UtshovSarga 26
26.1
स तु तत्र दशग्रीवः सह सैन्येन वीर्यवान् ।
अस्तं प्राप्ते दिनकरे निवासं समरोचयत् ।। ७.२६.१ ॥
Sa tu tatra dashagrivah saha sainyena viryavan
Astam prapte dinakare nivasam samarochayat
26.2
उदिते विमले चन्द्रे तुल्यपर्वतवर्चसि ।
प्रसुप्तं सुमहत्सैन्यं नानाप्रहरणायुधम् ।। ७.२६.२ ॥
Udite vimale chandre tulyaparvatavarchasi
Prasuptam sumahatsainyam nanapraharanayudham
26.3
रावणस्तु महावीर्यो निषण्णः शैलमूर्धनि ।
स ददर्श गुणांस्तत्र चन्द्रपादपशोभितान् ।। ७.२६.३ ॥
Ravanastu mahaviryo nishannah shailamurdhani
Sa dadarsha gunanstatra chandrapadapashobhitan
26.4
कर्णिकारवनैर्दीप्तैः कदम्बगहनैस्तथा ।
पद्मिनीभिश्च फुल्लाभिर्मन्दाकिन्या जलैरपि ।। ७.२६.४ ॥
Karnikaravanairdiptaih kadambagahanaistatha
Padminibhishcha phullabhirmandakinya jalairapi
26.5
चम्पकाशोकपुन्नागमन्दारतरुभिस्तथा ।
चूतपाटललोध्रैश्च प्रियङ्ग्वर्जुनकेतकैः ।तगरैर्नारिकैलैश्च प्रियालपनसैस्तथा ।। ७.२६.५ ॥
Champakashokapunnagamandaratarubhistatha
Chutapatalalodhraishcha priyangvarjunaketakaih, tagarairnarikailaishcha priyalapanasaistatha
26.6
आरग्वधैस्तमालैश्च प्रियालवकुलैरपि ।
एतैरन्यैश्च तरुभिरुद्भासितवनान्तरे ।किन्नरा मदनेनार्ता रक्ता मधुरकण्ठिनः ।। ७.२६.६ ॥
Aragvadhaistamalaishcha priyalavakulairapi
Etairanyaishcha tarubhirudbhasitavanantare, kinnara madanenarta rakta madhurakanthinah
26.7
समं सम्प्रजगुर्यत्र मनस्तुष्टिविवर्धनम् ।
। ७.२६.७ ॥
Samam samprajaguryatra manastushtivivardhanam
26.8
भिरुद्भासितवनान्तरे ।
विद्याधरा मदक्षीबा मदरक्तान्तलोचनाः ।योषिद्भिः सह सङ्क्रान्ताश्चिक्रीडुर्जहृषुश्च वै ।। ७.२६.८ ॥
Bhirudbhasitavanantare
Vidyadhara madakshiba madaraktantalochanah, yoshidbhih saha sankrantashchikridurjahrishushcha vai
26.9
घण्टानामिव सन्नादः शुश्रुवे मधुरस्वरः ।
अप्सरोगणसङ्घानां गायतां धनदालये ।। ७.२६.९ ॥
Ghantanamiva sannadah shushruve madhurasvarah
Apsaroganasanghanam gayatam dhanadalaye
26.10
पुष्पवर्षाणि मुञ्चन्तो नगाः पवनताडिताः ।
शैलं तं वासयन्तीव मधुमाधवगन्धिनः ।। ७.२६.१० ॥
Pushpavarshani munchanto nagah pavanataditah
Shailam tam vasayantiva madhumadhavagandhinah
26.11
मधुपुष्परजःपृक्तं गन्धमादाय पुष्कलम् ।
प्रववौ वर्धयन्कामं रावणस्य सुखो ऽनिलः ।। ७.२६.११ ॥
Madhupushparajahpriktam gandhamadaya pushkalam
Pravavau vardhayankamam ravanasya sukho nilah
26.12
गेयात्पुष्पसमृद्ध्या च शैत्याद्वायोर्गिरेर्गुणात् ।
प्रवृत्तायां रजन्यां च चन्द्रस्योदयनेन च ।। ७.२६.१२ ॥
Geyatpushpasamriddhya cha shaityadvayorgirergunat
Pravrittayam rajanyam cha chandrasyodayanena cha
26.13
रावणस्तु महावीर्यः कामस्य वशमागतः ।
विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य शशिनं समवैक्षत ।। ७.२६.१३ ॥
Ravanastu mahaviryah kamasya vashamagatah
Vinihshvasya vinihshvasya shashinam samavaikshata
26.14
एतस्मिन्नन्तरे तत्र दिव्याभरणभूषिता ।
सर्वाप्सरोवरा रम्भा दिव्यपुष्पविभूषिता ।। ७.२६.१४ ॥
Etasminnantare tatra divyabharanabhushita
Sarvapsarovara rambha divyapushpavibhushita
26.15
दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गी मन्दारकृतमूर्धजा ।
दिव्योत्सवकृतारम्भा पूर्णचन्द्रनिभानना ।। ७.२६.१५ ॥
Divyachandanaliptangi mandarakritamurdhaja
Divyotsavakritarambha purnachandranibhanana
26.16
चक्षुर्मनोहरं पीनं मेखलादामभूषितम् ।
समुद्वहन्ती जघनं रतिप्राभृतमुत्तमम् ।। ७.२६.१६ ॥
Chakshurmanoharam pinam mekhaladamabhushitam
Samudvahanti jaghanam ratiprabhritamuttamam
