
Dattasya hi punardane sumahatphalamuchyate
Bharane hi bhavan shaktah sendranam marutamapi
76.32
त्वं हि शक्तस्तारयितुं सेन्द्रानपि दिवौकसः ।
तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्तत्प्रतीच्छ नराधिप ।। ७.७६.३२ ॥
Tvam hi shaktastarayitum sendranapi divaukasah
Tasmatpradasye vidhivattatpratichchha naradhipa
76.33
दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करम् ।
। ७.७६.३३ ॥
Divyamabharanam chitram pradiptamiva bhaskaram
76.34
अथोवाच महात्मानमिक्ष्वाकूणां महारथः ।
रामो मतिमतां श्रेष्ठः क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।। ७.७६.३४ ॥
Athovacha mahatmanamikshvakunam maharathah
Ramo matimatam shreshthah kshatradharmamanusmaran
76.35
प्रतिग्रहो ऽयं भगवन्ब्राह्मणस्याविगर्हितः ।
गृह्णीयां क्षत्रियो ऽहं वै कथं ब्राह्मणपुङ्गव ।। ७.७६.३५ ॥
Pratigraho yam bhagavanbrahmanasyavigarhitah
Grihniyam kshatriyo ham vai katham brahmanapungava
76.36
ब्राह्मणेन विशेषेण दत्तं तद्वक्तुमर्हसि ।
एवमुक्तस्तु रामेण प्रत्युवाच महानृषिः ।। ७.७६.३६ ॥
Brahmanena visheshena dattam tadvaktumarhasi
Evamuktastu ramena pratyuvacha mahanrishih
76.37
आसन्कृतयुगे राम ब्रह्मभूते पुरायुगे ।
अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां तु शतक्रतुः ।। ७.७६.३७ ॥
Asankritayuge rama brahmabhute purayuge
Aparthivah prajah sarvah suranam tu shatakratuh
76.38
ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपाद्रवन् ।
सुराणां स्थापितो राजा त्वया देव शतक्रतुः ।। ७.७६.३८ ॥
Tah praja devadevesham rajartham samupadravan
Suranam sthapito raja tvaya deva shatakratuh
76.39
प्रयच्छ नो हि लोकेश पार्थिवं नरपुङ्गवम् ।
यस्मै पूजां प्रयुञ्जाना धूतपापाश्चरेमहि ।न वसामो विना राज्ञा एष नो निश्चयः परः ।। ७.७६.३९ ॥
Prayachchha no hi lokesha parthivam narapungavam
Yasmai pujam prayunjana dhutapapashcharemahi, na vasamo vina ragya esha no nishchayah parah
76.40
प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम् ।
। ७.७६.४० ॥
Prajanam vachanam shrutva nishchayitva rthamuttamam
76.41
ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् ।
समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत ।। ७.७६.४१ ॥
Tato brahma surashreshtho lokapalansavasavan
Samahuyabravitsarvanstejobhaganprayachchhata
76.42
ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः ।
अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः ।। ७.७६.४२ ॥
Tato dadurlokapalah sarve bhagansvatejasah
Akshupachcha tato brahma yato jatah kshupo nripah
76.43
तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् ।
ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम् ।। ७.७६.४३ ॥
Tam brahma lokapalanam sahanshaih samayojayat
Tato dadau nripam tasam prajanamishvaram kshupam
76.44
तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः ।
वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः ।। ७.७६.४४ ॥
Tatraindrena cha bhagena mahimagyapayannripah
Varunena tu bhagena vapuh pushyati parthivah
76.45
कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा ।
यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः ।। ७.७६.४५ ॥
Kauberena tu bhagena vittamasam dadau tada
Yastu yamyo bhavadbhagastena shasti sma sa prajah
76.46
तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन ।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो ।। ७.७६.४६ ॥
Tatraindrena narashreshtha bhagena raghunandana
Pratigrihnishva bhadram te taranartham mama prabho
76.47
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् ।
तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम् ।। ७.७६.४७ ॥
Tasya tadvachanam shrutva risheh paramadharmikam
Tadramah pratijagraha munerabharanam varam
76.48
प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् ।
आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे ।। ७.७६.४८ ॥
Pratigrihya tato ramastadabharanamuttamam
Agamam tasya diptasya prashtumevopachakrame
76.49
अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् ।
कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम् ।। ७.७६.४९ ॥
Atyadbhutamidam divyam vapusha yuktamuttamam
Katham va bhagavata praptam kuto va kena va hritam
76.50
कुतूहलितया ब्रह्मन्पृच्छामि त्वां महायशः ।
आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान् ।। ७.७६.५० ॥
Kutuhalitaya brahmanprichchhami tvam mahayashah
Ashcharyanam bahunam hi nidhih paramako bhavan
76.51
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ।
शृणु राम यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे युगे ।। ७.७६.५१ ॥
Evam bruvati kakutsthe munirvakyamathabravit
Shrinu rama yathavrittam pura tretayuge yuge
76.52
रमणीयप्रदेशे ऽस्मिन् वने यद्दृष्टवानहम् ।
आश्चर्यं मे महाबाहो दानमाश्रित्य केवलम् ।। ७.७६.५२ ।।
Ramaniyapradeshe smin vane yaddrishtavanaham
Ashcharyam me mahabaho danamashritya kevalam