UtshovSarga 48
48.1
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा ।
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह ।। ७.४८.१ ॥
Lakshmanasya vachah shrutva darunam janakatmaja
Param vishadamagamya vaidehi nipapata ha
48.2
सा मुहूर्तमिवासञ्ज्ञा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ।। ७.४८.२ ॥
Sa muhurtamivasangya bashpaparyakulekshana
Lakshmanam dinaya vacha uvacha janakatmaja
48.3
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण ।
धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ।। ७.४८.३ ॥
Mamikeyam tanurnunam srishta duhkhaya lakshmana
Dhatra yasyastatha me dya duhkhamurtih pradrishyate
48.4
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः ।
या ऽहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ।। ७.४८.४ ॥
Kim nu papam kritam purvam ko va darairviyojitah
Ya ham shuddhasamachara tyakta nripatina sati
48.5
पुरा ऽहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी ।
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे च परिवर्तिनी ।। ७.४८.५ ॥
Pura hamashrame vasam ramapadanuvartini
Anurudhyapi saumitre duhkhe cha parivartini
48.6
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता ।
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ।। ७.४८.६ ॥
Sa katham hyashrame saumya vatsyami vijanikrita
Akhyasyami cha kasyaham duhkham duhkhaparayana
48.7
किं नु वक्ष्यामि मुनिषु कर्म वा सत्कृतं च किम् ।
कस्मिंश्चित् कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ।। ७.४८.७ ॥
Kim nu vakshyami munishu karma va satkritam cha kim
Kasminshchit karane tyakta raghavena mahatmana
48.8
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले ।
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते ।। ७.४८.८ ॥
Na khalvadyaiva saumitre jivitam jahnavijale
Tyajeyam rajavanshastu bharturme parihasyate
48.9
यथाज्ञं कुरु सोमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् ।
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ।। ७.४८.९ ॥
Yathagyam kuru somitre tyaja mam duhkhabhaginim
Nideshe sthiyatam ragyah shrinu chedam vacho mama
48.10
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ।। ७.४८.१० ॥
Shvashrunamavisheshena pranjalipragrahena cha
Shirasa vandya charanau kushalam bruhi parthivam
48.11
शिरसा ऽभिनतो ब्रूयाः सर्वासामेव लक्ष्मण ।
वक्तव्यश्चापि नृपतिर्धर्मेषु सुसमाहितः ।। ७.४८.११ ॥
Shirasa bhinato bruyah sarvasameva lakshmana
Vaktavyashchapi nripatirdharmeshu susamahitah
48.12
जानासि च यथा शुद्धा सीता तत्त्वेन राघव ।
भक्त्या च परया युक्ता हिता च तव नित्यशः ।। ७.४८.१२ ॥
Janasi cha yatha shuddha sita tattvena raghava
Bhaktya cha paraya yukta hita cha tava nityashah
48.13
अहं त्यक्ता त्वया वीर अयशोभीरुणा जने ।
यच्च ते वचनीयं स्यादपवादसमुत्थितम् ।मया च परिहर्तव्यं त्वं हि मे परमा गतिः ।। ७.४८.१३ ॥
Aham tyakta tvaya vira ayashobhiruna jane
Yachcha te vachaniyam syadapavadasamutthitam, maya cha parihartavyam tvam hi me parama gatih
48.14
वक्तव्यश्चेति नृपतिर्धमेण सुसमाहितः ।
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा ।। ७.४८.१४ ॥
Vaktavyashcheti nripatirdhamena susamahitah
Yatha bhratrishu vartethastatha paureshu nityada
48.15
परमो ह्येष धर्मस्ते तस्मात्कीर्तिरनुत्तमा ।
। ७.४८.१५ ॥
Paramo hyesha dharmaste tasmatkirtiranuttama
48.16
यत्तु पौरजनो राजन्धर्मेण समवाप्नुयात् ।
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ ।। ७.४८.१६ ॥
Yattu paurajano rajandharmena samavapnuyat
Aham tu nanushochami svashariram nararshabha
48.17
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ।
पतिर्हि देवता नार्याः पतिर्बन्धुः पतिर्गुरुः ।। ७.४८.१७ ॥
Yathapavadam pauranam tathaiva raghunandana
Patirhi devata naryah patirbandhuh patirguruh
48.18
प्राणैरपि प्रियं तस्माद्भर्तुः कार्यं विशेषतः ।
इति मद्वचनाद्रामो वक्तव्यो मम सङ्ग्रहः ।निरीक्ष्य मा ऽद्य गच्छ त्वमृतुकालातिवर्तिनीम् ।। ७.४८.१८ ॥
Pranairapi priyam tasmadbhartuh karyam visheshatah
Iti madvachanadramo vaktavyo mama sangrahah, nirikshya ma dya gachchha tvamritukalativartinim
48.19
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य धरणीं व्याहर्तुं न शशाक ह ।। ७.४८.१९ ॥
Evam bruvantyam sitayam lakshmano dinachetanah
Shirasa vandya dharanim vyahartum na shashaka ha
48.20
प्रदक्षिणं च तां कृत्वा रुदन्नेव महास्वनः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं तामाह किं मां वक्ष्यसि शोभने ।। ७.४८.२० ॥
Pradakshinam cha tam kritva rudanneva mahasvanah
Dhyatva muhurtam tamaha kim mam vakshyasi shobhane
48.21
दृष्टपूर्वं न ते रूपं पादौ दृष्टौ तवानघे ।
कथमत्र हि पश्यामि रामेण रहितां वने ।। ७.४८.२१ ॥
Drishtapurvam na te rupam padau drishtau tavanaghe
Kathamatra hi pashyami ramena rahitam vane
48.22
इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य पुनर्नावमुपारुहत् ।
आरुह्य च पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ।। ७.४८.२२ ॥
Ityuktva tam namaskritya punarnavamuparuhat
Aruhya cha punarnavam navikam chabhyachodayat
48.23
स गत्वा चोत्तरं तीरं शोकभारसमन्वितः ।
सम्मूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम् ।। ७.४८.२३ ॥
Sa gatva chottaram tiram shokabharasamanvitah
Sammudha iva duhkhena rathamadhyaruhaddrutam
48.24
मुहुर्मुहुः परावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत् ।
चेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ।। ७.४८.२४ ॥
Muhurmuhuh paravritya drishtva sitamanathavat
Cheshtantim paratirastham lakshmanah prayayavatha
48.25
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहूर्मुहुः ।
निरीक्षमाणां तूद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ।। ७.४८.२५ ॥
Durastham rathamalokya lakshmanam cha muhurmuhuh
Nirikshamanam tudvignam sitam shokah samavishat
48.26
सा दुःखभारावनता यशस्विनी यशोधना नाथमपश्यती सती ।
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ।। ७.४८.२६ ।।
Sa duhkhabharavanata yashasvini yashodhana nathamapashyati sati
Ruroda sa barhinanadite vane mahasvanam duhkhaparayana sati