UtshovSarga 69
69.1
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
क्रोधामाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ।। ७.६९.१ ॥
Tachchhrutva bhashitam tasya shatrughnasya mahatmanah
Krodhamaharayattivram tishtha tishtheti chabravit
69.2
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च ।
लवणो रघुशार्दूलमाह्वयामास चासकृत् ।। ७.६९.२ ॥
Panau panim vinishpishya dantankatakatayya cha
Lavano raghushardulamahvayamasa chasakrit
69.3
तं ब्रुवाणं तथा वाक्यं लवणं घोरदर्शनम् ।
शत्रुघ्नो देवशत्रुघ्न इदं वचनमब्रवीत् ।। ७.६९.३ ॥
Tam bruvanam tatha vakyam lavanam ghoradarshanam
Shatrughno devashatrughna idam vachanamabravit
69.4
न शत्रुघ्नस्तथा जातो यथा ऽन्ये निर्जितास्त्वया ।
तदद्य बाणाभिहतो व्रज त्वं यमसादनम् ।। ७.६९.४ ॥
Na shatrughnastatha jato yatha nye nirjitastvaya
Tadadya banabhihato vraja tvam yamasadanam
69.5
ऋषयो ऽप्यद्य पापात्मन्मया त्वां निहतं रणे ।
पश्यन्तु विप्रा विद्वांसस्त्रिदशा इव रावणम् ।। ७.६९.५ ॥
Rishayo pyadya papatmanmaya tvam nihatam rane
Pashyantu vipra vidvansastridasha iva ravanam
69.6
त्वयि मद्बाणनिर्दग्धे पतिते ऽद्य निशाचर ।
पुरे जनपदे चापि क्षेममेव भविष्यति ।। ७.६९.६ ॥
Tvayi madbananirdagdhe patite dya nishachara
Pure janapade chapi kshemameva bhavishyati
69.7
अद्य मद्बाहुनिष्क्रान्तः शरो वज्रनिभाननः ।
प्रवेक्ष्यते ते हृदयं पद्ममंशुरिवार्कजः ।। ७.६९.७ ॥
Adya madbahunishkrantah sharo vajranibhananah
Pravekshyate te hridayam padmamanshurivarkajah
69.8
एवमुक्तो महावृक्षं लवणः क्रोधमूर्च्छितः ।
शत्रुघ्नोरसि चिक्षेप स च तं शतधाच्छिनत् ।। ७.६९.८ ॥
Evamukto mahavriksham lavanah krodhamurchchhitah
Shatrughnorasi chikshepa sa cha tam shatadhachchhinat
69.9
तद्दृष्ट्वा विफलं कर्म राक्षसः पुनरेव तु ।
पादपान्सुबहून्गृह्य शत्रुघ्नायासृजद्बली ।। ७.६९.९ ॥
Taddrishtva viphalam karma rakshasah punareva tu
Padapansubahungrihya shatrughnayasrijadbali
69.10
शत्रुघ्नश्चापि तेजस्वी वृक्षानापततो बहून् ।
त्रिभिश्चतुर्भिरेकैकं चिच्छेद नतपर्वभिः ।। ७.६९.१० ॥
Shatrughnashchapi tejasvi vrikshanapatato bahun
Tribhishchaturbhirekaikam chichchheda nataparvabhih
69.11
ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजद्राक्षसोरसि ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो विव्यथे न स राक्षसः ।। ७.६९.११ ॥
Tato banamayam varsham vyasrijadrakshasorasi
Shatrughno viryasampanno vivyathe na sa rakshasah
69.12
ततः प्रहस्य लवणो वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान् ।
शिरस्यभ्यहनच्छूरं स्रस्ताङ्गः स मुमोह वै ।। ७.६९.१२ ॥
Tatah prahasya lavano vrikshamudyamya viryavan
Shirasyabhyahanachchhuram srastangah sa mumoha vai
69.13
तस्मिन्निपतिते वीरे हाहाकारो महानभूत् ।
ऋषीणां देवसङ्घानां गन्धर्वाप्सरसां तथा ।। ७.६९.१३ ॥
Tasminnipatite vire hahakaro mahanabhut
Rishinam devasanghanam gandharvapsarasam tatha
69.14
तमवज्ञाय तु हतं शत्रुघ्नं भुवि पातितम् ।