26.17
कृतैर्विशेषकैरार्द्रैः षडर्तुकुसुमोद्भवैः ।
। ७.२६.१७ ॥
Kritairvisheshakairardraih shadartukusumodbhavaih
26.18
बभावन्यतमेव श्रीकान्तिद्युतिमतिह्रियाम् ।
नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवकुण्ठिता ।। ७.२६.१८ ॥
Babhavanyatameva shrikantidyutimatihriyam
Nilam satoyameghabham vastram samavakunthita
26.19
यस्या वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे ।
ऊरू करिकराकारौ करौ पल्लवकोमलौ ।सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपवीक्षिता ।। ७.२६.१९ ॥
Yasya vaktram shashinibham bhruvau chapanibhe shubhe
Uru karikarakarau karau pallavakomalau, sainyamadhyena gachchhanti ravanenopavikshita
26.20
तां समुत्थाय गच्छन्तीं कामबाणवशं गतः ।
करे गृहीत्वा लज्जन्तीं स्मयमानो ऽभ्यभाषत ।। ७.२६.२० ॥
Tam samutthaya gachchhantim kamabanavasham gatah
Kare grihitva lajjantim smayamano bhyabhashata
26.21
क्व गच्छसि वरारोहे कां सिद्धिं भजसे स्वयम् ।
कस्याभ्युदयकालो ऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते ।। ७.२६.२१ ॥
Kva gachchhasi vararohe kam siddhim bhajase svayam
Kasyabhyudayakalo yam yastvam samupabhokshyate
26.22
त्वदाननरसस्याद्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः ।
सुधामृतरसस्येव को ऽद्य तृप्तिं गमिष्यति ।। ७.२६.२२ ॥
Tvadananarasasyadya padmotpalasugandhinah
Sudhamritarasasyeva ko dya triptim gamishyati
26.23
स्वर्णकुम्भनिभौ पीनौ शुभौ भीरु निरन्तरौ ।
कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ ।। ७.२६.२३ ॥
Svarnakumbhanibhau pinau shubhau bhiru nirantarau
Kasyorasthalasansparsham dasyataste kuchavimau
26.24
सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु ।
अध्यारोहति कस्ते ऽद्य जघनं स्वर्गरूपिणम् ।। ७.२६.२४ ॥
Suvarnachakrapratimam svarnadamachitam prithu
Adhyarohati kaste dya jaghanam svargarupinam
26.25
मद्विशिष्टः पुमान्को ऽद्य शक्रो विष्णुरथाश्विनौ ।
मामतीत्य हि यं च त्वं यासि भीरु न शोभनम् ।। ७.२६.२५ ॥
Madvishishtah pumanko dya shakro vishnurathashvinau
Mamatitya hi yam cha tvam yasi bhiru na shobhanam
26.26
विश्रम त्वं पृथुश्रोणि शिलातलमिदं शुभम् ।
। ७.२६.२६ ॥
Vishrama tvam prithushroni shilatalamidam shubham
26.27
त्रैलोक्ये यः प्रभुश्चैव मदन्यो नैव विद्यते ।
। ७.२६.२७ ॥
Trailokye yah prabhushchaiva madanyo naiva vidyate
26.28
तदेवं प्राञ्जलिः प्रह्वो याचते त्वां दशाननः ।
भर्तुर्भर्ता विधाता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम् ।। ७.२६.२८ ॥
Tadevam pranjalih prahvo yachate tvam dashananah
Bharturbharta vidhata cha trailokyasya bhajasva mam
26.29
एवमुक्ता ऽब्रवीद्रम्भा वेपमाना कृताञ्जलिः ।
प्रसीद नार्हसे वक्तुमीदृशं त्वं हि मे गुरुः ।। ७.२६.२९ ॥
Evamukta bravidrambha vepamana kritanjalih
Prasida narhase vaktumidrisham tvam hi me guruh
26.30
अन्येभ्यो हि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि ।
तद्धर्मतः स्नुषा ते ऽहं तत्त्वमेव ब्रवीमि ते ।। ७.२६.३० ॥
Anyebhyo hi tvaya rakshya prapnuyam dharshanam yadi
Taddharmatah snusha te ham tattvameva bravimi te
26.31
अथाब्रवीद्दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम् ।
रोमहर्षमनुप्राप्तां दृष्टमात्रेण तां तदा ।। ७.२६.३१ ॥
Athabraviddashagrivashcharanadhomukhim sthitam
Romaharshamanupraptam drishtamatrena tam tada
26.32
सुतस्य यदि मे भार्या ततस्त्वं हि स्नुषा भवेः ।
बाढमित्येव सा रम्भा प्राह रावणमुत्तरम् ।। ७.२६.३२ ॥
Sutasya yadi me bharya tatastvam hi snusha bhaveh
