UtshovSarga 24
24.1
निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् ।
जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ।। ७.२४.१ ॥
Nivartamanah sanhrishto ravanassuduratmavan
Jahre pathi narendrarshidevagandharvakanyakah
24.2
दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति ।
हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह ।। ७.२४.२ ॥
Darshaniyam hi rakshah sa kanyam strim vapi pashyati
Hatva bandhujanam tasya vimane tam rurodha ha
24.3
एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः ।
यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत् ।। ७.२४.३ ॥
Evam pannagakanyashcha rakshasasuramanushih
Yakshadanavakanyashcha vimane so dhyaropayat
24.4
ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् ।
तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम् ।। ७.२४.४ ॥
Tashcha sarvah samam duhkhanmumuchurbashpajam jalam
Tulyamagnyarchisham tatra shokagnibhayasambhavam
24.5
ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः ।
आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः ।। ७.२४.५ ॥
Tabhih sarvanavadyabhirnadibhiriva sagarah
Apuritam vimanam tadbhayashokashivashrubhih
24.6
नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः ।
दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन् ।। ७.२४.६ ॥
Nagagandharvakanyashcha maharshitanayashcha yah
Daityadanavakanyashcha vimane shatasho rudan
24.7
दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।
पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः ।। ७.२४.७ ॥
Dirghakeshyah sucharvangyah purnachandranibhananah
Pinastanyastatha vajravedimadhyasamaprabhah
24.8
रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः ।
स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः ।। ७.२४.८ ॥
Rathakubarasankashaih shronideshairmanoharah
Striyah suranganaprakhya nishtaptakanakaprabhah
24.9
शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः ।
तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम् ।। ७.२४.९ ॥
Shokaduhkhabhayatrasta vihvalashcha sumadhyamah
Tasam nishvasavatena sarvatah sampradipitam
24.10
अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् ।
दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः ।। ७.२४.१० ॥
Agnihotramivabhati sanniruddhagnipushpakam
Dashagrivavasham praptastastu shokakulah striyah
24.11
दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव ।
काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति ।। ७.२४.११ ॥
Dinavakrekshanah shyama mrigyah sinhavasha iva
Kachichchintayati tatra kim nu mam bhakshayishyati
24.12
काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् ।
इति मातृपितऽन्स्मृत्वा भर्तऽन्भ्रातऽंस्तथैव च ।दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ।। ७.२४.१२ ॥
Kachiddadhyau suduhkharta api mam marayedayam
Iti matripitansmritva bhartanbhratanstathaiva cha, duhkhashokasamavishta vilepuh sahitah striyah
24.13
कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना ।
कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ।। ७.२४.१३ ।॥
Katham nu khalu me putro bhavishyati maya vina
Katham mata katham bhrata nimagnah shokasagare
24.14
हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना ।
मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम् ।। ७.२४.१४ ॥
Ha katham nu karishyami bhartustasmadaham vina
Mrityo prasadayami tvam naya mam duhkhabhaginim
24.15
किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।
। ७.२४.१५ ॥
Kinnu taddushkritam karma pura dehantare kritam
24.16
एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे ।
न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः ।। ७.२४.१६ ॥
Evam sma duhkhitah sarvah patitah shokasagare
Na khalvidanim pashyamo duhkhasyasyantamatmanah
24.17
अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः ।
यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः ।। ७.२४.१७ ॥
Aho dhinmanusham lokam nasti khalvadhamah parah
Yaddurbala balavata bhartaro ravanena nah
24.18
सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः ।
अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते ।। ७.२४.१८ ॥
Suryenodayata kale nakshatraniva nashitah
Aho subalavadraksho vadhopayeshu yujyate
24.19
अहो दुर्वृत्तमास्थाय नात्मानं वैजुगुप्सते ।
सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः ।। ७.२४.१९ ॥
Aho durvrittamasthaya natmanam vaijugupsate
Sarvatha sadrishastavadvikramo sya duratmanah
24.20
इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् ।
यस्मादेष परक्यासु रमते राक्षसाधमः ।। ७.२४.२० ॥
Idam tvasadrisham karma paradarabhimarshanam
Yasmadesha parakyasu ramate rakshasadhamah
24.21
तस्माद्वै स्त्रीकृतेनैव प्राप्स्यते दुर्मतिर्वधम् ।
सतीभिर्वरनारीभिरेवं वाक्ये ऽभ्युदीरिते ।। ७.२४.२१ ॥
Tasmadvai strikritenaiva prapsyate durmatirvadham
