UtshovSarga 42
42.1
स विसृज्य ततो रामः पुष्पकं हेमभूषितम् ।
प्रविवेश महाबाहुरशोकवनिकां तदा ।। ७.४२.१ ॥
Sa visrijya tato ramah pushpakam hemabhushitam
Pravivesha mahabahurashokavanikam tada
42.2
चन्दनागुरुचूतैश्च तुङ्गकालेयकैरपि ।
देवदारुवनैश्चापि समन्तादुपशोभिताम् ।। ७.४२.२ ॥
Chandanaguruchutaishcha tungakaleyakairapi
Devadaruvanaishchapi samantadupashobhitam
42.3
चम्पकाशोकपुन्नागमधूकपनसासनैः ।
शोभितां पारिजातैश्च विधूमज्वलनप्रभैः ।। ७.४२.३ ॥
Champakashokapunnagamadhukapanasasanaih
Shobhitam parijataishcha vidhumajvalanaprabhaih
42.4
लोध्रनीपार्जुनैर्नागैः सप्तपर्णातिमुक्तकैः ।
मन्दारकदलीगुल्मलताजालसमावृताम् ।। ७.४२.४ ॥
Lodhraniparjunairnagaih saptaparnatimuktakaih
Mandarakadaligulmalatajalasamavritam
42.5
प्रियङ्गुभिः कदम्बैश्च तथा च वकुलैरपि ।
जम्बूभिर्दाडिमैश्चैव कोविदारैश्च शोभिताम् ।। ७.४२.५ ॥
Priyangubhih kadambaishcha tatha cha vakulairapi
Jambubhirdadimaishchaiva kovidaraishcha shobhitam
42.6
सर्वदा कुसुमै रम्यैः फलवद्भिर्मनोरमैः ।
दिव्यगन्धरसोपेतैस्तरुणाङ्कुरपल्लवैः ।। ७.४२.६ ॥
Sarvada kusumai ramyaih phalavadbhirmanoramaih
Divyagandharasopetaistarunankurapallavaih
42.7
तथैव तरुभिर्दिव्यैः शिल्पिभिः परिकल्पितैः ।
चारुपल्लवपुष्पाढ्यैर्मत्तभ्रमरसङ्कुलैः ।। ७.४२.७ ॥
Tathaiva tarubhirdivyaih shilpibhih parikalpitaih
Charupallavapushpadhyairmattabhramarasankulaih
42.8
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च नानावर्णैश्च पक्षिभिः ।
शोभितां शतशश्चित्रां चूतवृक्षावतंसकैः ।। ७.४२.८ ॥
Kokilairbhringarajaishcha nanavarnaishcha pakshibhih
Shobhitam shatashashchitram chutavrikshavatansakaih
42.9
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ।
नीलाञ्जननिभाश्चान्ये भान्ति तत्रत्यपादपाः ।। ७.४२.९ ॥
Shatakumbhanibhah kechitkechidagnishikhopamah
Nilanjananibhashchanye bhanti tatratyapadapah
42.10
सुरभीणि च पुष्पाणि माल्यानि विविधानि च ।
दीर्घिका विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा ।। ७.४२.१० ॥
Surabhini cha pushpani malyani vividhani cha
Dirghika vividhakarah purnah paramavarina
42.11
माणिक्यकृतसोपानाः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः ।
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः ।। ७.४२.११ ॥
Manikyakritasopanah sphatikantarakuttimah
Phullapadmotpalavanashchakravakopashobhitah
42.12
दात्यूहशुकसङ्घुष्टा हंससारसनादिताः ।
तरुभिः पुष्पवद्भिश्च तीरजैरुपशोभिताः ।। ७.४२.१२ ॥
Datyuhashukasanghushta hansasarasanaditah
Tarubhih pushpavadbhishcha tirajairupashobhitah
42.13
प्राकारैर्विविधाकारैः शोभिताश्च शिलातलैः ।
तत्रैव च वनोद्देशे वैडूर्यमणिसन्निभैः ।। ७.४२.१३ ॥
Prakarairvividhakaraih shobhitashcha shilatalaih
Tatraiva cha vanoddeshe vaiduryamanisannibhaih
42.14
शाद्वलैः परमोपेतां पुष्पितद्रुमकाननाम् ।
तत्र सङ्घर्षजातानां वृक्षाणां पुष्पशालिनाम् ।। ७.४२.१४ ॥
Shadvalaih paramopetam pushpitadrumakananam
Tatra sangharshajatanam vrikshanam pushpashalinam
42.15
प्रस्तराः पुष्पशबला नभस्तारागणैरिव ।
नन्दनं हि यथेन्द्रस्य ब्राह्मं चैत्ररथं यथा ।तथाभूतं हि रामस्य काननं सन्निवेशनम् ।। ७.४२.१५ ॥
Prastarah pushpashabala nabhastaraganairiva
Nandanam hi yathendrasya brahmam chaitraratham yatha, tathabhutam hi ramasya kananam sanniveshanam
42.16
बह्वासनगृहोपेतां लतागृहसमावृताम् ।
अशोकवनिकां स्फीतां प्रविश्य रघुनन्दनः ।। ७.४२.१६ ॥
Bahvasanagrihopetam latagrihasamavritam
Ashokavanikam sphitam pravishya raghunandanah
42.17
आसने च शुभाकारे पुष्पप्रकरभूषिते ।
कुशास्तरणसंस्तीर्णे रामः सन्निषसाद ह ।। ७.४२.१७ ॥
Asane cha shubhakare pushpaprakarabhushite
Kushastaranasanstirne ramah sannishasada ha
42.18
सीतामादायं हस्तेन मधुमैरेयकं शुचि ।
पाययामास काकुत्स्थः शचीमिव पुरन्दरः ।। ७.४२.१८ ॥
