UtshovSarga 63
63.1
एवमुक्तस्तु रामेण परां व्रीडामुपागमत् ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो मन्दं मन्दमुवाच ह ।। ७.६३.१ ॥
Evamuktastu ramena param vridamupagamat
Shatrughno viryasampanno mandam mandamuvacha ha
63.2
अधर्मं विद्म काकुत्स्थ ह्यस्मिन्नर्थे नरेश्वर ।
कथं तिष्ठत्सु ज्येष्ठेषु कनीयानभिषिच्यते ।। ७.६३.२ ॥
Adharmam vidma kakutstha hyasminnarthe nareshvara
Katham tishthatsu jyeshtheshu kaniyanabhishichyate
63.3
अवश्यं करणीयं च शासनं पुरुषर्षभ ।
तव चैव महाभाग शासनं दुरतिक्रमम् ।। ७.६३.३ ॥
Avashyam karaniyam cha shasanam purusharshabha
Tava chaiva mahabhaga shasanam duratikramam
63.4
त्वत्तो मया श्रुतं वीर श्रुतिभ्यश्च मया श्रुतम् ।
नोत्तरं हि मया वाच्यं मध्यमे प्रतिजानति ।। ७.६३.४ ॥
Tvatto maya shrutam vira shrutibhyashcha maya shrutam
Nottaram hi maya vachyam madhyame pratijanati
63.5
व्याहृतं दुर्वचो घोरं हन्तास्मि लवणं मृधे ।
तस्यैवं मे दुरुक्तस्य दुर्गतिः पुरुषर्षभ ।। ७.६३.५ ॥
Vyahritam durvacho ghoram hantasmi lavanam mridhe
Tasyaivam me duruktasya durgatih purusharshabha
63.6
उत्तरं नहि वक्तव्यं ज्येष्ठेनाभिहिते पुनः ।
अधर्मसहितं चैव परलोकविवर्जितम् ।। ७.६३.६ ॥
Uttaram nahi vaktavyam jyeshthenabhihite punah
Adharmasahitam chaiva paralokavivarjitam
63.7
सो ऽहं द्वितीयं काकुत्स्थ न वक्ष्यामि तवोत्तरम् ।
मा द्वितीयेन दण्डो वै निपतेन्मयि मानद ।। ७.६३.७ ॥
So ham dvitiyam kakutstha na vakshyami tavottaram
Ma dvitiyena dando vai nipatenmayi manada
63.8
कामकारो ह्यहं राजंस्तवास्मि पुरुषर्षभ ।
अधर्मं जहि काकुत्स्थ मत्कृते रघुनन्दन ।। ७.६३.८ ॥
Kamakaro hyaham rajanstavasmi purusharshabha
Adharmam jahi kakutstha matkrite raghunandana
63.9
एवमुक्ते तु शूरेण शत्रुघ्नेन महात्मना ।
उवाच रामः संहृष्टो भरतं लक्ष्मणं तथा ।। ७.६३.९ ॥
Evamukte tu shurena shatrughnena mahatmana
Uvacha ramah sanhrishto bharatam lakshmanam tatha
63.10
सम्भारानभिषेकस्य आनयध्वं समाहिताः ।
अद्यैव पुरुषव्याघ्रमभिषेक्ष्यामि राघवम् ।। ७.६३.१० ॥
Sambharanabhishekasya anayadhvam samahitah
Adyaiva purushavyaghramabhishekshyami raghavam
63.11
पुरोहितं च काकुत्स्थं नैगमानृत्विजस्तथा ।
मन्त्रिणश्चैव तान्सर्वानानयध्वं ममाज्ञया ।। ७.६३.११ ॥
Purohitam cha kakutstham naigamanritvijastatha
Mantrinashchaiva tansarvananayadhvam mamagyaya
63.12
राज्ञः शासनमाज्ञाय तथा ऽकुर्वन्महारथाः ।
अभिषेकसमारम्भं पुरस्कृत्य पुरोधसम् ।प्रविष्टा राजभवनं राजानो ब्राह्मणास्तथा ।। ७.६३.१२ ॥
Ragyah shasanamagyaya tatha kurvanmaharathah
Abhishekasamarambham puraskritya purodhasam, pravishta rajabhavanam rajano brahmanastatha
63.13
तथो ऽभिषेको ववृधे शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
सम्प्रहर्षकरः श्रीमान्राघवस्य पुरस्य च ।। ७.६३.१३ ॥
Tatho bhisheko vavridhe shatrughnasya mahatmanah
Sampraharshakarah shrimanraghavasya purasya cha
63.14
अभिषिक्तस्तु शत्रुघ्नो बभौ चादित्यसन्निभः ।
अभिषिक्तः पुरा स्कन्दः सेन्द्रैरिव मरुद्गणैः ।। ७.६३.१४ ॥
Abhishiktastu shatrughno babhau chadityasannibhah
Abhishiktah pura skandah sendrairiva marudganaih
63.15
अभिषिक्ते तु शत्रुघ्ने रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
पौराः प्रमुदिताश्चासन्ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।। ७.६३.१५ ॥
Abhishikte tu shatrughne ramenaklishtakarmana
