UtshovSarga 2
2.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।
कुम्भयोनिर्मिहातेजा राममेतदुवाच ह ।। ७.२.१ ॥
Tasya tadvachanam shrutva raghavasya mahatmanah
Kumbhayonirmihateja ramametaduvacha ha
2.2
शृणु राम कथावृत्तं तस्य तेजोबलं महत् ।
जघान शत्रून्येनासौ न च वध्यः स शत्रुभिः ।। ७.२.२ ॥
Shrinu rama kathavrittam tasya tejobalam mahat
Jaghana shatrunyenasau na cha vadhyah sa shatrubhih
2.3
तावत्ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव ।
वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते ।। ७.२.३ ॥
Tavatte ravanasyedam kulam janma cha raghava
Varapradanam cha tatha tasmai dattam bravimi te
2.4
पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः ।
पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः ।। ७.२.४ ॥
Pura kritayuge rama prajapatisutah prabhuh
Pulastyo nama brahmarshih sakshadiva pitamahah
2.5
नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा ।
प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः ।। ७.२.५ ॥
Nanukirtya gunastasya dharmatah shilatastatha
Prajapateh putra iti vaktum shakyam hi namatah
2.6
प्रजापतिसुतत्वेन देवानां वल्लभो हि सः ।
हृष्टः सर्वस्य लोकस्य गुणैः शुभ्रैर्महामतिः ।। ७.२.६ ॥
Prajapatisutatvena devanam vallabho hi sah
Hrishtah sarvasya lokasya gunaih shubhrairmahamatih
2.7
स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः ।
तृणविन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुङ्गवः ।। ७.२.७ ॥
Sa tu dharmaprasangena meroh parshve mahagireh
Trinavindvashramam gatva nyavasanmunipungavah
2.8
तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः ।
गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः ।। ७.२.८ ॥
Tapastepe sa dharmatma svadhyayaniyatendriyah
Gatvashramapadam tasya vighnam kurvanti kanyakah
2.9
देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः ।
क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे ।। ७.२.९ ॥
Devapannagakanyashcha rajarshitanayashcha yah
Kridantyo psarasashchaiva tam deshamupapedire
2.10
सर्वर्तुषृपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च ।
नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः ।। ७.२.१० ॥
Sarvartushripabhogyatvadramyatvatkananasya cha
Nityashastastu tam desham gatva kridanti kanyakah
2.11
देशस्य रमणीयत्वात्पुलस्त्यो यत्र स द्विजः ।
गायन्त्यो वादयन्त्यश्च लासयन्त्यस्तथैव च ।मुनेस्तपस्विनस्तस्य विघ्नं चक्रुरनिन्दिताः ।। ७.२.११ ॥
Deshasya ramaniyatvatpulastyo yatra sa dvijah
Gayantyo vadayantyashcha lasayantyastathaiva cha, munestapasvinastasya vighnam chakruraninditah
2.12
अथ क्रुद्धो महातेजा व्याजहार महामुनिः ।
या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति ।। ७.२.१२ ॥
Atha kruddho mahateja vyajahara mahamunih
Ya me darshanamagachchhetsa garbham dharayishyati
2.13
तास्तु सर्वाः प्रतिश्रुत्य तस्य वाक्यं महात्मनः ।
ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः ।। ७.२.१३ ॥
Tastu sarvah pratishrutya tasya vakyam mahatmanah
Brahmashapabhayadbhitastam desham nopachakramuh
2.14
तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत् ।
। ७.२.१४ ॥
Trinabindostu rajarshestanaya na shrinoti tat
2.15
गत्वाश्रमपदं तत्र विचचार सुनिर्भया ।
न सापश्यत्स्थिता तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ।। ७.२.१५ ॥
Gatvashramapadam tatra vichachara sunirbhaya
Na sapashyatsthita tatra kanchidabhyagatam sakhim
2.16
तस्मिन्काले महातेजाः प्राजापत्यो महानृषिः ।
स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा भावितः स्वयम् ।। ७.२.१६ ॥
Tasminkale mahatejah prajapatyo mahanrishih
Svadhyayamakarottatra tapasa bhavitah svayam
2.17
सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तपसो निधिम् ।
अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा ।। ७.२.१७ ॥
Sa tu vedashrutim shrutva drishtva vai tapaso nidhim
Abhavatpandudeha sa suvyanjitashariraja
2.18
