UtshovSarga 71
71.1
ततो द्वादशमे वर्षे शत्रघ्नो रामपालिताम् ।
अयोध्यां चकमे गन्तुमल्पभृत्यबलानुगः ।। ७.७१.१ ॥
Tato dvadashame varshe shatraghno ramapalitam
Ayodhyam chakame gantumalpabhrityabalanugah
71.2
ततो मन्त्रिपुरोगांश्च बलमुख्यान्निवर्त्य च ।
जगाम हयमुख्यैश्च रथानां च शतेन सः ।। ७.७१.२ ॥
Tato mantripuroganshcha balamukhyannivartya cha
Jagama hayamukhyaishcha rathanam cha shatena sah
71.3
स गत्वा गणितान्वासान्सप्ताष्टौ रघुनन्दनः ।
वाल्मीक्याश्रममागत्य वासं चक्रे महायशाः ।। ७.७१.३ ॥
Sa gatva ganitanvasansaptashtau raghunandanah
Valmikyashramamagatya vasam chakre mahayashah
71.4
सो ऽभिवाद्य ततः पादौ वाल्मीकेः पुरुषर्षभः ।
पाद्यमर्ध्यं तथातिथ्यं जग्राह मुनिहस्ततः ।। ७.७१.४ ॥
So bhivadya tatah padau valmikeh purusharshabhah
Padyamardhyam tathatithyam jagraha munihastatah
71.5
बहुरूपाः सुमधुराः कथास्तत्र सहस्रशः ।
कथयामास स मुनिः शत्रुघ्नाय महात्मने ।। ७.७१.५ ॥
Bahurupah sumadhurah kathastatra sahasrashah
Kathayamasa sa munih shatrughnaya mahatmane
71.6
उवाच च मुनिर्वाक्यं लवणस्य वधाश्रितम् ।
सुदुष्करं कृतं कर्म लवणं निघ्नता त्वया ।। ७.७१.६ ॥
Uvacha cha munirvakyam lavanasya vadhashritam
Sudushkaram kritam karma lavanam nighnata tvaya
71.7
बहवः पार्थिवाः सौम्य हताः सबलवाहनाः ।
लवणेन महाबाहो युध्यमाना महाबलाः ।। ७.७१.७ ॥
Bahavah parthivah saumya hatah sabalavahanah
Lavanena mahabaho yudhyamana mahabalah
71.8
स त्वया निहतः पापो लीलया पुरुषर्षभ ।
जगतश्च भयं तत्र प्रशान्तं तव तेजसा ।। ७.७१.८ ॥
Sa tvaya nihatah papo lilaya purusharshabha
Jagatashcha bhayam tatra prashantam tava tejasa
71.9
रावणस्य वधो घोरो यत्नेन महता कृतः ।
इदं तु सुमहत्कर्म त्वया कृतमयत्नतः ।। ७.७१.९ ॥
Ravanasya vadho ghoro yatnena mahata kritah
Idam tu sumahatkarma tvaya kritamayatnatah
71.10
प्रीतिश्चास्मिन्परा जाता देवानां लवणे हते ।
भूतानां चैव सर्वेषां जगतश्च प्रियं कृतम् ।। ७.७१.१० ॥
Pritishchasminpara jata devanam lavane hate
Bhutanam chaiva sarvesham jagatashcha priyam kritam
71.11
तच्च युद्धं मया दृष्टं यथावत्पुरुषर्षभ ।
सभायां वासवस्याथ उपविष्टेन राघव ।। ७.७१.११ ॥
Tachcha yuddham maya drishtam yathavatpurusharshabha
Sabhayam vasavasyatha upavishtena raghava
71.12
ममापि परमा प्रीतिर्हृदि शत्रुघ्न वर्तते ।
उपाघ्रास्यामि ते मूर्ध्नि स्नेहस्यैषा परा गतिः ।। ७.७१.१२ ॥
Mamapi parama pritirhridi shatrughna vartate
Upaghrasyami te murdhni snehasyaisha para gatih
71.13
इत्युक्त्वा मूर्ध्नि शत्रुघ्नमुपाघ्राय महामुनिः ।
आतिथ्यमकरोत्तस्य ये च तस्य पदानुगाः ।। ७.७१.१३ ॥