Paurah pramuditashchasanbrahmanashcha bahushrutah
63.16
कौसल्या च सुमित्रा च मङ्गलं केकयी तथा ।
चक्रुस्ता राजभवने याश्चान्या राजयोषितः ।। ७.६३.१६ ॥
Kausalya cha sumitra cha mangalam kekayi tatha
Chakrusta rajabhavane yashchanya rajayoshitah
63.17
ऋषयश्च महात्मानो यमुनातीरवासिनः ।
हतं लवणमाशंसुः शत्रुघ्नस्याभिषेचनात् ।। ७.६३.१७ ॥
Rishayashcha mahatmano yamunatiravasinah
Hatam lavanamashansuh shatrughnasyabhishechanat
63.18
ततो ऽभिषिक्तं शत्रुघ्नमङ्कमारोप्य राघवः ।
उवाच मधुरां वाणीं तेजस्तस्याभिपूरयन् ।। ७.६३.१८ ॥
Tato bhishiktam shatrughnamankamaropya raghavah
Uvacha madhuram vanim tejastasyabhipurayan
63.19
अयं शरस्त्वमोघस्ते दिव्यः परपुरञ्जयः ।
अनेन लवणं सौम्य हन्ता ऽसि रघुनन्दन ।। ७.६३.१९ ॥
Ayam sharastvamoghaste divyah parapuranjayah
Anena lavanam saumya hanta si raghunandana
63.20
सृष्टः शरो ऽयं काकुत्स्थ यदा शेते महार्णवे ।
। ७.६३.२० ॥
Srishtah sharo yam kakutstha yada shete maharnave
63.21
स्वयम्भूरजितो देवो यन्नापश्यन्सुरासुराः ।
अदृश्यः सर्वभूतानां तेनायं तु शरोत्तमः ।। ७.६३.२१ ॥
Svayambhurajito devo yannapashyansurasurah
Adrishyah sarvabhutanam tenayam tu sharottamah
63.22
सृष्टः क्रोधाभिभूतेन विनाशार्थं दुरात्मनोः ।
मधुकैटभयोर्वीर विघाते वर्तमानयोः ।स्रष्टुकामेन लोकांस्त्रींस्तौ चानेन हतौ युधि ।। ७.६३.२२ ॥
Srishtah krodhabhibhutena vinashartham duratmanoh
Madhukaitabhayorvira vighate vartamanayoh, srashtukamena lokanstrinstau chanena hatau yudhi
63.23
तौ हत्वा जनभोगार्थं कैटभं तु मधुं तथा ।
अनेन शरमुख्येन ततो लोकांश्चकार सः ।। ७.६३.२३ ॥
Tau hatva janabhogartham kaitabham tu madhum tatha
Anena sharamukhyena tato lokanshchakara sah
63.24
नायं मया शरः पूर्वं रावणस्य वधार्थिना ।
मुक्तः शत्रुघ्न भूतानां महांस्त्रासो भवेदिति ।। ७.६३.२४ ॥
Nayam maya sharah purvam ravanasya vadharthina
Muktah shatrughna bhutanam mahanstraso bhavediti
63.25
यच्च तस्य महच्छूलं त्र्यम्बकेण महात्मना ।
दत्तं शत्रुविनाशाय मधोरायुधमुत्तमम् ।। ७.६३.२५ ॥
Yachcha tasya mahachchhulam tryambakena mahatmana
Dattam shatruvinashaya madhorayudhamuttamam
63.26
स तं निक्षिप्य भवने पूज्यमान पुनः पुनः ।
दिशः सर्वाः समासाद्य प्राप्नोत्याहारमुत्तमम् ।। ७.६३.२६ ॥
Sa tam nikshipya bhavane pujyamana punah punah
Dishah sarvah samasadya prapnotyaharamuttamam
63.27
यदा तु युद्धमाकाङ्क्षन् कश्चिदेनं समाह्वयेत् ।
तदा शूलं गहीत्वा तं भस्म रक्षः करोति हि ।। ७.६३.२७ ॥
Yada tu yuddhamakankshan kashchidenam samahvayet
Tada shulam gahitva tam bhasma rakshah karoti hi
63.28
स त्वं पुरुषशार्दूल तमायुधविनाकृतम् ।
अप्रविष्टं पुरं पूर्वं द्वारि तिष्ठ धृतायुधः ।। ७.६३.२८ ॥
Sa tvam purushashardula tamayudhavinakritam
Apravishtam puram purvam dvari tishtha dhritayudhah
63.29
अप्रविष्टं च भवनं युद्धाय पुरुषर्षभ ।
आह्वयेथा महाबाहो ततो हन्तासि राक्षसम् ।। ७.६३.२९ ॥
Apravishtam cha bhavanam yuddhaya purusharshabha
Ahvayetha mahabaho tato hantasi rakshasam
63.30
अन्यथा क्रियमाणे तु अवध्यः स भविष्यति ।
यदि त्वेवं कृते वीर विनाशमुपयास्यति ।। ७.६३.३० ॥
Anyatha kriyamane tu avadhyah sa bhavishyati
Yadi tvevam krite vira vinashamupayasyati
63.31
एतत्ते सर्वमाख्यातं शूलस्य च विपर्ययः ।
श्रीमतः शितिकण्ठस्य कृत्यं हि दुरतिक्रमम् ।। ७.६३.३१ ।।
Etatte sarvamakhyatam shulasya cha viparyayah
Shrimatah shitikanthasya krityam hi duratikramam