UtshovSarga 58
58.1
एवं ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणः परवीरहा ।
प्रत्युवाच महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।। ७.५८.१ ॥
Evam bruvati rame tu lakshmanah paraviraha
Pratyuvacha mahatmanam jvalantamiva tejasa
58.2
महदद्भुतमाश्चर्यं विदेहस्य पुरातनम् ।
निर्वृत्तं राजशार्दूल वसिष्ठस्य निमेस्सह ।। ७.५८.२ ॥
Mahadadbhutamashcharyam videhasya puratanam
Nirvrittam rajashardula vasishthasya nimessaha
58.3
निमिस्तु क्षत्रियः शूरो विशेषेण च दीक्षितः ।
न क्षमां कृतवान्राजा वसिष्ठस्य महात्मनः ।। ७.५८.३ ॥
Nimistu kshatriyah shuro visheshena cha dikshitah
Na kshamam kritavanraja vasishthasya mahatmanah
58.4
एवमुक्तस्तु तेनायं श्रीमान् क्षत्रियपुङ्गवः ।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यं सर्वशास्त्रविशारदम् ।। ७.५८.४ ॥
Evamuktastu tenayam shriman kshatriyapungavah
Uvacha lakshmanam vakyam sarvashastravisharadam
58.5
रामो रमयतां श्रेष्ठो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ।
न सर्वत्र क्षमा वीर पुरुषेषु प्रदृश्यते ।। ७.५८.५ ॥
Ramo ramayatam shreshtho bhrataram diptatejasam
Na sarvatra kshama vira purusheshu pradrishyate
58.6
सौमित्रे दुःसहो रोषो यथा क्षान्तो ययातिना ।
सत्त्वानुगं पुरस्कृत्य तन्निबोध समाहितः ।। ७.५८.६ ॥
Saumitre duhsaho rosho yatha kshanto yayatina
Sattvanugam puraskritya tannibodha samahitah
58.7
नहुषस्य सुतो राजा ययातिः पौरवर्धनः ।
तस्य भार्याद्वयं सौम्य रूपेणाप्रतिमं भुवि ।। ७.५८.७ ॥
Nahushasya suto raja yayatih pauravardhanah
Tasya bharyadvayam saumya rupenapratimam bhuvi
58.8
एका तु तस्य राजर्षेर्नाहुषस्य पुरस्कृता ।
शर्मिष्ठा नाम दैतेयी दुहिता वृषपर्वणः ।। ७.५८.८ ॥
Eka tu tasya rajarshernahushasya puraskrita
Sharmishtha nama daiteyi duhita vrishaparvanah
58.9
अन्या तूशनसः पत्नी ययातेः पुरुषर्षभ ।
न तु सा दयिता राज्ञो देवयानी सुमध्यमा ।। ७.५८.९ ॥
Anya tushanasah patni yayateh purusharshabha
Na tu sa dayita ragyo devayani sumadhyama
58.10
तयोः पुत्रौ तु सम्भूतौ रूपवन्तौ समाहितौ ।
शर्मिष्ठा ऽजनयत्पूरुं देवयानी यदुं तदा ।। ७.५८.१० ॥
Tayoh putrau tu sambhutau rupavantau samahitau
Sharmishtha janayatpurum devayani yadum tada
58.11
पूरुस्तु दयितो राज्ञो गुणैर्मातृकृतेन च ।
ततो दुःखसमाविष्टो यदुर्मातरमब्रवीत् ।। ७.५८.११ ॥
Purustu dayito ragyo gunairmatrikritena cha
Tato duhkhasamavishto yadurmataramabravit
58.12
भार्गवस्य कुले जाता देवस्याक्लिष्टकर्मणः ।
सहसे हृद्गतं दुःखमवमानं च दुःसहम् ।। ७.५८.१२ ॥
Bhargavasya kule jata devasyaklishtakarmanah
Sahase hridgatam duhkhamavamanam cha duhsaham
58.13
आवां च सहितौ देवि प्रविशाव हुताशनम् ।
राजा तु रमतां सार्धं दैत्यपुत्र्या बहुक्षपाः ।। ७.५८.१३ ॥