Badhamityeva sa rambha praha ravanamuttaram
26.33
धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या राक्षसपुङ्गव ।
पुत्रः प्रियतरः प्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्य ते ।विख्यातस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्ययम् ।। ७.२६.३३ ॥
Dharmataste sutasyaham bharya rakshasapungava
Putrah priyatarah pranairbhraturvaishravanasya te, vikhyatastrishu lokeshu nalakubara ityayam
26.34
धर्मतो यो भवेद्विप्रः क्षत्रियो वीर्यतो भवेत् ।
क्रोधाद्यश्च भवेदग्निः क्षान्त्या च वसुधासमः ।। ७.२६.३४ ॥
Dharmato yo bhavedviprah kshatriyo viryato bhavet
Krodhadyashcha bhavedagnih kshantya cha vasudhasamah
26.35
तस्यास्मि कृतसङ्केता लोकपालसुतस्य वै ।
तमुद्दिश्य तु मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम् ।। ७.२६.३५ ॥
Tasyasmi kritasanketa lokapalasutasya vai
Tamuddishya tu me sarvam vibhushanamidam kritam
26.36
तथा तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति ।
। ७.२६.३६ ॥
Tatha tasya hi nanyasya bhavo mam prati tishthati
26.37
तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिन्दम ।
। ७.२६.३७ ॥
Tena satyena mam rajanmoktumarhasyarindama
26.38
स हि तिष्ठति धर्मात्मा मां प्रतीक्ष्य समुत्सुकः ।
तत्र विघ्नं सुतस्येह कर्तुं नार्हसि मुञ्च माम् ।। ७.२६.३८ ॥
Sa hi tishthati dharmatma mam pratikshya samutsukah
Tatra vighnam sutasyeha kartum narhasi muncha mam
26.39
सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसुपुङ्गव ।
माननीयो मम त्वं हि पालनीया तथा ऽस्मि ते ।। ७.२६.३९ ॥
Sadbhiracharitam margam gachchha rakshasupungava
Mananiyo mama tvam hi palaniya tatha smi te
26.40
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रत्युवाच विनीतवत् ।
स्नुषा ऽस्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।देवलोकस्थितिरियं सुराणां शाश्वती मता ।। ७.२६.४० ॥
Evamukto dashagrivah pratyuvacha vinitavat
Snusha smi yadavochastvamekapatnishvayam kramah, devalokasthitiriyam suranam shashvati mata
26.41
पतिरप्सरसां नास्ति न चैकस्त्रीपरिग्रहः ।
। ७.२६.४१ ॥
Patirapsarasam nasti na chaikastriparigrahah
26.42
स्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।
एवमुक्त्वा स तां रक्षो निवेश्य च शिलातले ।कामभोगाभिसंसक्तो मैथुनायोपचक्रमे ।। ७.२६.४२ ॥
Smi yadavochastvamekapatnishvayam kramah
Evamuktva sa tam raksho niveshya cha shilatale, kamabhogabhisansakto maithunayopachakrame
26.43
सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा ।
गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता ।। ७.२६.४३ ॥
Sa vimukta tato rambha bhrashtamalyavibhushana
Gajendrakridamathita nadivakulatam gata
26.44
लुलिताकुलकेशान्ता करवेपितपल्लवा ।
पवनेनावधूतेव लता कुसुमशालिनी ।। ७.२६.४४ ॥
Lulitakulakeshanta karavepitapallava
Pavanenavadhuteva lata kusumashalini
26.45
सा वेपमाना लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः ।
नलकूबरमासाद्य पादयोर्निपपात ह ।। ७.२६.४५ ॥
Sa vepamana lajjanti bhita karakritanjalih
Nalakubaramasadya padayornipapata ha
26.46
तदवस्थां च तां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः ।
अब्रवीत्किमिदं भद्रे पादयोः पतिता ऽसि मे ।। ७.२६.४६ ॥
Tadavastham cha tam drishtva mahatma nalakubarah
Abravitkimidam bhadre padayoh patita si me
26.47
सा वै निःश्वसमाना तु वेपमाना कृताञ्जलिः ।
तस्मै सर्वं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।। ७.२६.४७ ॥
