UtshovSarga 25
25.1
स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् ।
भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ।। ७.२५.१ ॥
Sa tu dattva dashagrivo vanam ghoram svarasya tat
Bhaginim cha samashvasya hrishtah svasthataro bhavat
25.2
ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् ।
तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः ।। ७.२५.२ ॥
Tato nikumbhila nama lankopavanamuttamam
Tadrakshasendro balavanpravivesha sahanugah
25.3
ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् ।
ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ।। ७.२५.३ ॥
Tato yupashatakirnam saumyachaityopashobhitam
Dadarsha vishthitam yagyam shriya samprajvalanniva
25.4
ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् ।
ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम् ।। ७.२५.४ ॥
Tatah krishnajinadharam kamandalushikhadhvajam
Dadarsha svasutam tatra meghanadam bhayavaham
25.5
तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः ।
अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ।। ७.२५.५ ॥
Tam samasadya lankeshah parishvajvatha bahubhih
Abravitkimidam vatsa vartase bruhi tattvatah
25.6
उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये ।
रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः ।। ७.२५.६ ॥
Ushana tvabravittatra yagyasampatsamriddhaye
Ravanam rakshasashreshtham dvijashreshtho mahatapah
25.7
अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् ।
यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ।। ७.२५.७ ॥
Ahamakhyami te rajanchhruyatam sarvameva tat
Yagyaste sapta putrena praptassubahuvistarah
25.8
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः ।
राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्ववस्तथा ।। ७.२५.८ ॥
Agnishtomo shvamedhashcha yagyo bahusuvarnakah
Rajasuyastatha yagyo gomedho vaishvavastatha
25.9
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे ।
वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ।। ७.२५.९ ॥
Maheshvare pravritte tu yagye pumbhih sudurlabhe
Varanste labdhavanputrah sakshatpashupateriha
25.10
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् ।
मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ।। ७.२५.१० ॥
Kamagam syandanam divyamantarikshacharam dhruvam
Mayam cha tamasim nama yaya sampadyate tamah
25.11
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर ।
प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ।। ७.२५.११ ॥
Etaya kila sangrame mayaya rakshaseshvara
Prayuktaya gatih shakya nahi gyatum surasuraih
25.12
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् ।
अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ।। ७.२५.१२ ॥
Akshayavishudhi banaishchapam chapi sudurjayam
Astram cha balavadrajanchhatruvidhvansanam rane
25.13
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन ।
अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ।। ७.२५.१३ ॥
Etansarvanvaranllabdhva putraste yam dashanana
Adya yagyasamaptau cha tvam didrikshussthito hyaham
25.14
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् ।
पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ।। ७.२५.१४ ॥
Tato bravidrishagrivo na shobhanamidam kritam
Pujitah shatravo yasmaddravyairindrapurogamah
25.15
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः ।
आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ।। ७.२५.१५ ॥
Ehidanim kritam viddhi sukritam tanna sanshayah
Agachchha saumya gachchhamah svameva bhavanam prati
25.16
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः ।
स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ।। ७.२५.१६ ॥
Tato gatva dashagrivah saputrah savibhishanah
Striyo vatarayamasa sarvasta bashpagadgadah
25.17
लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् ।
तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ।। ७.२५.१७ ॥
Lakshinyo ratnabhutashcha devadanavarakshasam
Tasya tasu matim gyatva dharmatma vakyamabravit
25.18
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः ।
धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ।। ७.२५.१८ ॥
Idrishaistvam samacharairyashorthakulanashanaih
Dharshanam gyatinam gyatva svamatena vicheshtase
25.19
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः ।
त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ।। ७.२५.१९ ॥
Gyatinstandharshayitvemastvaya nita varanganah
Tvamatikramya madhuna rajankumbhinasi hrita
25.20
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् ।
को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ।। ७.२५.२० ॥
Ravanastvabravidvakyam navagachchhami kim tvidam
Ko yam yastu tvaya khyato madhurityeva namatah
25.21
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ।। ७.२५.२१ ॥
Vibhishanastu sankruddho bhrataram vakyamabravit
Shruyatamasya papasya karmanah phalamagatam
25.22
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः ।
माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ।। ७.२५.२२ ॥
Matamahasya yo bhrata jyeshtho bhrata sumalinah
Malyavaniti vikhyato vriddhah pragyo nishacharah
25.23
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् ।
तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ।। ७.२५.२३ ॥
Pita jyeshtho jananya no hyasmakam charyako bhavat
Tasya kumbhinasi nama duhiturduhita bhavat
25.24
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा ।
भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ।। ७.२५.२४ ॥
Matrishvasurathasmakam sa cha kanya nalodbhava
Bhavatyasmakamevaisha bhratrinam dharmatah svasa
25.25
सा हृता, मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा ।
यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ।। ७.२५.२५ ॥
Sa hrita, madhuna rajanrakshasena baliyasa
Yagyapravritte putre tu mayi chantarjaloshite
25.26
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ ।
निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ।। ७.२५.२६ ॥
Kumbhakarne maharaja nidramanubhavatyatha
Nihatya rakshasashreshthanamatyaniha sammatan
25.27
धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव ।