Avam cha sahitau devi pravishava hutashanam
Raja tu ramatam sardham daityaputrya bahukshapah
58.14
यदि वा सहनीयं ते मामनुज्ञातुमर्हसि ।
क्षम त्वं न क्षमिष्ये ऽहं मरिष्यामि न संशयः ।। ७.५८.१४ ॥
Yadi va sahaniyam te mamanugyatumarhasi
Kshama tvam na kshamishye ham marishyami na sanshayah
58.15
पुत्रस्य भाषितं श्रुत्वा परमार्तस्य रोदतः ।
देवयानी तु सङ्क्रुद्धा सस्मार पितरं तदा ।। ७.५८.१५ ॥
Putrasya bhashitam shrutva paramartasya rodatah
Devayani tu sankruddha sasmara pitaram tada
58.16
इङ्गितं तदभिज्ञाय दुहितुर्भार्गवस्तदा ।
आगतस्त्वरितं तत्र देवयानी तु यत्र सा ।। ७.५८.१६ ॥
Ingitam tadabhigyaya duhiturbhargavastada
Agatastvaritam tatra devayani tu yatra sa
58.17
दृष्ट्वा चाप्रकृतिस्थां तामप्रहृष्टामचेतनाम् ।
पिता दुहितरं वाक्यं किमेतदिति चाब्रवीत् ।। ७.५८.१७ ॥
Drishtva chaprakritistham tamaprahrishtamachetanam
Pita duhitaram vakyam kimetaditi chabravit
58.18
पृच्छन्तमसकृत्तं वै भार्गवं दीप्ततेजसम् ।
देवयानी तु सङ्क्रुद्धा पितरं वाक्यमब्रवीत् ।। ७.५८.१८ ॥
Prichchhantamasakrittam vai bhargavam diptatejasam
Devayani tu sankruddha pitaram vakyamabravit
58.19
अहमग्निं विषं तीक्ष्णमपो वा मुनिसत्तम ।
भक्षयिष्ये प्रवेक्ष्यामि न तु शक्ष्यामि जीवितुम् ।। ७.५८.१९ ॥
Ahamagnim visham tikshnamapo va munisattama
Bhakshayishye pravekshyami na tu shakshyami jivitum
58.20
न मां त्वमवजानीषे दुःखितामवमानिताम् ।
वृक्षस्यावज्ञया ब्रह्मंश्छिद्यन्ते वृक्षजीविनः ।। ७.५८.२० ॥
Na mam tvamavajanishe duhkhitamavamanitam
Vrikshasyavagyaya brahmanshchhidyante vrikshajivinah
58.21
अवज्ञया च राजर्षिः परिभूय च भार्गव ।
मय्यवज्ञां प्रयुङ्क्ते हि न च मां बहु मन्यते ।। ७.५८.२१ ॥
Avagyaya cha rajarshih paribhuya cha bhargava
Mayyavagyam prayunkte hi na cha mam bahu manyate
58.22
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कोपेनाभिपरिप्लुतः ।
व्याहर्तुमुपचक्राम भार्गवो नहुषात्मजम् ।। ७.५८.२२ ॥
Tasyastadvachanam shrutva kopenabhipariplutah
Vyahartumupachakrama bhargavo nahushatmajam
58.23
यस्मान्मामवजानीषे नाहुष त्वं दुरात्मवान् ।
जरया परया जीर्णः शैथिल्यमुपयास्यसि ।। ७.५८.२३ ॥
Yasmanmamavajanishe nahusha tvam duratmavan
Jaraya paraya jirnah shaithilyamupayasyasi
58.24
एवमुक्त्वा दुहितरं समाश्वास्य च भार्गवः ।
पुनर्जगाम ब्रह्मर्षिर्भवनं स्वं महायशाः ।। ७.५८.२४ ॥
Evamuktva duhitaram samashvasya cha bhargavah
Punarjagama brahmarshirbhavanam svam mahayashah
58.25
स एवमुक्त्वा द्विजपुङ्गवाग्र्यः सुतां समाश्वास्य च देवयानीम् ।
पुनर्ययौ सूर्यसमानतेजा दत्त्वा च शापं नहुषात्मजाय ।। ७.५८.२५ ।।
Sa evamuktva dvijapungavagryah sutam samashvasya cha devayanim
Punaryayau suryasamanateja dattva cha shapam nahushatmajaya