UtshovSarga 47
47.1
अथ नावं सुविस्तीर्णां नैषादीं राघवानुजः ।
आरुरोह समायुक्तां पूर्वमारोप्य मैथिलीम् ।। ७.४७.१ ॥
Atha navam suvistirnam naishadim raghavanujah
Aruroha samayuktam purvamaropya maithilim
47.2
सुमन्त्रं चैव सरथं स्थीयतामिति लक्ष्मणः ।
उवाच शोकसन्तप्तः प्रयाहीति च नाविकम् ।। ७.४७.२ ॥
Sumantram chaiva saratham sthiyatamiti lakshmanah
Uvacha shokasantaptah prayahiti cha navikam
47.3
ततस्तीरमुपागम्य भागीरथ्याः स लक्ष्मणः ।
उवाच मैथिलीं वाक्यं प्राञ्जलिर्बाष्पसम्प्लुतः ।। ७.४७.३ ॥
Tatastiramupagamya bhagirathyah sa lakshmanah
Uvacha maithilim vakyam pranjalirbashpasamplutah
47.4
हृद्गतं मे महच्छल्यं यस्मादार्येण धीमता ।
अस्मिन्निमित्ते वैदेहि लोकस्य वचनीकृतः ।। ७.४७.४ ॥
Hridgatam me mahachchhalyam yasmadaryena dhimata
Asminnimitte vaidehi lokasya vachanikritah
47.5
श्रेयो हि मरणं मे ऽद्य मृत्युर्वा यत्परं भवेत् ।
न चास्मिन्नीदृशे कार्ये नियोज्यो लोकनिन्दिते ।। ७.४७.५ ॥
Shreyo hi maranam me dya mrityurva yatparam bhavet
Na chasminnidrishe karye niyojyo lokanindite
47.6
प्रसीद च न मे पापं कर्तुमर्हसि शोभने ।
इत्यञ्जलिकृतो भूमौ निपपात स लक्ष्मणः ।। ७.४७.६ ॥
Prasida cha na me papam kartumarhasi shobhane
Ityanjalikrito bhumau nipapata sa lakshmanah
47.7
रुदन्तं प्राञ्जलिं दृष्ट्वा काङ्क्षन्तं मृत्युमात्मनः ।
मैथिली भृशसंविग्ना लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् ।। ७.४७.७ ॥
Rudantam pranjalim drishtva kankshantam mrityumatmanah
Maithili bhrishasanvigna lakshmanam vakyamabravit
47.8
किमिदं नावगच्छामि ब्रूहि तत्त्वेन लक्ष्मण ।
पश्यामि त्वां न च स्वस्थमपि क्षेमं महीपतेः ।। ७.४७.८ ॥
Kimidam navagachchhami bruhi tattvena lakshmana
Pashyami tvam na cha svasthamapi kshemam mahipateh
47.9
शापितो ऽसि नरेन्द्रेण यत्त्वं सन्तापमागतः ।
तद्ब्रूयाः सन्निधौ मह्यमहमाज्ञापयामि ते ।। ७.४७.९ ॥
Shapito si narendrena yattvam santapamagatah
Tadbruyah sannidhau mahyamahamagyapayami te
47.10
वैदेह्या चोद्यमानस्तु लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
अवाङ्मुखो बाष्पकलं वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.४७.१० ॥
Vaidehya chodyamanastu lakshmano dinachetanah
Avanmukho bashpakalam vakyametaduvacha ha
47.11
श्रुत्वा परिषदो मध्ये ह्यपवादं सुदारुणम् ।
पुरे जनपदे चैव त्वत्कृते जनकात्मजे ।रामः सन्तप्तहृदयो मा निवेद्य गृहं गतः ।। ७.४७.११ ॥
Shrutva parishado madhye hyapavadam sudarunam
Pure janapade chaiva tvatkrite janakatmaje, ramah santaptahridayo ma nivedya griham gatah
47.12
न तानि वचनीयानि मया देवि तवाग्रतः ।
यानि राज्ञा हृदि न्यस्तान्यमर्षात्पृष्ठतः कृतः ।। ७.४७.१२ ॥
Na tani vachaniyani maya devi tavagratah
Yani ragya hridi nyastanyamarshatprishthatah kritah
47.13
सा त्वं त्यक्ता नृपतिना निर्दोषा मम सन्निधौ ।
पौरापवादभीतेन ग्राह्यं देवि न ते ऽन्यथा ।। ७.४७.१३ ॥
Sa tvam tyakta nripatina nirdosha mama sannidhau
Paurapavadabhitena grahyam devi na te nyatha
47.14
आश्रमान्तेषु च मया त्यक्तव्या त्वं भविष्यसि ।
राज्ञः शासनमाज्ञाय तवेदं किल दौर्हृदम् ।। ७.४७.१४ ॥
Ashramanteshu cha maya tyaktavya tvam bhavishyasi
Ragyah shasanamagyaya tavedam kila daurhridam
47.15
तदेतज्जाह्नवीतीरे ब्रह्मर्षीणां तपोवनम् ।
पुण्यं च रमणीयं च मा विषादं कृथाः शुभे ।। ७.४७.१५ ॥
Tadetajjahnavitire brahmarshinam tapovanam
Punyam cha ramaniyam cha ma vishadam krithah shubhe
47.16
राज्ञो दशरथस्येष्टः पितुर्मे मुनिपुङ्गवः ।
सखा परमको विप्रो वाल्मीकिः सुमहायशाः ।। ७.४७.१६ ॥
Ragyo dasharathasyeshtah piturme munipungavah
Sakha paramako vipro valmikih sumahayashah
47.17
पादच्छायामुपागम्य सुखमस्य महात्मनः ।
उपवासपरैकाग्रा वस त्वं जनकात्मजे ।। ७.४७.१७ ॥
Padachchhayamupagamya sukhamasya mahatmanah
Upavasaparaikagra vasa tvam janakatmaje
47.18
पतिव्रतात्वमास्थाय रामं कृत्वा सदा हृदि ।
श्रेयस्ते परमं देवि तथा कृत्वा भविष्यति ।। ७.४७.१८ ।।
Pativratatvamasthaya ramam kritva sada hridi
Shreyaste paramam devi tatha kritva bhavishyati