UtshovSarga 65
65.1
प्रस्थाप्य च बलं सर्वं मासमात्रोषितः पथि ।
एक एवाशु शत्रुघ्नो जगाम त्वरितं तदा ।। ७.६५.१ ॥
Prasthapya cha balam sarvam masamatroshitah pathi
Eka evashu shatrughno jagama tvaritam tada
65.2
द्विरात्रमन्तरे शूर उष्य राघवनन्दनः ।
वाल्मीकेराश्रमं पुण्यमगच्छद्वासमुत्तमम् ।। ७.६५.२ ॥
Dviratramantare shura ushya raghavanandanah
Valmikerashramam punyamagachchhadvasamuttamam
65.3
सो ऽभिवाद्य महात्मानं वाल्मीकिं मुनिसत्तमम् ।
कृताञ्जलिरथो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.६५.३ ॥
So bhivadya mahatmanam valmikim munisattamam
Kritanjaliratho bhutva vakyametaduvacha ha
65.4
भगवन्वस्तुमिच्छामि गुरोः कृत्यादिहागतः ।
श्वः प्रभाते गमिष्यामि प्रतीचीं वारुणीं दिशम् ।। ७.६५.४ ॥
Bhagavanvastumichchhami guroh krityadihagatah
Shvah prabhate gamishyami pratichim varunim disham
65.5
शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः ।
प्रत्युवाच महात्मानं स्वागतं ते महायशः ।। ७.६५.५ ॥
Shatrughnasya vachah shrutva prahasya munipungavah
Pratyuvacha mahatmanam svagatam te mahayashah
65.6
स्वमाश्रममिदं सौम्य राघवाणां कुलस्य हि ।
आसनं पाद्यमर्ध्यं च निर्विशङ्कः प्रतीच्छ मे ।। ७.६५.६ ॥
Svamashramamidam saumya raghavanam kulasya hi
Asanam padyamardhyam cha nirvishankah pratichchha me
65.7
प्रतिगृह्य तदा पूजां फलमूलं च भोजनम् ।
भक्षयामास काकुत्स्थस्तृप्तिं च परमां गतः ।। ७.६५.७ ॥
Pratigrihya tada pujam phalamulam cha bhojanam
Bhakshayamasa kakutsthastriptim cha paramam gatah
65.8
स भुक्त्वा फलमूलं च महर्षिं तमुवाच ह ।
इयं यज्ञविभूतिस्ते कस्याश्रमसमीपतः ।। ७.६५.८ ॥
Sa bhuktva phalamulam cha maharshim tamuvacha ha
Iyam yagyavibhutiste kasyashramasamipatah
65.9
तत्तस्य भाषितं श्रुत्वा वाल्मीकिर्वाक्यमब्रवीत् ।
शत्रुघ्न शृणु यस्येदं बभूवायतनं पुरा ।। ७.६५.९ ॥
Tattasya bhashitam shrutva valmikirvakyamabravit
Shatrughna shrinu yasyedam babhuvayatanam pura
65.10
युष्माकं पूर्वको राजा सौदासस्तस्य भूपतेः ।
पुत्रो वीरसहो नाम वीर्यवानतिधार्मिकः ।। ७.६५.१० ॥
Yushmakam purvako raja saudasastasya bhupateh
Putro virasaho nama viryavanatidharmikah
65.11
स बाल एव सौदासो मृगयामुपचक्रमे ।
चञ्चूर्यमाणं ददृशे स शूरो राक्षसद्वयम् ।। ७.६५.११ ॥
Sa bala eva saudaso mrigayamupachakrame
Chanchuryamanam dadrishe sa shuro rakshasadvayam
65.12
शार्दूलरूपिणौ घोरौ मृगान्बहुसहस्रशः ।
भक्षमाणावसन्तुष्टौ पर्याप्तिं नैव जग्मतुः ।। ७.६५.१२ ॥
Shardularupinau ghorau mriganbahusahasrashah
Bhakshamanavasantushtau paryaptim naiva jagmatuh
65.13
स तु तौ राक्षसौ दृष्ट्वा निर्मृगं च वनं कृतम् ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो जघानैकं महेषुणा ।। ७.६५.१३ ॥
Sa tu tau rakshasau drishtva nirmrigam cha vanam kritam
Krodhena mahata vishto jaghanaikam maheshuna
65.14