Sitamadayam hastena madhumaireyakam shuchi
Payayamasa kakutsthah shachimiva purandarah
42.19
मांसानि च समृष्टानि फलानि विविधानि च ।
रामस्याभ्यवहारार्थं किङ्करास्तूर्णमाहरन् ।। ७.४२.१९ ॥
Mansani cha samrishtani phalani vividhani cha
Ramasyabhyavaharartham kinkarasturnamaharan
42.20
उपानृत्यंश्च राजानं नृत्यगीतविशारदाः ।
बालाश्च रूपवत्यश्च स्त्रियः पानवशानुगाः ।। ७.४२.२० ॥
Upanrityanshcha rajanam nrityagitavisharadah
Balashcha rupavatyashcha striyah panavashanugah
42.21
मनोभिरामा रामास्ता रामो रमयतां वरः ।
रमयामास धर्मात्मा नित्यं परमभूषितः ।। ७.४२.२१ ॥
Manobhirama ramasta ramo ramayatam varah
Ramayamasa dharmatma nityam paramabhushitah
42.22
स तया सीतया सार्धमासीनो विरराज ह ।
अरुन्धत्या सहासीनो वसिष्ठ इव तेजसा ।। ७.४२.२२ ॥
Sa taya sitaya sardhamasino viraraja ha
Arundhatya sahasino vasishtha iva tejasa
42.23
एवं रामो मुदा युक्तः सीतां सुरसुतोपमाम् ।
रमयामास वैदेहीमहन्यहनि देववत् ।। ७.४२.२३ ॥
Evam ramo muda yuktah sitam surasutopamam
Ramayamasa vaidehimahanyahani devavat
42.24
तथा तयोर्विहरतोः सीताराघवयोश्चिरम् ।
अत्यक्रामच्छुभः कालः शैशिरो भोगदः सदा ।। ७.४२.२४ ॥
Tatha tayorviharatoh sitaraghavayoshchiram
Atyakramachchhubhah kalah shaishiro bhogadah sada
42.25
दशवर्षसहस्राणि गतानि सुमहात्मनोः ।
प्राप्तयोर्विविधान्भोगानतीतः शिशिरागमः ।। ७.४२.२५ ॥
Dashavarshasahasrani gatani sumahatmanoh
Praptayorvividhanbhoganatitah shishiragamah
42.26
पूर्वाह्णे धर्मकार्याणि कृत्वा धर्मेण धर्मवित् ।
शेषं दिवसभागार्धमन्तःपुरगतो ऽभवत् ।। ७.४२.२६ ॥
Purvahne dharmakaryani kritva dharmena dharmavit
Shesham divasabhagardhamantahpuragato bhavat
42.27
सीतापि देवकार्याणि कृत्वा पौर्वाह्णिकानि वै ।
श्वश्रूणामकरोत्पूजां सर्वासामविशेषतः ।। ७.४२.२७ ॥
Sitapi devakaryani kritva paurvahnikani vai
Shvashrunamakarotpujam sarvasamavisheshatah
42.28
अभ्यगच्छत्ततो रामं विचित्राभरणाम्बरा ।
त्रिविष्टपे सहस्राक्षमुपविष्टं यथा शची ।। ७.४२.२८ ॥
Abhyagachchhattato ramam vichitrabharanambara
Trivishtape sahasrakshamupavishtam yatha shachi
42.29
दृष्ट्वा तु राघवः पत्नीं कल्याणेन समन्विताम् ।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ।। ७.४२.२९ ॥
Drishtva tu raghavah patnim kalyanena samanvitam
Praharshamatulam lebhe sadhu sadhviti chabravit
42.30
अब्रवीच्च वरारोहां सीतां सुरसुतोपमाम् ।
अपत्यलाभो वैदेहि त्वयि मे समुपस्थितः ।। ७.४२.३० ॥
Abravichcha vararoham sitam surasutopamam
Apatyalabho vaidehi tvayi me samupasthitah
42.31
किमिच्छसि वरारोहे कामः किं क्रियतां तव ।
। ७.४२.३१ ॥
Kimichchhasi vararohe kamah kim kriyatam tava
42.32
स्मितं कृत्वा तु वैदेही रामं वाक्यमथाब्रवीत् ।
तपोवनानि पुण्यानि द्रष्टुमिच्छामि राघव ।। ७.४२.३२ ॥
Smitam kritva tu vaidehi ramam vakyamathabravit
Tapovanani punyani drashtumichchhami raghava
42.33
गङ्गातीरोपविष्टानामृषीणामुग्रतेजसाम् ।
फलमूलाशिनां देव पादमूलेषु वर्तितुम् ।। ७.४२.३३ ॥
Gangatiropavishtanamrishinamugratejasam
Phalamulashinam deva padamuleshu vartitum
42.34
एष मे परमः कामो यन्मूलफलभोजिनाम् ।
अप्येकरात्रं काकुत्स्थ निवसेयं तपोवने ।। ७.४२.३४ ॥
Esha me paramah kamo yanmulaphalabhojinam
Apyekaratram kakutstha nivaseyam tapovane
42.35
तथेति च प्रतिज्ञातं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
विस्रब्धा भव वैदेहि श्वो गमिष्यस्यसंशयम् ।। ७.४२.३५ ॥
Tatheti cha pratigyatam ramenaklishtakarmana
Visrabdha bhava vaidehi shvo gamishyasyasanshayam
42.36
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो मैथिलीं जनकात्मजाम् ।
मध्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम सुहृद्वृतः ।। ७.४२.३६ ।।
Evamuktva tu kakutstho maithilim janakatmajam
Madhyakakshantaram ramo nirjagama suhridvritah