UtshovSarga 43
43.1
तत्रोपविष्टं राजानमुपासन्ते विचक्षणाः ।
कथानां बहुरूपाणां हास्यकाराः समन्ततः ।। ७.४३.१ ॥
Tatropavishtam rajanamupasante vichakshanah
Kathanam bahurupanam hasyakarah samantatah
43.2
विजयो मधुमत्तश्च काश्यपो मङ्गलः कुटः ।
सुराजः कालियो भद्रो दन्तवक्रः सुमागधः ।। ७.४३.२ ॥
Vijayo madhumattashcha kashyapo mangalah kutah
Surajah kaliyo bhadro dantavakrah sumagadhah
43.3
एते कथा बहुविधाः परिहाससमन्विताः ।
कथयन्ति स्म संहृष्टा राघवस्य महात्मनः ।। ७.४३.३ ॥
Ete katha bahuvidhah parihasasamanvitah
Kathayanti sma sanhrishta raghavasya mahatmanah
43.4
ततः कथायां कस्याञ्चिद्राघवः समभाषत ।
काः कथा नगरे भद्र वर्तन्ते विषयेषु च ।। ७.४३.४ ॥
Tatah kathayam kasyanchidraghavah samabhashata
Kah katha nagare bhadra vartante vishayeshu cha
43.5
मामाश्रितानि कान्याहुः पौरजानपदा जनाः ।
किं च सीतां समाश्रित्य भरतं किं च लक्ष्मणम् ।। ७.४३.५ ॥
Mamashritani kanyahuh paurajanapada janah
Kim cha sitam samashritya bharatam kim cha lakshmanam
43.6
किं नु शत्रुघ्नमुद्दिश्य कैकयीं किं नु मातरम् ।
वक्तव्यतां च राजानो वरे राज्ये व्रजन्ति च ।। ७.४३.६ ॥
Kim nu shatrughnamuddishya kaikayim kim nu mataram
Vaktavyatam cha rajano vare rajye vrajanti cha
43.7
एवमुक्ते तु रामेण भद्रः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
स्थिताः कथा शुभाः राजन्वर्तन्ते पुरवासिनाम् ।। ७.४३.७ ॥
Evamukte tu ramena bhadrah pranjalirabravit
Sthitah katha shubhah rajanvartante puravasinam
43.8
अमुं तु विजयं सौम्य दशग्रीववधार्जितम् ।
भूयिष्ठं स्वपुरे पौरैः कथ्यन्ते पुरुषर्षभ ।। ७.४३.८ ॥
Amum tu vijayam saumya dashagrivavadharjitam
Bhuyishtham svapure pauraih kathyante purusharshabha
43.9
एवमुक्तस्तु भद्रेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ।
कथयस्व यथातत्त्वं सर्वं निरवशेषतः ।। ७.४३.९ ॥
Evamuktastu bhadrena raghavo vakyamabravit
Kathayasva yathatattvam sarvam niravasheshatah
43.10
शुभाशुभानि वाक्यानि यान्याहुः पुरवासिनः ।
श्रुत्वेदानीं शुभं कुर्यां नकुर्यामशुभानि च ।। ७.४३.१० ॥
Shubhashubhani vakyani yanyahuh puravasinah
Shrutvedanim shubham kuryam nakuryamashubhani cha
43.11
कथयस्व च विस्रब्धो निर्भयं विगतज्वरः ।
कथयन्ति यथा पौराः पापा जनपदेषु च ।। ७.४३.११ ॥
Kathayasva cha visrabdho nirbhayam vigatajvarah
Kathayanti yatha paurah papa janapadeshu cha
43.12
राघवेणैवमुक्तस्तु भद्रः सुरुचिरं वचः ।
प्रत्युवाच महाबाहुं प्राञ्जलिः सुसमाहितः ।। ७.४३.१२ ॥
Raghavenaivamuktastu bhadrah suruchiram vachah
Pratyuvacha mahabahum pranjalih susamahitah
43.13
शृणु राजन्यथा पौराः कथयन्ति शुभाशुभम् ।
चत्वरापणरथ्यासु वनेषूपवनेषु च ।। ७.४३.१३ ॥
Shrinu rajanyatha paurah kathayanti shubhashubham
Chatvarapanarathyasu vaneshupavaneshu cha
43.14
दुष्करं कृतवान्रामः समुद्रे सेतुबन्धनम् ।
अश्रुतं पूर्वकैः कैश्चिद्देवैरपि सदानवैः ।। ७.४३.१४ ॥
Dushkaram kritavanramah samudre setubandhanam
Ashrutam purvakaih kaishchiddevairapi sadanavaih
43.15
रावणश्च दुराधर्षो हतः सबलवाहनः ।
वानराश्च वशं नीता ऋक्षाश्च सह राक्षसैः ।। ७.४३.१५ ॥
Ravanashcha duradharsho hatah sabalavahanah
Vanarashcha vasham nita rikshashcha saha rakshasaih
43.16
हत्वा च रावणं सङ्ख्ये सीतामाहृत्य राघवः ।
अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा स्ववेश्म पुनरानयत् ।। ७.४३.१६ ॥
Hatva cha ravanam sankhye sitamahritya raghavah
Amarsham prishthatah kritva svaveshma punaranayat
43.17
कीदृशं हृदये तस्य सीतासम्भोगजं सुखम् ।
अङ्कमारोप्य तु पुरा रावणेन बलाद्धृताम् ।। ७.४३.१७ ॥
Kidrisham hridaye tasya sitasambhogajam sukham
Ankamaropya tu pura ravanena baladdhritam
43.18
लङ्कामपि पुरा नीतामशोकवनिकां गताम् ।
रक्षसां वशमापन्नां कथं रामो न कुत्सते ।। ७.४३.१८ ॥
Lankamapi pura nitamashokavanikam gatam
Rakshasam vashamapannam katham ramo na kutsate
43.19
अस्माकमपि दारेषु सहनीयं भविष्यति ।
यथा हि कुरुते राजा प्रजा तमनुवर्तते ।। ७.४३.१९ ॥
Asmakamapi dareshu sahaniyam bhavishyati
Yatha hi kurute raja praja tamanuvartate
43.20
एवं बहुविधा वाचो वदन्ति पुरवासिनः ।
नगरेषु च सर्वेषु राजञ्जनपदेषु च ।। ७.४३.२० ॥
Evam bahuvidha vacho vadanti puravasinah
Nagareshu cha sarveshu rajanjanapadeshu cha
43.21
तस्यैवं भाषितं श्रुत्वा राघवः परमार्तवत् ।
उवाच सुहृदः सर्वान्कथमेतद्ब्रवीथ माम् ।। ७.४३.२१ ॥
Tasyaivam bhashitam shrutva raghavah paramartavat
Uvacha suhridah sarvankathametadbravitha mam
43.22
सर्वे तु शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च ।
प्रत्यूचू राघवं दीनमेवमेतन्न संशयः ।। ७.४३.२२ ॥
Sarve tu shirasa bhumavabhivadya pranamya cha
Pratyuchu raghavam dinamevametanna sanshayah
43.23
श्रुत्वा तु वाक्यं काकुत्स्थः सर्वेषां समुदीरितम् ।
विसर्जयामास तदा वयस्याञ्छत्रुसूदनः ।। ७.४३.२३ ।।
Shrutva tu vakyam kakutsthah sarvesham samudiritam
Visarjayamasa tada vayasyanchhatrusudanah