Satibhirvaranaribhirevam vakye bhyudirite
24.22
नेदुर्दुन्दुभयः खस्थाः पुष्पवृष्टिः पपात च ।
शप्तः स्त्रीभिः स तु समं हतौजा इव निष्प्रभः ।। ७.२४.२२ ॥
Nedurdundubhayah khasthah pushpavrishtih papata cha
Shaptah stribhih sa tu samam hatauja iva nishprabhah
24.23
पतिव्रताभिः साध्वीभिर्बभूव विमना इव ।
एवं विलपितं तासां शृण्वन्राक्षसपुङ्गवः ।प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ।। ७.२४.२३ ॥
Pativratabhih sadhvibhirbabhuva vimana iva
Evam vilapitam tasam shrinvanrakshasapungavah, pravivesha purim lankam pujyamano nishacharaih
24.24
एतस्मिन्नन्तरे घोरा राक्षसी कामरूपिणी ।
सहसा पतिता भूमौ भगिनी रावणस्य सा ।। ७.२४.२४ ॥
Etasminnantare ghora rakshasi kamarupini
Sahasa patita bhumau bhagini ravanasya sa
24.25
तां स्वसारं समुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् ।
अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुकामा ऽसि मे द्रुतम् ।। ७.२४.२५ ॥
Tam svasaram samutthapya ravanah parisantvayan
Abravitkimidam bhadre vaktukama si me drutam
24.26
सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी रक्ताक्षी वाक्यमब्रवीत् ।
कृता ऽस्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता बलात् ।। ७.२४.२६ ॥
Sa bashpapariruddhakshi raktakshi vakyamabravit
Krita smi vidhava rajanstvaya balavata balat
24.27
एते राजंस्त्वया वीरा दैत्या विनिहता रणे ।
कालकेया इति ख्याताः सहस्राणि चतुर्दश ।। ७.२४.२७ ॥
Ete rajanstvaya vira daitya vinihata rane
Kalakeya iti khyatah sahasrani chaturdasha
24.28
प्राणेभ्यो ऽपि गरीयान्मे तत्र भर्ता महाबलः ।
। ७.२४.२८ ॥
Pranebhyo pi gariyanme tatra bharta mahabalah
24.29
सो ऽपि त्वया हतस्तात रिपुणा भ्रातृगृध्नुना ।
त्वया ऽस्मि निहता राजन्स्वयमेव हि बन्धुना ।। ७.२४.२९ ॥
So pi tvaya hatastata ripuna bhratrigridhnuna
Tvaya smi nihata rajansvayameva hi bandhuna
24.30
राजन्वैधव्यशब्दं च भोक्ष्यामि त्वत्कृते ह्यहम् ।
ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि ।स त्वया निहतो युद्धे स्वयमेव न लज्जसे ।। ७.२४.३० ॥
Rajanvaidhavyashabdam cha bhokshyami tvatkrite hyaham
Nanu nama tvaya rakshyo jamata samareshvapi, sa tvaya nihato yuddhe svayameva na lajjase
24.31
एवमुक्तो दशग्रीवो भगिन्या क्रोशमानया ।
अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः ।। ७.२४.३१ ॥
Evamukto dashagrivo bhaginya kroshamanaya
Abravitsantvayitva tam samapurvamidam vachah
24.32
अलं वत्से रुदित्वा ते न भेतव्यं च सर्वशः ।
दानमानप्रसादैस्त्वां तोषयिष्यामि यत्नतः ।। ७.२४.३२ ॥
Alam vatse ruditva te na bhetavyam cha sarvashah
Danamanaprasadaistvam toshayishyami yatnatah
24.33
युद्धप्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयाकाङ्क्षी क्षिपञ्छरान् ।
नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे ।। ७.२४.३३ ॥
Yuddhapramatto vyakshipto jayakankshi kshipanchharan
Navagachchhami yuddheshu svanparanvapyaham shubhe
24.34
जामातरं न जाने स्म प्रहरन्युद्धदुर्मदः ।
तेनासौ निहतः सङ्ख्ये मया भर्ता तव स्वसः ।। ७.२४.३४ ॥
Jamataram na jane sma praharanyuddhadurmadah
Tenasau nihatah sankhye maya bharta tava svasah
24.35
अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् ।
भ्रातुरैश्वर्ययुक्तस्य खरस्य वस पार्श्वतः ।। ७.२४.३५ ॥
Asminkale tu yatpraptam tatkarishyami te hitam
Bhraturaishvaryayuktasya kharasya vasa parshvatah
24.36
चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति ।
प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महाबलः ।। ७.२४.३६ ॥
Chaturdashanam bhrata te sahasranam bhavishyati
Prabhuh prayane dane cha rakshasanam mahabalah
24.37
तत्र मातृष्वसेयस्ते भ्राता ऽयं वै खरः प्रभुः ।
भविष्यति तवादेशं सदा कुर्वन्निशाचरः ।। ७.२४.३७ ॥
Tatra matrishvaseyaste bhrata yam vai kharah prabhuh
Bhavishyati tavadesham sada kurvannishacharah
24.38
शीघ्रं गच्छत्वयं वीरो दण्डकान्परिरक्षितुम् ।
दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ।। ७.२४.३८ ॥
Shighram gachchhatvayam viro dandakanparirakshitum
Dushano sya baladhyaksho bhavishyati mahabalah
24.39
तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः ।
रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति ।। ७.२४.३९ ॥
Tatra te vachanam shurah karishyati sada kharah
Rakshasam kamarupanam prabhuresha bhavishyati
24.40
एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह ।
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम् ।। ७.२४.४० ॥
Evamuktva dashagrivah sainyamasyadidesha ha
Chaturdasha sahasrani rakshasam viryashalinam
24.41
स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः ।
आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ।। ७.२४.४१ ॥
Sa taih parivritassarvai rakshasairghoradarshanaih
Agachchhata kharah shighram dandakanakutobhayah
24.42
स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् ।
सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने ।। ७.२४.४२ ।।
Sa tatra karayamasa rajyam nihatakantakam
Sa cha shurpanakha tatra nyavasaddandakavane