रक्षो लब्धान्तरमपि न विवेश स्वमालयम् ।। ७.६९.१४ ॥
Tamavagyaya tu hatam shatrughnam bhuvi patitam
Raksho labdhantaramapi na vivesha svamalayam
69.15
नापि शूलं प्रजग्राह तं दृष्ट्वा भुवि पातितम् ।
ततो हत इति ज्ञात्वा तान्भक्षान्समुदावहत् ।। ७.६९.१५ ॥
Napi shulam prajagraha tam drishtva bhuvi patitam
Tato hata iti gyatva tanbhakshansamudavahat
69.16
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तु पुनस्तस्थौ धृतायुधः ।
शत्रुघ्नो वै पुरद्वारि ऋषिभिः सम्प्रपूजितः ।। ७.६९.१६ ॥
Muhurtallabdhasangyastu punastasthau dhritayudhah
Shatrughno vai puradvari rishibhih samprapujitah
69.17
ततो दिव्यममोघं तं जग्राह शरमुत्तमम् ।
ज्वलन्तं तेजसा घोरं पूरयन्तं दिशो दश ।। ७.६९.१७ ॥
Tato divyamamogham tam jagraha sharamuttamam
Jvalantam tejasa ghoram purayantam disho dasha
69.18
वज्राननं वज्रवेगं मेरुमन्दरसन्निभम् ।
नतं पर्वसु सर्वेषु संयुगेष्वपराजितम् ।। ७.६९.१८ ॥
Vajrananam vajravegam merumandarasannibham
Natam parvasu sarveshu sanyugeshvaparajitam
69.19
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं चारुपत्रं पतत्रिणम् ।
दानवेन्द्राचलेन्द्राणामसुराणां च दारणम् ।। ७.६९.१९ ॥
Asrikchandanadigdhangam charupatram patatrinam
Danavendrachalendranamasuranam cha daranam
69.20
तं दीप्तमिव कालाग्निं युगान्ते समुपस्थिते ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि परित्रासमुपागमन् ।। ७.६९.२० ॥
Tam diptamiva kalagnim yugante samupasthite
Drishtva sarvani bhutani paritrasamupagaman
69.21
सदेवासुरगन्धर्वं मुनिभिः साप्सरोगणम् ।
जगद्धि सर्वमस्वस्थं पितामहमुपस्थितम् ।। ७.६९.२१ ॥
Sadevasuragandharvam munibhih sapsaroganam
Jagaddhi sarvamasvastham pitamahamupasthitam
69.22
उवाच देवदेवेशं वरदं प्रपितामहम् ।
देवानां भयसंमोहो लोकानां सङ्क्षयं प्रति ।। ७.६९.२२ ॥
Uvacha devadevesham varadam prapitamaham
Devanam bhayasammoho lokanam sankshayam prati
69.23
नेदृशं दृष्टपूर्वं च न श्रुतं प्रपितामह ।
देवानां भयसम्मोहो लोकानां सङ्क्षयं प्रति ।। ७.६९.२३ ॥
Nedrisham drishtapurvam cha na shrutam prapitamaha
Devanam bhayasammoho lokanam sankshayam prati
69.24
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः ।
भयकारणमाचष्ट लोकानामभयङ्करः ।उवाच मधुरां वाणीं शृणुध्वं सर्वदेवताः ।। ७.६९.२४ ॥
Tesham tadvachanam shrutva brahma lokapitamahah
Bhayakaranamachashta lokanamabhayankarah, uvacha madhuram vanim shrinudhvam sarvadevatah
69.25
वधाय लवणस्याजौ शरः शत्रुघ्नधारितः ।
तेजसा तस्य सम्मूढाः सर्वे स्मः सुरसत्तमाः ।। ७.६९.२५ ॥
Vadhaya lavanasyajau sharah shatrughnadharitah
Tejasa tasya sammudhah sarve smah surasattamah
69.26
एष पूर्वस्य देवस्य लोककर्तुः सनातनः ।
शरस्तेजोमयो वत्सा येन वै भयमागतम् ।। ७.६९.२६ ॥
Esha purvasya devasya lokakartuh sanatanah
Sharastejomayo vatsa yena vai bhayamagatam
69.27
एष वै कैटभस्यार्थे मधुनश्च महाशरः ।
सृष्टो महात्मना तेन वधार्थे दैत्ययोस्तयोः ।। ७.६९.२७ ॥
