UtshovSarga 34
34.1
अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः ।
चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः ।। ७.३४.१ ॥
Arjunena vimuktastu ravano rakshasadhipah
Chachara prithivim sarvamanirvinnastatha kritah
34.2
राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते ऽयं बलाधिकम् ।
रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः ।। ७.३४.२ ॥
Rakshasam va manushyam va shrinute yam baladhikam
Ravanastam samasadya yuddhe hvayati darpitah
34.3
ततः कदाचित्किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् ।
गत्वा ह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम् ।। ७.३४.३ ॥
Tatah kadachitkishkindham nagarim valipalitam
Gatva hvayati yuddhaya valinam hemamalinam
34.4
ततस्तु वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः ।
उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ।। ७.३४.४ ॥
Tatastu vanaramatyastarastarapita prabhuh
Uvacha vanaro vakyam yuddhaprepsumupagatam
34.5
राक्षसेन्द गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् ।
को ऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवङ्गमः ।। ७.३४.५ ॥
Rakshasenda gato vali yaste pratibalo bhavet
Ko nyah pramukhatah sthatum tava shaktah plavangamah
34.6
चतुर्भ्यो ऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।
इमं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ।। ७.३४.६ ॥
Chaturbhyo pi samudrebhyah sandhyamanvasya ravana
Imam muhurtamayati vali tishtha muhurtakam
34.7
एतानस्थिचयान्पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।
युद्धार्थिनामिमे राजन्वानराधिपतेजसा ।। ७.३४.७ ॥
Etanasthichayanpashya ya ete shankhapandurah
Yuddharthinamime rajanvanaradhipatejasa
34.8
यद्वा ऽमृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।
तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ।। ७.३४.८ ॥
Yadva mritarasah pitastvaya ravana rakshasa
Tada valinamasadya tadantam tava jivitam
34.9
पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत ।
इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ।। ७.३४.९ ॥
Pashyedanim jagachchitramimam vishravasah suta
Idam muhurtam tishthasva durlabham te bhavishyati
34.10
अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् ।
वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिस्थमिव पावकम् ।। ७.३४.१० ॥
Athava tvarase martum gachchha dakshinasagaram
Valinam drakshyase tatra bhumisthamiva pavakam
34.11
स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ।। ७.३४.११ ॥
Sa tu taram vinirbhartsya ravano lokaravanah
Pushpakam tatsamaruhya prayayau dakshinarnavam
34.12
तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।
रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम् ।। ७.३४.१२ ॥
Tatra hemagiriprakhyam tarunarkanibhananam
Ravano valinam drishtva sandhyopasanatatparam
34.13
पुष्पकादवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसन्निभः ।
ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाव्रजत् ।। ७.३४.१३ ॥
Pushpakadavaruhyatha ravano njanasannibhah
Grahitum valinam turnam nihshabdapadamavrajat
34.14
यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः ।
पापाभिप्रायवान् दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम् ।। ७.३४.१४ ॥
Yadrichchhaya tada drishto valinapi sa ravanah
Papabhiprayavan drishtva chakara na tu sambhramam
34.15
शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।
न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ।। ७.३४.१५ ॥
Shashamalakshya sinho va pannagam garudo yatha
Na chintayati tam vali ravanam papanishchayam
34.16
जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।
कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान् ।। ७.३४.१६ ॥
Jighrikshamanamayantam ravanam papachetasam
Kakshavalambinam kritva gamishye trinmaharnavan
34.17
द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।
लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ।। ७.३४.१७ ॥
Drakshyantyarim mamankastham sransadurukarambaram
Lambamanam dashagrivam garudasyeva pannagam
34.18
इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः ।
जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ।। ७.३४.१८ ॥
Ityevam matimasthaya vali karnamupashritah
Japanvai naigamanmantranstasthau parvataradiva
34.19
तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ ।
प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ।। ७.३४.१९ ॥
Tavanyonyam jighrikshantau harirakshasaparthivau
Prayatnavantau tatkarma ihaturbaladarpitau
34.20
हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् ।
पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ।। ७.३४.२० ॥
Hastagraham tu tam matva padashabdena ravanam
Paranmukho pi jagraha vali sarpamivandajah
34.21
ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः ।
खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ।। ७.३४.२१ ॥
Grahitukamam tam grihya rakshasamishvaram harih
Khamutpapata vegena kritva kakshavalambinam
34.22
तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।
जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ।। ७.३४.२२ ॥
Tam chapidayamanam tu vitudantam nakhairmuhuh
Jahara ravanam vali pavanastoyadam yatha
34.23
अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् ।
मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ।। ७.३४.२३ ॥
Atha te rakshasamatya hriyamanam dashananam
Mumokshayishavo valim ravamana abhidrutah