Sa vai nihshvasamana tu vepamana kritanjalih
Tasmai sarvam yathatattvamakhyatumupachakrame
26.48
एष देव दशग्रीवः प्राप्तो गन्तुं त्रिविष्टपम् ।
तेन सैन्यसहायेन निशेयं परिणामिता ।। ७.२६.४८ ॥
Esha deva dashagrivah prapto gantum trivishtapam
Tena sainyasahayena nisheyam parinamita
26.49
आयन्ती तेन दृष्टा ऽस्मि त्वत्सकाशमरिन्दम ।
गृहीता तेन पृष्टा ऽस्मि कस्य त्वमिति रक्षसा ।। ७.२६.४९ ॥
Ayanti tena drishta smi tvatsakashamarindama
Grihita tena prishta smi kasya tvamiti rakshasa
26.50
मया तु सर्वं यत्सत्यं तस्मै सर्वं निवेदितम् ।
काममोहाभिभूतात्मा नाश्रौषीत्तद्वचो मम ।। ७.२६.५० ॥
Maya tu sarvam yatsatyam tasmai sarvam niveditam
Kamamohabhibhutatma nashraushittadvacho mama
26.51
याच्यमानो मया देव स्नुषा ते ऽहमिति प्रभो ।
तत्सर्वं पृष्ठतः कृत्वा बलात्तेनास्मि धर्षिता ।। ७.२६.५१ ॥
Yachyamano maya deva snusha te hamiti prabho
Tatsarvam prishthatah kritva balattenasmi dharshita
26.52
एवं त्वमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि सुव्रत ।
न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च ।। ७.२६.५२ ॥
Evam tvamaparadham me kshantumarhasi suvrata
Na hi tulyam balam saumya striyashcha purushasya cha
26.53
एतछुत्वा तु सङ्क्रुद्धस्तदा वैश्रवणात्मजः ।
धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं सम्प्रविवेश ह ।। ७.२६.५३ ॥
Etachhutva tu sankruddhastada vaishravanatmajah
Dharshanam tam param shrutva dhyanam sampravivesha ha
26.54
तस्य तत्कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः ।
मुहूर्तात्क्रोधताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना ।। ७.२६.५४ ॥
Tasya tatkarma vigyaya tada vaishravanatmajah
Muhurtatkrodhatamrakshastoyam jagraha panina
26.55
गृहीत्वा सलिलं सर्वमुपस्पृश्य यथाविधि ।
उत्ससर्ज यथा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम् ।। ७.२६.५५ ॥
Grihitva salilam sarvamupasprishya yathavidhi
Utsasarja yatha shapam rakshasendraya darunam
26.56
अकामा तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे प्रधर्षिता ।
तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति ।। ७.२६.५६ ॥
Akama tena yasmattvam baladbhadre pradharshita
Tasmatsa yuvatimanyam nakamamupayasyati
26.57
यदा ह्यकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् ।
मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा ।। ७.२६.५७ ॥
Yada hyakamam kamarto dharshayishyati yoshitam
Murdha tu saptadha tasya shakalibhavita tada
26.58
तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।पितामहमुखाश्चैव सर्वे देवाः प्रहर्षिताः ।। ७.२६.५८ ॥
Tasminnudahrite shape jvalitagnisamaprabhe
Devadundubhayo neduh pushpavrishtishcha khachchyuta, pitamahamukhashchaiva sarve devah praharshitah
26.59
ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रीतिमापुरनुत्तमाम् ।। ७.२६.५९ ॥
Gyatva lokagatim sarvam tasya mrityum cha rakshasah
Rishayah pitarashchaiva pritimapuranuttamam
26.60
श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम् ।
नारीषु मैथुने भावं नाकामास्वभ्यरोचयत् ।। ७.२६.६० ॥
Shrutva tu sa dashagrivastam shapam romaharshanam
Narishu maithune bhavam nakamasvabhyarochayat
26.61
तेन नीताः स्त्रियः प्रीतिमापुः सर्वाः पतिव्रताः ।
नलकूबरनिर्मुक्तं शापं श्रुत्वा मनःप्रियम् ।। ७.२६.६१ ।।
Tena nitah striyah pritimapuh sarvah pativratah
Nalakubaranirmuktam shapam shrutva manahpriyam