Esha vai kaitabhasyarthe madhunashcha mahasharah
Srishto mahatmana tena vadharthe daityayostayoh
69.28
एक एव प्रजानाति विष्णुस्तेजोमयं शरम् ।
एषा एव तनुः पूर्वा विष्णोस्तस्य महात्मनः ।। ७.६९.२८ ॥
Eka eva prajanati vishnustejomayam sharam
Esha eva tanuh purva vishnostasya mahatmanah
69.29
इतो गच्छत पश्यध्वं वध्यमानं महात्मना ।
रामानुजेन वीरेण लवणं राक्षसोत्तमम् ।। ७.६९.२९ ॥
Ito gachchhata pashyadhvam vadhyamanam mahatmana
Ramanujena virena lavanam rakshasottamam
69.30
तस्य ते देवदेवस्य निशम्य वचनं सुराः ।
आजग्मुर्यत्र युध्येते शत्रुघ्नलवणावुभौ ।। ७.६९.३० ॥
Tasya te devadevasya nishamya vachanam surah
Ajagmuryatra yudhyete shatrughnalavanavubhau
69.31
तं शरं दिव्यसङ्काशं शत्रुघ्नकरधारितम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि युगान्ताग्निमिवोत्थितम् ।। ७.६९.३१ ॥
Tam sharam divyasankasham shatrughnakaradharitam
Dadrishuh sarvabhutani yugantagnimivotthitam
69.32
अकाशमावृतं दृष्ट्वा देवैर्हि रघुनन्दनः ।
सिंहनादं भृशं कृत्वा ददर्श लक्षणं पुनः ।। ७.६९.३२ ॥
Akashamavritam drishtva devairhi raghunandanah
Sinhanadam bhrisham kritva dadarsha lakshanam punah
69.33
आहूतश्च पुनस्तेन शत्रुघ्नेन महात्मना ।
लवणः क्रोधसंयुक्तो युद्धाय समुपस्थितः ।। ७.६९.३३ ॥
Ahutashcha punastena shatrughnena mahatmana
Lavanah krodhasanyukto yuddhaya samupasthitah
69.34
आकर्णात्स विकृष्याथ तद्धनुर्धन्विनां वरः ।
तं मुमोच महाबाणं लवणस्य महोरसि ।। ७.६९.३४ ॥
Akarnatsa vikrishyatha taddhanurdhanvinam varah
Tam mumocha mahabanam lavanasya mahorasi
69.35
उरस्तस्य विदार्याशु प्रविवेश रसातलम् ।
। ७.६९.३५ ॥
Urastasya vidaryashu pravivesha rasatalam
69.36
गत्वा रसातलं दिव्यः शरो विबुधपूजितः ।
पुनरेवागमत्तूर्णमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ।। ७.६९.३६ ॥
Gatva rasatalam divyah sharo vibudhapujitah
Punarevagamatturnamikshvakukulanandanam
69.37
शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो लवणः स निशाचरः ।
पपात सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः ।। ७.६९.३७ ॥
Shatrughnasharanirbhinno lavanah sa nishacharah
Papata sahasa bhumau vajrahata ivachalah
69.38
तच्च शूलं महत्तेन हते लवणराक्षसे ।
पश्यतां सर्वदेवानां रुद्रस्य वशमन्वगात् ।। ७.६९.३८ ॥
Tachcha shulam mahattena hate lavanarakshase
Pashyatam sarvadevanam rudrasya vashamanvagat
69.39
एकेषुपातेन भृशं निपात्य लोकत्रयस्यापि रघुप्रवीरः ।
विनिर्बभावुत्तमचापबाणस्तमः प्रणुद्येव सहस्ररश्मिः ।। ७.६९.३९ ॥
Ekeshupatena bhrisham nipatya lokatrayasyapi raghupravirah
Vinirbabhavuttamachapabanastamah pranudyeva sahasrarashmih
69.40
ततो हि देवा ऋषिपन्नगाश्च प्रपूजिरे ह्यप्सरसश्च सर्वाः ।
दिष्ट्या जयो दाशरथेरवाप्तस्त्यक्त्वा भयं सर्प इव प्रशान्तः ।। ७.६९.४० ।।
Tato hi deva rishipannagashcha prapujire hyapsarasashcha sarvah
Dishtya jayo dasharatheravaptastyaktva bhayam sarpa iva prashantah