Ityuktva murdhni shatrughnamupaghraya mahamunih
Atithyamakarottasya ye cha tasya padanugah
71.14
स भुक्तवान्नरश्रेष्ठो गीतमाधुर्यमुत्तमम् ।
शुश्राव रामचरितं तस्मिन्काले यथाकृमम् ।। ७.७१.१४ ॥
Sa bhuktavannarashreshtho gitamadhuryamuttamam
Shushrava ramacharitam tasminkale yathakrimam
71.15
तन्त्रीलयसमायुक्तं त्रिस्थानकरणान्वितम् ।
संस्कृतं लक्षणोपेतं समतालसमन्वितम् ।शुश्राव रामचरितं तस्मिन्काले पुरा कृतम् ।। ७.७१.१५ ॥
Tantrilayasamayuktam tristhanakarananvitam
Sanskritam lakshanopetam samatalasamanvitam, shushrava ramacharitam tasminkale pura kritam
71.16
तान्यक्षराणि सत्यानि यथावृत्तानि पूर्वशः ।
श्रुत्वा पुरुषशार्दूलो विसञ्ज्ञो बाष्पलोचनः ।। ७.७१.१६ ॥
Tanyaksharani satyani yathavrittani purvashah
Shrutva purushashardulo visangyo bashpalochanah
71.17
स मुहूर्तमिवासञ्ज्ञो विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः ।
तस्मिन् गीते यथावृत्तं वर्तमानमिवाशृणोत् ।। ७.७१.१७ ॥
Sa muhurtamivasangyo vinihshvasya muhurmuhuh
Tasmin gite yathavrittam vartamanamivashrinot
71.18
पदानुगाश्च ये राज्ञस्तां श्रुत्वा गीतिसम्पदम् ।
अवाङ्मुखाश्च दीनाश्च ह्याश्चर्यमिति चाब्रुवन् ।। ७.७१.१८ ॥
Padanugashcha ye ragyastam shrutva gitisampadam
Avanmukhashcha dinashcha hyashcharyamiti chabruvan
71.19
परस्परं च ये तत्र सैनिकाः सम्बभाषिरे ।
किमिदं क्व च वर्तामः किमेतत्स्वप्नदर्शनम् ।। ७.७१.१९ ॥
Parasparam cha ye tatra sainikah sambabhashire
Kimidam kva cha vartamah kimetatsvapnadarshanam
71.20
अर्थो यो नः पुरा दृष्टस्तमाश्रमपदे पुनः ।
शृणुमः किमिदं स्वप्नो गीतबन्धं श्रियो भवेत् ।। ७.७१.२० ॥
Artho yo nah pura drishtastamashramapade punah
Shrinumah kimidam svapno gitabandham shriyo bhavet
71.21
विस्मयं ते परं गत्वा शत्रुघ्नमिदमब्रुवन् ।
साधु पृच्छ नरश्रेष्ठ वाल्मीकिं मुनिपुङ्गवम् ।। ७.७१.२१ ॥
Vismayam te param gatva shatrughnamidamabruvan
Sadhu prichchha narashreshtha valmikim munipungavam
71.22
शत्रुघ्नस्त्वब्रवीत्सर्वान्कौतूहलसमन्वितान् ।
सैनिका न क्षमो ऽस्माकं परिप्रष्टुमिहेदृशः ।। ७.७१.२२ ॥
Shatrughnastvabravitsarvankautuhalasamanvitan
Sainika na kshamo smakam pariprashtumihedrishah
71.23
आश्चर्याणि बहूनीह भवन्त्यस्याश्रमे मुनेः ।
न तु कौतूहलाद्युक्तमन्वेष्टुं तं महामुनिम् ।। ७.७१.२३ ॥
Ashcharyani bahuniha bhavantyasyashrame muneh
Na tu kautuhaladyuktamanveshtum tam mahamunim
71.24
एवं तद्वाक्यमुक्त्वा च सैनिकान्रघुनन्दनः ।
अभिवाद्य महर्षिं तं स्वं निवेशं ययौ तदा ।। ७.७१.२४ ।।
Evam tadvakyamuktva cha sainikanraghunandanah
Abhivadya maharshim tam svam nivesham yayau tada