श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः ।। ७.२५.२७ ॥
Dharshayitva hrita sa tu suptapyantahpure tava
Shrutva pi tanmaharaja kshantameva hato na sah
25.28
यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।
तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ।। ७.२५.२८ ॥
Yasmadavashyam datavya kanya bhartre hi bhratribhih
Tadetatkarmano hyasya phalam papasya durmate
25.29
अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते ।
विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः ।दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः ।। ७.२५.२९ ॥
Asminnevabhisampraptam loke viditamastu te
Vibhishanavachah shrutva rakshasendrah sa ravanah, dauratmyenatmanoddhutastaptambha iva sagarah
25.30
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः ।
कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ।। ७.२५.३० ॥
Tato bravidrishagrivah kruddhah sanraktalochanah
Kalpyatam me rathah shighram shurah sajjibhavantu nah
25.31
भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः ।
वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः ।। ७.२५.३१ ॥
Bhrata me kumbhakarnashcha ye cha mukhya nishacharah
Vahananyadhirohantu nanapraharanayudhah
25.32
अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् ।
सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ।। ७.२५.३२ ॥
Adya tam samare hatva madhum ravananirbhayam
Suralokam gamishyami yuddhakankshi suhridvritah
25.33
अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् ।
नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ।। ७.२५.३३ ॥
Akshauhinisahasrani chatvaryagryani rakshasam
Nanapraharananyashu niryayuryuddhakankshinam
25.34
इन्द्रजित्त्वग्रतः (अग्रतः) सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च ।
जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः ।। ७.२५.३४ ॥
Indrajittvagratah (agratah) sainyatsainikanparigrihya cha
Jagama ravano madhye kumbhakarnashcha prishthatah
25.35
विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् ।
शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ।। ७.२५.३५ ॥
Vibhishanashcha dharmatma lankayam dharmamacharat
Shoshah sarve mahabhaga yayurmadhupuram prati
25.36
खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः ।
राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम् ।। ७.२५.३६ ॥
Kharairushtrairhayairdiptaih shinshumarairmahoragaih
Rakshasah prayayuh sarve kritva kasham nirantaram
25.37
दैत्याश्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च दैवतैः ।
रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः ।। ७.२५.३७ ॥
Daityashcha shatashastatra kritavairashcha daivataih
Ravanam prekshya gachchhantamanvagachchhanhi prishthatah
25.38
स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः ।
न ददर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान् ।। ७.२५.३८ ॥
Sa tu gatva madhupuram pravishya cha dashananah
Na dadarsha madhum tatra bhaginim tatra drishtavan
25.39
सा च प्रह्वाञ्जलिर्भूत्वा शिरसा चरणौ गता ।
। ७.२५.३९ ॥
Sa cha prahvanjalirbhutva shirasa charanau gata
25.40
तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता कुम्भीनसी तदा ।
तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन् ।। ७.२५.४० ॥
Tasya rakshasarajasya trasta kumbhinasi tada
Tam samutthapayamasa na bhetavyamiti bruvan
25.41
रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते ।
साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज ।भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि मानद ।। ७.२५.४१ ॥
Ravano rakshasashreshthah kim chapi karavani te
Sabravidyadi me rajanprasannastvam mahabhuja, bhartaram na mamehadya hanturmahasi manada
25.42
न हीदृशं भयं किञ्चित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते ।
भयानामपि सर्वेषां वैधव्यं व्यसनं महत् ।। ७.२५.४२ ॥
Na hidrisham bhayam kinchitkulastrinamihochyate
Bhayanamapi sarvesham vaidhavyam vyasanam mahat
25.43
सत्यवाग्भव राजेन्द्र मामवेक्षस्व याचतीम् ।
त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम् ।। ७.२५.४३ ॥
Satyavagbhava rajendra mamavekshasva yachatim
Tvayapyuktam maharaja na bhetavyamiti svayam
25.44
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् ।
क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम् ।। ७.२५.४४ ॥
Ravanastvabraviddhrishtah svasaram tatra sansthitam
Kva chasau tava bharta vai mama shighram nivedyatam
25.45
सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे ।
तव कारुण्यसौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात् ।। ७.२५.४५ ॥
Saha tena gamishyami suralokam jayavahe
Tava karunyasauhardannivritto smi madhorvadhat
25.46
इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं निशाचरम् ।
अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव राक्षसी सा पतिं वचः ।। ७.२५.४६ ॥
Ityukta sa samutthapya prasuptam tam nishacharam
Abravitsamprahrishteva rakshasi sa patim vachah
25.47
एष प्राप्तो दशग्रीवो मम भ्राता महाबलः ।
सुरलोकजयाकाङ्क्षी साहाय्ये त्वां वृणोति च ।। ७.२५.४७ ॥
Esha prapto dashagrivo mama bhrata mahabalah
Suralokajayakankshi sahayye tvam vrinoti cha
25.48
तदस्य त्वं सहायार्थं सबन्धुर्गच्छ राक्षस ।
स्निग्धस्य भजमानस्य युक्तमर्थाय कल्पितुम् ।। ७.२५.४८ ॥
Tadasya tvam sahayartham sabandhurgachchha rakshasa
Snigdhasya bhajamanasya yuktamarthaya kalpitum
25.49
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह मधुर्वचः ।
। ७.२५.४९ ॥
Tasyastadvachanam shrutva tathetyaha madhurvachah
25.50
ददर्श राक्षसश्रेष्ठं यथान्यायमुपेत्य सः ।
पूजयमास धर्मेण रावणं राक्षसाधिपम् ।। ७.२५.५० ॥
Dadarsha rakshasashreshtham yathanyayamupetya sah
Pujayamasa dharmena ravanam rakshasadhipam
25.51
प्राप्य पूजां दशग्रीवो मधुवेश्मानि वीर्यवान् ।
तत्र चैकां निशामुष्य गमनायोपचक्रमे ।। ७.२५.५१ ॥
Prapya pujam dashagrivo madhuveshmani viryavan
Tatra chaikam nishamushya gamanayopachakrame
25.52
ततः कैलासमासाद्य शैलं वैश्रवणालयम् ।
राक्षसेन्द्रो महेन्द्राभः सेनामुपनिवेशयत् ।। ७.२५.५२ ।।
Tatah kailasamasadya shailam vaishravanalayam
Rakshasendro mahendrabhah senamupaniveshayat