विनिपात्य तमेकं तु सौदासः पुरुषर्षभः ।
विज्वरो विगतामार्षो हतं रक्षो ह्युदैक्षत ।। ७.६५.१४ ॥
Vinipatya tamekam tu saudasah purusharshabhah
Vijvaro vigatamarsho hatam raksho hyudaikshata
65.15
निरीक्षमाणं तं दृष्ट्वा सहायं तस्य रक्षसः ।
सन्तापमकरोद्घोरं सौदासं चेदमब्रवीत् ।। ७.६५.१५ ॥
Nirikshamanam tam drishtva sahayam tasya rakshasah
Santapamakarodghoram saudasam chedamabravit
65.16
यस्मादनपराधं त्वं सहायं मम जघ्निवान् ।
तस्मात्तवापि पापिष्ठ प्रदास्यामि प्रतिक्रियाम् ।। ७.६५.१६ ॥
Yasmadanaparadham tvam sahayam mama jaghnivan
Tasmattavapi papishtha pradasyami pratikriyam
65.17
एवमुक्त्वा तु तद्राक्षस्तत्रैवान्तरधीयत ।
कालपर्याययोगेन राजा मित्रसहो ऽभवत् ।। ७.६५.१७ ॥
Evamuktva tu tadrakshastatraivantaradhiyata
Kalaparyayayogena raja mitrasaho bhavat
65.18
राजापि यजते यज्ञमस्याश्रमसमीपतः ।
अश्वमेधं महायज्ञं तं वसिष्ठो ऽभ्यपालयत् ।। ७.६५.१८ ॥
Rajapi yajate yagyamasyashramasamipatah
Ashvamedham mahayagyam tam vasishtho bhyapalayat
65.19
तत्र यज्ञो महानासीद्बहुवर्षगणायुतः ।
समृद्धः परया लक्ष्म्या देवयज्ञसमो ऽभवत् ।। ७.६५.१९ ॥
Tatra yagyo mahanasidbahuvarshaganayutah
Samriddhah paraya lakshmya devayagyasamo bhavat
65.20
अथावसाने यज्ञस्य पूर्ववैरमनुस्मरन् ।
वसिष्ठरूपी राजानमिति होवाच राक्षसः ।। ७.६५.२० ॥
Athavasane yagyasya purvavairamanusmaran
Vasishtharupi rajanamiti hovacha rakshasah
65.21
अस्य यज्ञस्य जातो ऽन्तः सामिषं भोजनं मम ।
दीयतामिह शीघ्रं वै नात्र कार्या विचारणा ।। ७.६५.२१ ॥
Asya yagyasya jato ntah samisham bhojanam mama
Diyatamiha shighram vai natra karya vicharana
65.22
तच्छ्रुत्वा व्याहृतं वाक्यं रक्षसा ब्रह्मरूपिणा ।
भक्ष्यसंस्कारकुशलमुवाच पृथिवीपतिः ।। ७.६५.२२ ॥
Tachchhrutva vyahritam vakyam rakshasa brahmarupina
Bhakshyasanskarakushalamuvacha prithivipatih
65.23
हविष्यं सामिषं स्वादु यथा भवति भोजनम् ।
तथा कुरुष्व शीघ्रं वै परितुष्येद्यथा गुरुः ।। ७.६५.२३ ॥
Havishyam samisham svadu yatha bhavati bhojanam
Tatha kurushva shighram vai paritushyedyatha guruh
65.24
शासनात्पार्थिवेन्द्रस्य सूदः सम्भ्रान्तमानसः ।
स राक्षसः पुनस्तत्र सूदवेषमथाकरोत् ।। ७.६५.२४ ॥
Shasanatparthivendrasya sudah sambhrantamanasah
Sa rakshasah punastatra sudaveshamathakarot
65.25
स मानुषमथो मांसं पार्थिवाय न्यवेदयत् ।
इदं स्वादु हविष्यं च सामिषं चान्नमाहृतम् ।। ७.६५.२५ ॥
Sa manushamatho mansam parthivaya nyavedayat
Idam svadu havishyam cha samisham channamahritam
65.26
स भोजनं वसिष्ठाय पत्न्या सार्धमुपाहरत् ।
मदयन्त्या नरव्याघ्र सामिषं रक्षसा हृतम् ।। ७.६५.२६ ॥
Sa bhojanam vasishthaya patnya sardhamupaharat
Madayantya naravyaghra samisham rakshasa hritam
65.27
ज्ञात्वा तदामिषं विप्रो मानुषं भाजनं गतम् ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो व्याहर्तुमुपचक्रमे ।। ७.६५.२७ ॥