34.24
अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः ।
अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ।। ७.३४.२४ ॥
Anviyamanastairvali bhrajate mbaramadhyagah
Anviyamano meghaughairambarastha ivanshuman
34.25
ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः ।
तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ।। ७.३४.२५ ॥
Te shaknuvantah sampraptum valinam rakshasottamah
Tasya bahuruvegena parishranta vyavasthitah
34.26
वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रो हि गच्छतः ।
किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै मांसशोणितम् ।। ७.३४.२६ ॥
Valimargadapakramanparvatendro hi gachchhatah
Kim punarjivitaprepsurbibhradvai mansashonitam
34.27
अपक्षिगणसम्पातान्वानरेन्द्रो महाजवः ।
क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत ।। ७.३४.२७ ॥
Apakshiganasampatanvanarendro mahajavah
Kramashah sagaransarvansandhyakalamavandata
34.28
सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः खैचरोत्तमः ।
पश्चिमं सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः ।। ७.३४.२८ ॥
Sabhajyamano bhutaistu khaicharaih khaicharottamah
Pashchimam sagaram vali hyajagama saravanah
34.29
तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः ।
उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम् ।। ७.३४.२९ ॥
Tasminsandhyamupasitva snatva japtva cha vanarah
Uttaram sagaram prayadvahamano dashananam
34.30
बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः ।
वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ।। ७.३४.३० ॥
Bahuyojanasahasram vahamano mahaharih
Vayuvachcha manovachcha jagama saha shatruna
34.31
उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।
वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ।। ७.३४.३१ ॥
Uttare sagare sandhyamupasitva dashananam
Vahamano gamadvali purvam vai sa mahodadhim
34.32
तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः सहरीश्वरः ।
किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ।। ७.३४.३२ ॥
Tatrapi sandhyamanvasya vasavih saharishvarah
Kishkindhamabhito grihya ravanam punaragamat
34.33
चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः ।
रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत् ।। ७.३४.३३ ॥
Chaturshvapi samudreshu sandhyamanvasya vanarah
Ravanodvahanashrantah kishkindhopavane patat
34.34
रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः ।
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं मुहुः ।। ७.३४.३४ ॥
Ravanam tu mumochatha svakakshatkapisattamah
Kutastvamiti chovacha prahasanravanam muhuh
34.35
विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः ।
राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ।। ७.३४.३५ ॥
Vismayam tu mahadgatva shramalolanirikshanah
Rakshasendro harindram tamidam vachanamabravit
34.36
वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः ।
युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ।। ७.३४.३६ ॥
Vanarendra mahendrabha rakshasendro smi ravanah
Yuddhepsuriha sampraptah sa chadyasaditastvaya
34.37
अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।
येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ।। ७.३४.३७ ॥
Aho balamaho viryamaho gambhiryameva cha
Yenaham pashuvadgrihya bhramitashchaturo rnavan
34.38
एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव महार्णवान् ।
मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति ।। ७.३४.३८ ॥
Evamashrantavadvira shighrameva maharnavan
Mam chaivodvahamanastu ko nyo virah kramishyati
34.39
त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम ।
मनोनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ।। ७.३४.३९ ॥
Trayanameva bhutanam gatiresha plavangama
Manonilasuparnanam tava chatra na sanshayah
34.40
सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव ।
त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ।। ७.३४.४० ॥
So ham drishtabalastubhyamichchhami haripungava
Tvaya saha chiram sakhyam susnigdham pavakagratah
34.41
दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।
सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ।। ७.३४.४१ ॥
Darah putrah puram rashtram bhogachchhadanabhojanam
Sarvamevavibhaktam nau bhavishyati harishvara
34.42
ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरीराक्षसौ ।
भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ।। ७.३४.४२ ॥
Tatah prajvalayitvagnim tavubhau harirakshasau
Bhratritvamupasampannau parishvajya parasparam
34.43
अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ ।
किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ।। ७.३४.४३ ॥
Anyonyam lambitakarau tatastau harirakshasau
Kishkindham vishaturhrishtau sinhau giriguhamiva
34.44
स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।
अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ।। ७.३४.४४ ॥
Sa tatra masamushitah sugriva iva ravanah
Amatyairagatairnitastrailokyotsadanarthibhih
34.45
एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।
धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ।। ७.३४.४५ ॥
Evametatpuravrittam valina ravanah prabho
Dharshitashcha kritashchapi bhrata pavakasannidhau
34.46
बलमप्रतिमं राम वालिनो ऽभवदुत्तमम् ।
सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ।। ७.३४.४६ ।।
Balamapratimam rama valino bhavaduttamam
So pi tvaya vinirdagdhah shalabho vahnina yatha