वभूव च समुद्विग्ना दृष्ट्वा तद्दोषमात्मनः ।
इदं मे किन्त्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वा ऽ ऽश्रमे स्थिता ।। ७.२.१८ ॥
Vabhuva cha samudvigna drishtva taddoshamatmanah
Idam me kintviti gyatva piturgatva shrame sthita
2.19
तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणविन्दुरथाब्रवीत् ।
किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः ।। ७.२.१९ ॥
Tam tu drishtva tathabhutam trinavindurathabravit
Kim tvametattvasadrisham dharayasyatmano vapuh
2.20
सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम् ।
न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम् ।। ७.२.२० ॥
Sa tu kritvanjalim dina kanyovacha tapodhanam
Na jane karanam tata yena me rupamidrisham
2.21
किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः ।
पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम् ।। ७.२.२१ ॥
Kim tu purvam gatasmyeka maharsherbhavitatmanah
Pulastyasyashramam divyamanveshtum svasakhijanam
2.22
न च पश्याम्यहं तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ।
रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा त्रासादिहागता ।। ७.२.२२ ॥
Na cha pashyamyaham tatra kanchidabhyagatam sakhim
Rupasya tu viparyasam drishtva trasadihagata
2.23
तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः ।
ध्यानं विवेश तच्चापि ह्यपश्यदृषिकर्मजम् ।। ७.२.२३ ॥
Trinabindustu rajarshistapasa dyotitaprabhah
Dhyanam vivesha tachchapi hyapashyadrishikarmajam
2.24
स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः ।
गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत् ।। ७.२.२४ ॥
Sa tu vigyaya tam shapam maharsherbhavitatmanah
Grihitva tanayam gatva pulastyamidamabravit
2.25
भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम् ।
भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम् ।। ७.२.२५ ॥
Bhagavanstanayam me tvam gunaih svaireva bhushitam
Bhiksham pratigrihanemam maharshe svayamudyatam
2.26
तपश्चरणयुक्तस्य श्रम्यमाणेन्द्रियस्य ते ।
शुश्रूषणपरा नित्यं भविष्यति न संशयः ।। ७.२.२६ ॥
Tapashcharanayuktasya shramyamanendriyasya te
Shushrushanapara nityam bhavishyati na sanshayah
2.27
तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा ।
जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः ।। ७.२.२७ ॥
Tam bruvanam tu tadvakyam rajarshim dharmikam tada
Jighrikshurabravitkanyam badhamityeva sa dvijah
2.28
दत्त्वा स तु यथान्यायं स्वमाश्रमपदं गतः ।
सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः ।। ७.२.२८ ॥
Dattva sa tu yathanyayam svamashramapadam gatah
Sapi tatravasatkanya toshayanti patim gunaih
2.29
तस्यास्तु शीलवृत्ताभ्यां तुतोष मुनिपुङ्गवः ।
प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.२.२९ ॥
Tasyastu shilavrittabhyam tutosha munipungavah
Pritah sa tu mahateja vakyametaduvacha ha
2.30
परितुष्टो ऽस्मि सुश्रोणि गुणानां सम्पदा भृशम् ।
तस्माद्देवि ददाम्यद्य पुत्रमात्मसमं तव ।। ७.२.३० ॥
Paritushto smi sushroni gunanam sampada bhrisham
Tasmaddevi dadamyadya putramatmasamam tava
2.31
उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम् ।
यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयैषो ऽध्ययतो मम ।। ७.२.३१ ॥
Ubhayorvanshakartaram paulastya iti vishrutam
Yasmattu vishruto vedastvayaisho dhyayato mama
2.32
तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः ।
एवमुक्ता तु सा देवी प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।। ७.२.३२ ॥
Tasmatsa vishrava nama bhavishyati na sanshayah
Evamukta tu sa devi prahrishtenantaratmana
2.33
अचिरेणैव कालेनासूत विश्रवसं सुतम् ।
त्रिषु लोकेषु विख्यातं यशोधर्मसमन्वितम् ।। ७.२.३३ ॥
Achirenaiva kalenasuta vishravasam sutam
Trishu lokeshu vikhyatam yashodharmasamanvitam
2.34
श्रुतिमान्समदर्शी च व्रताचाररतस्तथा ।
पितेव तपसा युक्तो ह्यभवद्विश्रवा मुनिः ।। ७.२.३४ ।।
Shrutimansamadarshi cha vratachararatastatha
Piteva tapasa yukto hyabhavadvishrava munih