Gyatva tadamisham vipro manusham bhajanam gatam
Krodhena mahata vishto vyahartumupachakrame
65.28
यस्मात्त्वं भोजनं राजन्ममैतद्दातुमिच्छसि ।
तस्माद्भोजनमेतत्ते भविष्यति न संशयः ।। ७.६५.२८ ॥
Yasmattvam bhojanam rajanmamaitaddatumichchhasi
Tasmadbhojanametatte bhavishyati na sanshayah
65.29
ततः क्रुद्धस्तु सौदासस्तोयं जग्राह पाणिना ।
वसिष्ठं शप्तुमारेभे भार्या चैनमवारयत् ।। ७.६५.२९ ॥
Tatah kruddhastu saudasastoyam jagraha panina
Vasishtham shaptumarebhe bharya chainamavarayat
65.30
राजन्प्रभुर्यतो ऽस्माकं वसिष्ठो भगवानृषिः ।
प्रतिशप्तुं न शक्तस्त्वं देवतुल्यं पुरोधसम् ।। ७.६५.३० ॥
Rajanprabhuryato smakam vasishtho bhagavanrishih
Pratishaptum na shaktastvam devatulyam purodhasam
65.31
ततः क्रोधमयं तोयं तेजोबलसमन्वितम् ।
व्यसर्जयत धर्मात्मा ततः पादौ सिषेच च ।। ७.६५.३१ ॥
Tatah krodhamayam toyam tejobalasamanvitam
Vyasarjayata dharmatma tatah padau sishecha cha
65.32
तेनास्य राज्ञस्तौ पादौ तदा कल्माषतां गतौ ।
तदाप्रभृति राजा ऽसौ सौदासः सुमहायशाः ।कल्माषपादः संवृत्तः ख्यातश्चैव तथा नृपः ।। ७.६५.३२ ॥
Tenasya ragyastau padau tada kalmashatam gatau
Tadaprabhriti raja sau saudasah sumahayashah, kalmashapadah sanvrittah khyatashchaiva tatha nripah
65.33
स राजा सह पत्न्या वै प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ।
पुनर्वसिष्ठं प्रोवाच यदुक्तं ब्रह्मरूपिणा ।। ७.६५.३३ ॥
Sa raja saha patnya vai pranipatya muhurmuhuh
Punarvasishtham provacha yaduktam brahmarupina
65.34
तच्छ्रुत्वा पार्थिवेन्द्रस्य रक्षसा विकृतं च तत् ।
पुनः प्रोवाच राजानं वसिष्ठः पुरुषर्षभम् ।। ७.६५.३४ ॥
Tachchhrutva parthivendrasya rakshasa vikritam cha tat
Punah provacha rajanam vasishthah purusharshabham
65.35
मया रोषपरीतेन यदिदं व्याहृतं वचः ।
नैतच्छक्यं वृथा कर्तुं प्रदास्यामि च ते वरम् ।। ७.६५.३५ ॥
Maya roshaparitena yadidam vyahritam vachah
Naitachchhakyam vritha kartum pradasyami cha te varam
65.36
कालो द्वादश वर्षाणि शापस्यान्तो भविष्यति ।
मत्प्रासादाच्च राजेन्द्र व्यतीतं न स्मरिष्यसि ।। ७.६५.३६ ॥
Kalo dvadasha varshani shapasyanto bhavishyati
Matprasadachcha rajendra vyatitam na smarishyasi
65.37
एवं स राजा तं शापमुपभुज्यारिसूदनः ।
प्रतिलेभे पुना राज्यं प्रजाश्चैवान्वपालयत् ।। ७.६५.३७ ॥
Evam sa raja tam shapamupabhujyarisudanah
Pratilebhe puna rajyam prajashchaivanvapalayat
65.38
तस्य कल्माषपादस्य यज्ञस्यायतनं शुभम् ।
आश्रमस्य समीपे ऽस्य यन्मां पृच्छसि राघव ।। ७.६५.३८ ॥
Tasya kalmashapadasya yagyasyayatanam shubham
Ashramasya samipe sya yanmam prichchhasi raghava
65.39
तस्य तां पार्थिवेन्द्रस्य कथां श्रुत्वा सुदारुणाम् ।
विवेश पर्णशालायां महर्षिमभिवाद्य च ।। ७.६५.३९ ।।
Tasya tam parthivendrasya katham shrutva sudarunam
Vivesha parnashalayam maharshimabhivadya cha